TP HCM muốn cơ chế 'vượt khung' để thành siêu đô thị quốc tế

Phát biểu tại hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp, tập đoàn trong và ngoài nước về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, sáng 27/5, Chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Văn Được cho biết các cơ chế đặc thù thời gian qua đã trở thành "bệ phóng" cho TP HCM phát triển.

Tuy nhiên, các chính sách này vẫn mang tính thời hạn, chưa tạo được nền tảng ổn định và niềm tin dài hạn cho doanh nghiệp. "Khi chính sách được luật hóa sẽ tạo niềm tin và môi trường đầu tư vững chắc hơn để doanh nghiệp yên tâm đầu tư", ông Được nói.

Theo Chủ tịch UBND TP HCM, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt kế thừa các cơ chế đã phát huy hiệu quả thực tiễn tại thành phố và Luật Thủ đô, đồng thời mạnh dạn đề xuất nhiều nội dung mới, vượt khỏi giới hạn hiện hữu để mở không gian phát triển cho TP HCM trong nhiều thập niên tới.

Ông đề nghị cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục góp ý nhằm hình thành nền tảng thể chế vượt trội, tạo động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số và xây dựng TP HCM thành siêu đô thị tầm cỡ quốc tế.

Từ góc độ phát triển công nghiệp - đô thị, ông Nguyễn Thế Duy, Phó tổng giám đốc Becamex, cho rằng dự thảo luật cần mở rộng không gian thể chế để doanh nghiệp nhà nước tham gia dẫn dắt các lĩnh vực chiến lược như hạ tầng, logistics, khu công nghiệp, y tế, giáo dục và các công trình trọng điểm.

"Nếu doanh nghiệp vẫn phải xin ý kiến từng giao dịch, từng khoản đầu tư, từng phương án tăng vốn sẽ khó đáp ứng yêu cầu của siêu đô thị và cạnh tranh quốc tế", ông Duy nói.

Đại diện Becamex đề xuất TP HCM được áp dụng cơ chế thử nghiệm cho doanh nghiệp nhà nước không giới hạn ngành nghề, lĩnh vực; đồng thời mở rộng mô hình TOD không chỉ quanh metro mà cả dọc các tuyến đường sắt quốc gia để tái tổ chức không gian đô thị và tạo nguồn lực phát triển hạ tầng.

Doanh nghiệp này cũng kiến nghị cho phép thành phố thu hồi, chuyển đổi công năng các cơ sở sản xuất cũ, gây ô nhiễm hoặc quỹ đất dôi dư để phát triển TOD, tối ưu giá trị đất đai và tạo dư địa phát triển mới.

Ngoài ra, Becamex đề xuất xây dựng "khu thí điểm tự do đổi mới sáng tạo TP HCM" với các cơ chế đặc biệt, cho phép áp dụng mô hình quản trị mới đã được kiểm chứng, làm "phòng thí nghiệm thể chế" trước khi nhân rộng ra cả nước.

Trong khi đó, ông Ngô Mạnh Hùng, Giám đốc Viettel TP HCM, đề xuất luật bổ sung cơ chế "đặt hàng" cho các sản phẩm công nghệ chiến lược như AI, điện toán đám mây, dữ liệu lớn, an ninh mạng và nền tảng dữ liệu đô thị.

Theo ông Hùng, dữ liệu hạ tầng đô thị là tài sản chiến lược nên cần được ưu tiên bảo mật và làm chủ. Nếu có hành lang pháp lý đủ rõ ràng, ổn định, doanh nghiệp công nghệ trong nước sẽ mạnh dạn đầu tư sớm, đồng hành cùng TP HCM trong xây dựng kinh tế số và đô thị thông minh quy mô lớn.

Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP HCM (Saca), cho rằng Luật Đô thị đặc biệt cần vượt khỏi giới hạn quản lý hiện nay, chuyển từ tư duy "kiểm soát quy trình" sang "quản trị theo kết quả".

Theo ông, thành phố cần được trao quyền xây dựng nền hành chính số thực chất, hệ dữ liệu dùng chung, cơ chế một đầu mối xử lý và truy trách nhiệm theo thời hạn giải quyết công việc.

"Cải cách lớn nhất không nằm ở việc cắt giảm vài mẫu đơn thủ tục, mà là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu và mức độ tuân thủ", ông Kỳ nói và cho rằng doanh nghiệp tuân thủ tốt cần được giảm thanh tra; dữ liệu đã có thì không yêu cầu nộp lại; thủ tục quá hạn phải có cơ chế mặc nhiên chấp thuận hoặc giải trình trách nhiệm rõ ràng.

Lãnh đạo Saca cũng đề xuất xây dựng cơ chế "sandbox thể chế" để TP HCM có không gian thử nghiệm các mô hình mới vượt khung pháp lý hiện hành. Các cơ chế này có thể áp dụng tại Thủ Thiêm, Cần Giờ hoặc các TOD điển hình; đồng thời cho phép thử nghiệm các lĩnh vực mới như fintech, tài sản số, xe tự hành hay logistics không giấy tờ.

Ông Kỳ cũng kiến nghị bổ sung cơ chế "miễn trừ pháp lý có kiểm soát", nguyên tắc "thử nghiệm thất bại nhưng không bị hình sự hóa", cùng việc sử dụng dữ liệu thời gian thực và AI để đánh giá tác động chính sách liên tục. Theo ông, nếu luật chỉ bổ sung thêm vài cơ chế ưu đãi, TP HCM có thể vẫn tăng trưởng nhưng tiếp tục chạy trên đường ray cũ.

"Ngược lại, nếu tạo được quyền tự chủ thực chất và môi trường thể chế đủ mở cho đổi mới sáng tạo, thành phố sẽ có cơ hội bước sang đường ray phát triển mới", ông Kỳ nói.

Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt gồm 9 chương, 45 điều, tập trung vào các nhóm vấn đề lớn như tổ chức chính quyền đô thị đặc biệt, phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch, xây dựng, liên kết vùng và huy động nguồn lực phát triển. Theo dự thảo, gần 300 thẩm quyền từ Trung ương sẽ được phân cấp cho chính quyền TP HCM; luật cũng được thiết kế theo hướng ưu tiên áp dụng khi có xung đột với các luật khác. Dự luật dự kiến được trình Quốc hội khóa XVI xem xét vào cuối năm 2026.

Trước đó, ngày 24/5, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 09 về xây dựng và phát triển TP HCM trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 TP HCM là đô thị hiện đại, trung tâm kinh tế, tài chính, dịch vụ của châu Á; hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị và giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng của cả nước. Đến năm 2045, thành phố hướng tới vị thế đô thị toàn cầu, trung tâm kinh tế - tài chính của châu Á.