Toàn cảnh cuộc tấn công Mỹ - Israel vào Iran và diễn biến đáp trả

Theo trang Al Jazeera, các cuộc tấn công mới nhất diễn ra trong bối cảnh Mỹ và Iran vẫn đang tiến hành đàm phán liên quan chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Tehran, sau nhiều tuần căng thẳng gia tăng với các tuyên bố cứng rắn từ Tổng thống Donald Trump. Diễn biến này cũng xảy ra khoảng 8 tháng sau cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa Mỹ, Israel và Iran năm 2025.

Động thái quân sự mới được xem là bước leo thang đáng chú ý tại Trung Đông, khi các bên vừa gia tăng hoạt động quân sự vừa phát đi những tín hiệu ngoại giao trái chiều. Dưới đây là những diễn biến chính được ghi nhận đến thời điểm hiện tại.

Các vụ nổ rung chuyển Tehran

Khoảng 9h27 sáng ngày 28/2 (theo giờ địa phương) hãng thông tấn Fars của Iran đã đưa tin về hàng loạt vụ nổ xảy ra tại thủ đô Tehran.

Phóng viên thường trú tại khu vực phía Tây thành phố cho biết đã nghe thấy ít nhất hai tiếng nổ lớn. Nhiều video lan truyền trên mạng xã hội cho thấy các cột khói bốc lên từ nhiều khu vực khác nhau.

Video các cột khói lớn bốc lên tại thủ đô Tehran ngày 28/2 (Nguồn RT):

Israel là bên đầu tiên tuyên bố tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa nhằm vào mục tiêu bên trong lãnh thổ Iran. Một quan chức Mỹ sau đó xác nhận chiến dịch được thực hiện dưới hình thức phối hợp quân sự giữa Washington và Tel Aviv.

Trong những tuần gần đây, Mỹ đã điều động số lượng lớn máy bay chiến đấu và tàu chiến tới Trung Đông - được đánh giá là đợt tăng cường lực lượng lớn nhất kể từ sau Chiến tranh Iraq.

Lầu Năm Góc cho biết chiến dịch mang tên “Operation Epic Fury” (tạm dịch: Cơn thịnh nộ dữ dội), đánh dấu tuyên bố chính thức đầu tiên của Quân đội Mỹ kể từ khi các đòn tấn công bắt đầu.

Những địa điểm bị tấn công

Theo truyền thông Iran, nhiều quả tên lửa đã đánh trúng phố University, khu Jomhouri ở Tehran và khu vực gần trụ sở Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Hãng tin AP cho biết một vụ tấn công xảy ra gần văn phòng của Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei tại thủ đô.

Hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin các vụ nổ cũng đã xảy ra khu Seyyed Khandan ở phía Bắc Tehran, cùng nhiều thành phố khác như Kermanshah, Qom, Tabriz, Isfahan, Ilam, Karaj và tỉnh Lorestan.

Tuyên bố của Tổng thống Donald Trump

Khi công bố chiến dịch, Tổng thống Trump cho biết mục tiêu của Mỹ là phá hủy năng lực tên lửa của Iran và “xóa sổ ngành công nghiệp tên lửa” của nước này.

Ông cũng tuyên bố Mỹ sẽ nhắm tới lực lượng hải quân Iran và ngăn Tehran phát triển vũ khí hạt nhân.

Theo Nhà Trắng, các mục tiêu quân sự chính gồm phá hủy năng lực tên lửa của Iran, tấn công các lực lượng hải quân Iran, làm gián đoạn các nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn trong khu vực và ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Ông Trump đồng thời đưa ra cảnh báo đối với lực lượng quân sự Iran: nếu hạ vũ khí, họ có thể được đảm bảo ân xá; nếu tiếp tục chiến đấu, họ sẽ đối mặt với hậu quả nghiêm trọng. Tổng thống Mỹ cũng thừa nhận chiến dịch có thể gây thương vong cho phía Mỹ.

