Thị trường vốn Việt Nam: Từ nâng hạng chỉ số đến đạt chuẩn đầu tư

Việt Nam đang tiến gần đến một bước ngoặt quan trọng trong quá trình phát triển thị trường vốn. Theo kế hoạch, ngày 21/9 tới, tổ chức FTSE Russell sẽ chuyển hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên sang thị trường mới nổi thứ cấp, khởi động lộ trình đưa Việt Nam vào bộ chỉ số FTSE Global Equity Index Series theo bốn giai đoạn, kéo dài đến tháng 9/2027. Giai đoạn đầu tiên sẽ bao gồm 10% tỷ trọng có thể đầu tư hợp lệ.

Thông tin này không chỉ đơn thuần là sự kiện liên quan đến chỉ số chứng khoán mà còn khẳng định uy tín thể chế, có khả năng mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận nguồn vốn toàn cầu của Việt Nam. Đây là đánh giá của nhà kinh tế trưởng toàn cầu Shan Saeed thuộc tập đoàn công nghệ bất động sản IQI Juwai tại Malaysia trong trao đổi với phóng viên TTXVN.

Ông Shan Saeed dẫn ước tính của HSBC cho thấy việc nâng hạng này có thể mang lại dòng vốn khoảng 3,4 tỷ USD, bao gồm khoảng 1,5 tỷ USD từ các quỹ đầu tư thụ động sau khi chính thức được đưa vào chỉ số.

Các ước tính rộng hơn từ thị trường cho thấy con số này có thể lên tới 5-6 tỷ USD trong toàn bộ giai đoạn chuyển đổi, khi các nhà quản lý quỹ chủ động điều chỉnh danh mục song song với dòng vốn đầu tư theo chỉ số tham chiếu.

Theo ông Shan, nền tảng kinh tế vĩ mô của Việt Nam đang rất vững chắc. GDP tăng trưởng 8,18% trong nửa đầu năm 2026, trong đó lĩnh vực sản xuất tăng 10,23%. Kim ngạch xuất nhập khẩu trong giai đoạn từ tháng 1-8/2026 đạt mức kỷ lục 770,1 tỷ USD, tăng 28,7%. Xuất khẩu tăng 22,4% lên 374,8 tỷ USD, trong khi nhập khẩu tăng mạnh 35,3% lên 395,3 tỷ USD, dẫn đến mức thâm hụt thương mại là 20,5 tỷ USD.

Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đóng góp khoảng 300,4 tỷ USD - tương đương 80,1% -tổng kim ngạch xuất khẩu. Điều này cho thấy sự hội nhập sâu rộng của Việt Nam vào mạng lưới sản xuất toàn cầu, nhưng cũng bộc lộ thách thức cơ cấu tiếp theo: chuyển đổi quy mô sản xuất thành khả năng gia tăng giá trị nội địa, chiều sâu công nghệ và năng lực của các doanh nghiệp trong nước.

Các bộ đệm an toàn bên ngoài cũng cần được chú trọng tương xứng. Dự trữ ngoại hối ước tính chỉ đủ chi trả cho khoảng 2 tháng nhập khẩu trong nửa đầu năm 2026. Do đó, đối với một nền kinh tế đang mở rộng nhanh chóng và phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu, việc tích lũy dự trữ và đảm bảo khả năng chống chịu của tỷ giá hối đoái phải song hành với quá trình tự do hóa thị trường vốn.

Hoạt động hình thành vốn vẫn duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ. Vốn FDI đăng ký đạt 40,63 tỷ USD trong tám tháng đầu năm, tăng 55,4%, trong khi vốn FDI thực hiện tăng 12% lên 17,25 tỷ USD - mức tăng trưởng mạnh mẽ nhất trong vòng 5 năm qua.

Tính đến cuối tháng 6, vốn hóa thị trường cổ phiếu niêm yết đạt hơn 10,57 triệu tỷ đồng, đồng thời quy mô huy động vốn trên thị trường chứng khoán tăng 45,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Ông Shan Saeed cho biết giới truyền thông tài chính toàn cầu ngày càng ghi nhận sự vươn lên về mặt cơ cấu của Việt Nam. Tạp chí The Economist nhấn mạnh quỹ đạo tăng trưởng vượt bậc của Việt Nam, đồng thời xem xét các cải cách cần thiết để duy trì đà tăng trưởng này.

Tờ Financial Times tập trung vào các tác động đầu tư từ việc tái phân hạng thị trường và cơ hội ngày càng mở rộng cho khu vực tư nhân tại Việt Nam. Do đó, sự chú ý của quốc tế đang chuyển dịch từ câu hỏi liệu Việt Nam có thể tăng trưởng nhanh hay không sang việc liệu quốc gia này có thể thể chế hóa sự tăng trưởng đó hay không. Ông Shan Saeed khẳng định đó chính là thách thức cốt lõi về mặt chính sách.

Theo ông Shan Saeed, việc Việt Nam được đưa vào các chỉ số chứng khoán quốc tế chỉ nên là sự khởi đầu của quá trình cải cách, không phải đích đến cuối cùng. Việt Nam đã loại bỏ các rào cản quan trọng về yêu cầu ký quỹ trước giao dịch đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài và hiện đại hóa cơ sở hạ tầng giao dịch.

Những bước tiến tiếp theo cần tập trung vào việc tăng cường thanh khoản, nâng cao tiêu chuẩn công bố thông tin đạt đẳng cấp thế giới, bảo vệ tốt hơn quyền lợi cổ đông thiểu số, đảm bảo tính dự báo được của các quy định, triển khai hiệu quả cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và mở rộng sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài.

Ông Shan Saeed nhấn mạnh yếu tố quan trọng không kém là Việt Nam cần phát triển các quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm và các nhà quản lý tài sản chuyên nghiệp trở thành những nhà đầu tư dài hạn trong nước.

Một nền tảng nhà đầu tư tổ chức vững chắc hơn sẽ giúp cải thiện cơ chế xác định giá, giảm độ nhạy cảm trước các luồng vốn nước ngoài biến động nhất thời và giảm mức bù rủi ro cổ phiếu qua các chu kỳ thị trường. Do đó, thành quả đạt được sẽ lớn hơn nhiều so với việc chỉ đơn thuần gia nhập các chỉ số: đó là chi phí vốn thấp hơn về mặt cơ cấu, hệ thống trung gian tài chính phát triển sâu rộng và một cấu trúc thị trường đạt chuẩn đầu tư, đủ khả năng cung ứng vốn cho giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam. Trên thực tế, việc gia nhập chỉ số sẽ mang lại dòng vốn, trong khi kỷ luật tổ chức sẽ tạo dựng uy tín và cấu trúc thị trường sẽ giữ chân nguồn vốn.