'Tiền trong dân rất nhiều', vì sao thị trường vốn vẫn khó hút dòng tiền dài hạn?

“Chúng ta không thiếu tiền. Tiền trong dân rất nhiều, nhưng làm sao để dẫn được dòng vốn đó vào các kênh đầu tư dài hạn mới là thách thức lớn nhất”, bà Giao nhận định.

Theo bà, nguồn tiền từ nhà đầu tư cá nhân có thể được tập hợp và đưa vào nền kinh tế thông qua ba nhóm định chế chính gồm ngân hàng, bảo hiểm và quỹ đầu tư.

Đối với ngân hàng, Việt Nam đã xây dựng được niềm tin tương đối lớn. Phần đông người dân coi tiền gửi ngân hàng là kênh an toàn nhờ cơ chế quản lý, giám sát và điều hành của Ngân hàng Nhà nước.

Trong khi đó, bảo hiểm là một trụ cột quan trọng nhưng chưa phát huy đầy đủ vai trò dẫn vốn. Theo số liệu bà Giao dẫn tại hội thảo, tổng tài sản ngành bảo hiểm Việt Nam tương đương khoảng 7,5% GDP, thấp hơn mức khoảng 30% tại Trung Quốc và 70% tại Singapore.

Thị trường bảo hiểm thời gian qua trải qua nhiều xáo trộn. Vì vậy, để bảo hiểm trở thành một kênh cung cấp vốn dài hạn, thị trường cần thiết lập lại kỷ luật và củng cố niềm tin của người tham gia.

Đối với lĩnh vực quản lý quỹ, bà Giao cho rằng định hướng và chính sách cơ bản đã tương đối đầy đủ. Khoảng trống hiện nay nằm ở năng lực thực hiện, chất lượng sản phẩm và khả năng thuyết phục nhà đầu tư chuyển từ đầu tư ngắn hạn sang tích lũy dài hạn.

Theo bà, khi nói đến việc chuyển cơ cấu nhà đầu tư từ cá nhân sang tổ chức, nguồn tiền cuối cùng vẫn xuất phát từ cá nhân. Khác biệt nằm ở chỗ dòng tiền được tập hợp và quản lý thông qua các định chế tài chính chuyên nghiệp.

“Không thể yêu cầu cơ quan quản lý tự mình giải quyết toàn bộ vấn đề niềm tin. Cơ quan quản lý đã xác định định hướng và ban hành chính sách; các thành viên thị trường cũng phải chủ động, năng động hơn trong quá trình thực hiện”, bà Giao nói.

Các công ty quản lý quỹ cần tham gia giáo dục nhà đầu tư, phối hợp với báo chí, trường đại học và các thành viên thị trường trong hoạt động phổ biến kiến thức. Trong ngắn hạn, các công ty quản lý quỹ phải nâng cao năng lực và phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu thực tế. Về dài hạn, thị trường cần từng bước thay đổi nhận thức và kéo dài thời gian đầu tư.

Một nội dung khác được bà Giao đề cập là chính sách thuế. Theo bà, thuế không chỉ tạo nguồn thu ngân sách mà còn là công cụ điều tiết dòng vốn giữa các kênh đầu tư.

Đối với quỹ mở và quỹ tương hỗ, Việt Nam đã có một số chính sách khuyến khích, nhưng có thể tiếp tục nghiên cứu cơ chế ưu đãi để thu hút người dân đầu tư thông qua các tổ chức chuyên nghiệp thay vì tự giao dịch trực tiếp.

Theo bà Giao, chính sách tại mỗi quốc gia phụ thuộc vào giai đoạn phát triển của thị trường. Khi thị trường còn ở giai đoạn đầu và cần mở rộng quy mô, chính sách hỗ trợ phải đủ hấp dẫn để tạo động lực cho nhà đầu tư.

Chính sách thuế cũng cần được thiết kế theo đặc điểm của từng sản phẩm. Với quỹ thị trường tiền tệ, thời gian đầu tư rất ngắn và tỷ suất sinh lời không cao. Nếu áp dụng mức thuế 0,1%, lợi nhuận của nhà đầu tư có thể bị giảm đáng kể.