Một quan chức Mỹ nói với hãng tin Reuters rằng Washington đang chuẩn bị cho chiến dịch quân sự kéo dài nhiều ngày.

Một số nhà phân tích nhận định phát biểu của ông Trump cho thấy Mỹ có thể đang tìm cách tạo áp lực lớn nhằm thay đổi cục diện chính trị tại Iran, diễn biến được so sánh với cuộc đảo chính năm 1953 do Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) hậu thuẫn chống lại Thủ tướng Mohammad Mosaddegh.

Phản ứng của Iran

Quân đội Israel cho biết Iran đã phóng tên lửa nhằm vào miền Bắc Israel để đáp trả. Còi báo động phòng không vang lên tại nhiều khu vực và các vụ nổ được ghi nhận.

Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) thông báo không quân nước này đang tiến hành đánh chặn và tấn công các mối đe dọa khi cần thiết.

Không lâu sau đó, Iran tiếp tục phóng tên lửa nhắm vào các địa điểm liên quan tới hoạt động quân sự của Mỹ trong khu vực, bao gồm: Căn cứ không quân Al-Udeid (Qatar), Căn cứ Al-Salem (Kuwait), Căn cứ Al-Dhafra (UAE) và Trụ sở Hạm đội 5 Hải quân Mỹ tại Bahrain.

Ngoài ra, các tiếng nổ cũng được ghi nhận tại Riyadh, Saudi Arabia, theo truyền thông khu vực.

Trước đó, ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia Quốc hội Iran, cảnh báo Tehran sẽ có phản ứng “mang tính nghiền nát”, cho rằng các bên tấn công đã bước vào một con đường khó kiểm soát hậu quả.

Theo truyền thông nhà nước Iran, người phát ngôn cấp cao của Lực lượng Vũ trang Iran, Chuẩn tướng Abolfazl Shekarchi, cảnh báo bất kỳ căn cứ nào trong khu vực hỗ trợ Israel đều có thể trở thành mục tiêu tấn công của Iran.

“Như chúng tôi đã nhiều lần khẳng định, mọi căn cứ ở bất cứ đâu trong khu vực nếu hỗ trợ Israel cũng đều trở thành mục tiêu của Iran và các lực lượng vũ trang của chúng tôi. Chúng tôi sẽ không do dự”, ông Shekarchi cho hay.

Các nguồn tin chính thức của Iran và Israel cũng đã ghi nhận thương vong đầu tiên tại mỗi bên.

Hãng thông tấn nhà nước IRNA của Iran cho biết 5 nữ sinh đã thiệt mạng trong một cuộc không kích nhằm vào thành phố Minab, miền Nam nước này. Đây được xem là những trường hợp tử vong đầu tiên được Tehran xác nhận kể từ khi Israel phối hợp với Mỹ tiến hành chiến dịch mà phía Israel mô tả là đòn tấn công phủ đầu sáng 28/2 theo giờ địa phương.

Minab được cho là nơi đặt một căn cứ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Hiện Mỹ và Israel chưa công bố chi tiết các mục tiêu cụ thể trong chiến dịch quân sự.

Ở chiều ngược lại, Israel xác nhận trường hợp bị thương đầu tiên do tên lửa phóng từ Iran. Cơ quan Dịch vụ khẩn cấp quốc gia Israel cho biết một người đàn ông trung niên bị thương nhẹ tại miền Bắc nước này do sóng xung kích từ vụ nổ sau khi tên lửa rơi xuống khu vực.

Lực lượng y tế cũng hỗ trợ nhiều người bị ngã khi di chuyển tới nơi trú ẩn hoặc gặp tình trạng lo âu cấp tính. Giới chức Israel cho biết chưa ghi nhận thiệt hại nghiêm trọng hơn, song vẫn duy trì cảnh báo an ninh và kêu gọi người dân tuân thủ hướng dẫn phòng vệ dân sự.

