‘Thiên tài’ đứng sau DeepSeek: Từ làng quê Trung Quốc đến tỷ phú AI khiến phương Tây sửng sốt

Ông Lương Văn Phong (Liang Wenfeng) gần như vô danh với công chúng quốc tế trước khi DeepSeek xuất hiện. Nhưng chỉ trong thời gian ngắn, nhà sáng lập sinh năm 1985 đã trở thành một trong những gương mặt đáng chú ý nhất của cuộc đua AI toàn cầu.

Từ một ngôi làng ở Quảng Đông, ông đi qua con đường toán học, kỹ thuật và tài chính định lượng trước khi đặt cược vào AI. DeepSeek sau đó gây chấn động giới công nghệ với những mô hình có hiệu năng cạnh tranh nhưng được phát triển với chi phí thấp hơn đáng kể so với các đối thủ Mỹ.

Từ cậu bé làng quê đến “thiên tài” toán học

Ông Liang Wenfeng sinh ra tại Mililing, một ngôi làng nhỏ ở tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Cha mẹ ông đều là giáo viên. Xuất thân của ông rất khác so với những doanh nhân công nghệ đến từ các trung tâm kinh tế lớn.

Ngay từ thời nhỏ, ông Liang đã nổi bật về toán học. Ông theo học Đại học Chiết Giang, hoàn thành cả bằng cử nhân và thạc sĩ tại đây, với nghiên cứu liên quan đến các thuật toán xử lý hình ảnh và phát hiện chuyển động.

Theo mô tả của các giáo viên, Liang là một học sinh “ngoan ngoãn và điềm đạm” Nhưng thay vì tìm kiếm một công việc ổn định tại các tập đoàn công nghệ sau khi tốt nghiệp, ông lựa chọn con đường táo bạo hơn: ứng dụng toán học và thuật toán vào đầu tư, với tham vọng tự xây dựng sự nghiệp riêng.

Sau khi tốt nghiệp năm 2010, Liang bắt đầu phát triển các thuật toán AI phục vụ giao dịch chứng khoán. Năm 2015, ông cùng các cộng sự thành lập High-Flyer, quỹ đầu tư định lượng sử dụng mô hình toán học và máy học để phân tích thị trường.

High-Flyer nhanh chóng vươn lên trở thành một trong những quỹ định lượng lớn nhất Trung Quốc. Tuy nhiên, với ông Liang, thành công trên thị trường tài chính mới chỉ là bước khởi đầu.

Kiếm tiền bằng AI rồi đem tiền đánh cược vào AI

Sau khi gây dựng được nguồn lực tài chính đáng kể, ông Liang chuyển sự chú ý sang phát triển các mô hình AI tiên tiến, với mong muốn tìm hiểu giới hạn của công nghệ này.

Từ năm 2019, High-Flyer bắt đầu đầu tư mạnh vào GPU và hạ tầng tính toán. Trước khi Mỹ siết chặt các hạn chế xuất khẩu chip tiên tiến sang Trung Quốc, công ty đã xây dựng những cụm máy tính chuyên dụng và tích lũy một lượng lớn chip Nvidia. Nền tảng này giúp ông Liang có lợi thế khi cuộc đua AI tạo sinh bùng nổ sau sự xuất hiện của ChatGPT.

Năm 2023, ông thành lập DeepSeek, hướng đến nghiên cứu trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) - khái niệm chỉ hệ thống AI có khả năng nhận thức ngang bằng hoặc vượt trội so với con người trong những nhiệm vụ rộng lớn và linh hoạt.

Một lợi thế của DeepSeek là được hậu thuẫn bởi nguồn lực của High-Flyer, giúp công ty có thể theo đuổi nghiên cứu dài hạn mà không lệ thuộc vào nguồn vốn bên ngoài.

Ông Liang cũng lựa chọn phát hành các mô hình theo hướng mã nguồn mở, cho phép cộng đồng tiếp cận, sử dụng và phát triển tiếp. Cách tiếp cận này giúp DeepSeek mở rộng ảnh hưởng vượt ra ngoài phạm vi một doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để các nhà phát triển trên toàn thế giới thử nghiệm công nghệ của công ty.

DeepSeek gây chấn động toàn cầu, tiếp sức cho tham vọng AI của Trung Quốc

Tháng 1/2025, DeepSeek công bố R1, mô hình AI tập trung vào khả năng suy luận. Công ty cho biết mô hình có thể cạnh tranh với những hệ thống hàng đầu của Mỹ, trong khi chi phí phát triển thấp hơn đáng kể. R1 được phát hành theo giấy phép cho phép người dùng tiếp tục phát triển và khai thác thương mại.

Điều khiến giới công nghệ chú ý không chỉ là năng lực của mô hình, mà còn là câu hỏi DeepSeek đã làm được điều đó với bao nhiêu tài nguyên.

DeepSeek cho biết chi phí huấn luyện R1 vào khoảng 294.000 USD, sử dụng 512 chip Nvidia H800 trong 80 giờ.

Con số này chỉ phản ánh một giai đoạn huấn luyện cụ thể, không phải tổng chi phí nghiên cứu và phát triển toàn bộ hệ thống. Dù vậy, nó vẫn làm dấy lên câu hỏi về hiệu quả của những khoản đầu tư khổng lồ vào hạ tầng AI mà các công ty Mỹ đang theo đuổi.

Sự xuất hiện của DeepSeek đặt ra một thách thức đối với quan niệm rằng lợi thế trong cuộc đua AI chủ yếu đến từ việc sở hữu ngày càng nhiều chip và chi hàng trăm tỷ USD cho hạ tầng. Ngay sau khi R1 ra mắt, cổ phiếu Nvidia giảm mạnh, khiến vốn hóa lao dốc gần 600 tỷ USD trong một phiên. Diễn biến này cho thấy thị trường đã nhìn nhận mô hình AI giá rẻ của Trung Quốc là yếu tố có thể thay đổi cuộc chơi.

Với ông Liang, thành công của DeepSeek cũng đưa ông từ một nhà nghiên cứu kín tiếng trở thành tỷ phú hàng đầu Trung Quốc. Forbes ước tính tài sản của ông đạt khoảng 39,9 tỷ USD tính đến tháng 9/2026. DeepSeek đã huy động 7,4 tỷ USD trong một vòng gọi vốn vào tháng 6/2026, với mức định giá 52 tỷ USD.

Nhưng DeepSeek không chỉ là câu chuyện về một cá nhân. Sự trỗi dậy của công ty diễn ra đúng lúc Trung Quốc đang thúc đẩy năng lực AI nội địa trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ với Mỹ.

Vì vậy, thành công của DeepSeek tạo ra tâm lý phấn chấn tại Trung Quốc, khi cho thấy các doanh nghiệp trong nước vẫn có thể tạo ra đột phá dù gặp hạn chế trong tiếp cận những loại chip AI tiên tiến nhất của Mỹ.