Do đó, việc ban hành khung pháp lý cho một sản phẩm mới chưa đủ. Cơ quan quản lý cần xem xét sản phẩm phục vụ nhu cầu gì, thời hạn đầu tư ra sao và chính sách thuế hiện hành có phù hợp với đặc điểm của sản phẩm hay không.

Đối với quỹ hưu trí, bà Giao cho biết chính sách thuế liên quan đã có bước điều chỉnh khi mức đóng được hưởng ưu đãi được nâng từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng. Theo bà, đây là bước tiến tích cực nhưng vẫn còn khoảng cách so với cơ chế tại nhiều quốc gia.

Bà cho rằng cần nghiên cứu cơ chế cho phép người lao động trích một phần thu nhập vào chương trình hưu trí và lùi thời điểm đánh thuế đến khi nghỉ hưu. Cách làm này có thể tạo động lực tiết kiệm và hình thành nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Về thị trường trái phiếu doanh nghiệp, bà Giao cho biết thị trường đã trải qua khủng hoảng trong năm 2022. Đến nay, xét về số lượng phát hành, hoạt động phát hành đã từng bước phục hồi.

Các chính sách được ban hành thời gian qua đã góp phần thiết lập lại kỷ luật thị trường. Một số vướng mắc liên quan đến quản lý tài sản bảo đảm và trách nhiệm của các bên cũng đã được xem xét trong quy định mới.

Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất vẫn là niềm tin và thanh khoản. Đối với nhà đầu tư cá nhân, khả năng mua bán lại trái phiếu là điều kiện quan trọng. Nếu không có thị trường thứ cấp đủ thanh khoản, rất khó thu hút nhà đầu tư nắm giữ sản phẩm có kỳ hạn dài.

Nhà đầu tư tổ chức cũng cần thanh khoản. Theo bà Giao, thị trường cần phát triển đội ngũ nhà tạo lập thị trường, trong đó các công ty chứng khoán tham gia mạnh hơn vào việc tạo lập thanh khoản cho trái phiếu.

Bà cũng đề cập mục tiêu nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam lên mức đầu tư. Theo bà, Việt Nam đang tiến gần ngưỡng xếp hạng đầu tư và tại một số tổ chức xếp hạng, mức tín nhiệm của Việt Nam chỉ còn cách ngưỡng này một bậc.

Nếu đạt mức xếp hạng đầu tư, chi phí vốn của nền kinh tế có thể giảm đáng kể. Theo bà Giao, nhiều chỉ số của Việt Nam đang tốt hơn một số quốc gia trong khu vực đã được xếp hạng đầu tư. Các tổ chức xếp hạng trước đây thường quan tâm đến cải cách thể chế, trong khi gần đây đã ghi nhận rõ hơn quyết tâm cải cách của Việt Nam.

Tuy nhiên, một vấn đề tiếp tục được các tổ chức quốc tế đề cập là khả năng dự đoán của chính sách.

“Nền kinh tế và chính phủ của bất kỳ quốc gia nào cũng phải thay đổi chính sách để phù hợp với tình hình thực tế. Vấn đề nằm ở cách truyền thông chính sách, cần truyền thông như thế nào để thị trường có đủ thời gian quản lý kỳ vọng”, bà Giao nói.

Theo bà, Việt Nam cần chú trọng hơn đến việc truyền thông lộ trình chính sách để thị trường có thời gian điều chỉnh kỳ vọng và hạn chế biến động quá mức.

Khả năng dự đoán càng quan trọng với các khoản đầu tư dài hạn. Thời gian đầu tư càng dài, rủi ro từ thay đổi chính sách càng lớn. Do đó, thị trường cần một khuôn khổ chính sách đủ ổn định để thu hút dòng vốn dài hạn.

Cầnnâng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức

Từ góc độ tiếp xúc với nhà đầu tư trong và ngoài nước, ông Nguyễn Duy Linh, Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (Mã: SHS), cho rằng thị trường chứng khoán đã đóng vai trò lớn trong huy động vốn cho nền kinh tế trong hơn 20 năm qua. Theo ông, giá trị huy động vốn trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026 tiếp tục ở mức lớn.