Tình hình lãnh đạo Iran

Hiện chưa rõ nơi ở của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, 86 tuổi, khi ông không xuất hiện trước công chúng trong nhiều ngày qua giữa lúc căng thẳng leo thang.

Các tuyến đường dẫn tới khu nhà của ông tại trung tâm Tehran đã bị phong tỏa khi các vụ nổ xảy ra.

Trong khi đó, hãng thông tấn nhà nước IRNA dẫn nguồn tin từ văn phòng tổng thống cho biết Tổng thống Masoud Pezeshkian “vẫn an toàn”.

Phản ứng quốc tế

Trước các cuộc tấn công và đáp trả giữa Mỹ, Israel và Iran, nhiều quốc gia cùng tổ chức quốc tế đã kêu gọi các bên kiềm chế, thúc đẩy đối thoại và triển khai biện pháp bảo hộ công dân tại Trung Đông trong bối cảnh lo ngại xung đột lan rộng.

Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU), bà Kaja Kallas, cho biết EU đang rút nhân viên không thiết yếu khỏi khu vực và đánh giá tình hình là “hết sức nguy hiểm”. EU nhấn mạnh ưu tiên bảo vệ dân thường, tuân thủ luật nhân đạo quốc tế và hỗ trợ công dân rời khỏi khu vực khi cần thiết.

Tại châu Âu, Anh triệu tập cuộc họp khẩn của Ủy ban Ứng phó khẩn cấp (Cobra), đồng thời triển khai máy bay chiến đấu tới Qatar để bảo vệ các cơ sở quân sự đồng minh và khuyến cáo công dân hạn chế di chuyển trong khu vực. Pháp, Đức, Italy và Thụy Sĩ cũng kêu gọi hạ nhiệt căng thẳng, thúc đẩy giải pháp ngoại giao và bảo đảm an toàn cho công dân. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhận định tình hình hiện nay “nguy hiểm cho tất cả các bên”.

Nga đề nghị Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc tổ chức họp khẩn để thảo luận diễn biến mới, đồng thời mở đường dây nóng tại các đại sứ quán nhằm hỗ trợ công dân ở Trung Đông.

Tại châu Á, Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim kêu gọi chấm dứt các hành động thù địch và nối lại đối thoại ngoại giao, cảnh báo nguy cơ khu vực rơi vào khủng hoảng khó kiểm soát. Hàn Quốc, Indonesia và Singapore cũng kêu gọi giảm căng thẳng, đồng thời theo dõi sát tình hình và đưa ra khuyến cáo an ninh đối với công dân. Indonesia cho biết sẵn sàng đóng vai trò trung gian nếu các bên đồng thuận.

Trong khi đó, Thủ tướng Australia Anthony Albanese tuyên bố ủng hộ các nỗ lực nhằm ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, còn Saudi Arabia bày tỏ quan ngại trước các cuộc tấn công tại khu vực Vùng Vịnh.

Liên minh châu Phi (AU) và Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế (ICRC) cảnh báo leo thang quân sự có thể gây tác động dây chuyền tới an ninh năng lượng, lương thực và ổn định toàn cầu, đồng thời kêu gọi các bên tôn trọng luật pháp quốc tế và bảo vệ dân thường.

Các cuộc tấn công diễn ra trong bối cảnh Mỹ và Iran vẫn đang đàm phán liên quan đến chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Tehran. Diễn biến quân sự mới khiến triển vọng đối thoại trở nên mong manh hơn, đồng thời làm dấy lên lo ngại về nguy cơ xung đột lan rộng tại Trung Đông khu vực vốn giữ vai trò then chốt đối với an ninh năng lượng toàn cầu.

Giới quan sát nhận định những ngày tới sẽ mang tính quyết định, khi cả ba bên Mỹ, Israel và Iran đều cho thấy sẵn sàng tiếp tục các bước đi quân sự song song với thông điệp răn đe chiến lược.