Tuy nhiên, trong quá trình tái cấu trúc các kênh dẫn vốn, thị trường cần xác định rõ vai trò của kênh cổ phiếu bên cạnh tín dụng ngân hàng.

Theo ông Linh, thanh khoản mang tính chu kỳ. Nếu các vấn đề cốt lõi của thị trường vốn được xử lý, thanh khoản sẽ tăng theo.

Đối với nhà đầu tư cá nhân, điểm nghẽn lớn là khả năng tạo lợi nhuận bền vững. Dù chỉ số có thể tăng mạnh, nhiều nhà đầu tư vẫn đặt câu hỏi vì sao hiệu quả danh mục không tương xứng với mức tăng của thị trường.

Theo ông, nếu cấu trúc thị trường đang ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư cá nhân, cơ quan quản lý và các thành viên thị trường cần xác định rõ điểm nghẽn, mục tiêu và thời hạn xử lý.

Đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, triển vọng kinh tế vĩ mô của Việt Nam trong 3 năm, 5 năm hoặc 10 năm là yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, bên cạnh triển vọng chung, họ đặc biệt quan tâm đến cơ cấu ngành nghề và chất lượng doanh nghiệp có thể đầu tư.

Ông Linh cho biết nhiều nhà đầu tư nước ngoài không ưu tiên doanh nghiệp bất động sản hoặc tài chính, mà tìm kiếm cơ hội trong năng lượng xanh và đổi mới sáng tạo.

Theo ông, nếu năng lượng xanh và đổi mới sáng tạo được xác định là các ngành trọng điểm, thị trường cần có chiến lược phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng và đưa các doanh nghiệp thuộc những lĩnh vực này lên niêm yết.

Trong khi đó, tỷ trọng doanh nghiệp tài chính và bất động sản trên thị trường vẫn tiếp tục tăng, còn các nhóm ngành mới chưa có nhiều đại diện quy mô lớn.

Khoảng cách giữa định hướng kinh tế vĩ mô và cơ cấu hàng hóa thực tế trên thị trường cần được thu hẹp để đáp ứng nhu cầu của dòng vốn quốc tế.

Một vấn đề khác là mức độ biến động của thị trường Việt Nam. Theo ông Linh, biến động lớn khiến cả nhà đầu tư cá nhân và tổ chức gặp khó trong việc xây dựng chiến lược dài hạn.

Muốn giảm biến động, thị trường cần nâng cao vai trò của nhà đầu tư tổ chức. Hiện số lượng tài khoản nhà đầu tư cá nhân mở mới được thống kê thường xuyên, nhưng thị trường chưa có mục tiêu cụ thể về số tài khoản tổ chức trong nước và nước ngoài.

Ông Linh đề xuất đặt chỉ tiêu về số tài khoản tổ chức mở mới và tỷ trọng giao dịch của nhóm này. Theo số liệu ông dẫn tại hội thảo, giao dịch của nhà đầu tư tổ chức hiện chỉ chiếm khoảng 5-10% tổng giá trị giao dịch. Thị trường có thể đặt mục tiêu nâng tỷ lệ này lên 15-20% trong một khoảng thời gian cụ thể.

Theo ông, việc nâng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức là một giải pháp quan trọng để giảm mức độ biến động của thị trường.

Các nhà đầu tư quốc tế nhìn chung tin tưởng vào triển vọng kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, họ quan tâm đến tốc độ thực hiện chính sách và khả năng chuyển các mục tiêu phát triển thành kết quả cụ thể.

“Bản chất của thanh khoản là một chiếc ‘nhiệt kế’ phản ánh niềm tin và chu kỳ của thị trường. Nếu triển khai đồng bộ các giải pháp từ phía cung, phía cầu, chất lượng hàng hóa đến mức độ minh bạch, khi niềm tin được củng cố, dòng tiền sẽ quay trở lại và thanh khoản sẽ tăng lên”, ông Linh nhận định.