Thị trường chứng khoán cần gì để bước qua giai đoạn khó khăn đầu năm 2027?

Hai lực cản khiến chứng khoán chưa hấp dẫn nhà đầu tư

Tại Phiên thảo luận thứ 3 với chủ đề “Capital Market 2027 – Dòng vốn mới – Cấu trúc mới – Cơ hội đầu tư mới” trong khuôn khổ Vietnam Investment Forum 2027 diễn ra ngày 12/11, bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu tại Công ty Chứng khoán MB (MBS), cho rằng những khó khăn của thị trường chứng khoán Việt Nam có thể kéo dài ít nhất đến nửa đầu năm 2027, trước khi điều kiện đầu tư cải thiện trong nửa cuối năm.

Theo bà, thị trường hiện không chỉ thiếu dòng tiền mà còn thiếu kỳ vọng tăng trưởng lợi nhuận trong những quý tới, trong khi biên an toàn chưa đủ hấp dẫn so với mặt bằng lãi suất. Diễn biến lãi suất, khả năng xuất hiện dòng vốn mới và những cải cách về cơ chế vận hành sẽ là các yếu tố cần theo dõi.

Trả lời câu hỏi về số dư tiền gửi của nhà đầu tư tại 42 công ty chứng khoán vẫn ở mức lớn, trong khi lợi nhuận môi giới suy giảm và thu nhập từ cho vay tăng, bà Hiền cho rằng không nên chỉ dựa vào chỉ tiêu này để đánh giá dòng tiền.

Theo chuyên gia MBS, số dư tiền gửi có độ trễ so với diễn biến giao dịch thực tế. Khi giá cổ phiếu tăng, các công ty chứng khoán có thể cảm nhận dòng tiền ròng chảy vào gần như ngay lập tức. Vì vậy, việc theo dõi cần thực hiện với tần suất ngắn hơn, thậm chí theo tuần.

Về nguyên nhân khiến nhà đầu tư chưa mạnh dạn giải ngân, bà Hiền chỉ ra hai yếu tố chính: kỳ vọng tăng trưởng lợi nhuận chưa đủ mới và biên an toàn chưa đủ lớn.

Thứ nhất, thị trường chứng khoán thường phản ánh triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp trong một vài quý tiếp theo. Dù lợi nhuận toàn thị trường 9 tháng đầu năm 2026 tăng khoảng 35%, giá cổ phiếu không tăng tương ứng do phần lớn kỳ vọng tăng trưởng đã được phản ánh vào giá từ trước.

Trong khi đó, nhà đầu tư bắt đầu quan tâm đến những áp lực trong các quý tới, gồm chi phí vốn, nguyên vật liệu và vận tải gia tăng.

Theo dự báo của bà Hiền, tăng trưởng lợi nhuận toàn thị trường quý IV/2026 có thể giảm xuống 20–22%. Sang năm 2027, tốc độ này dự kiến tiếp tục chậm lại, còn khoảng 12–15% do phải so sánh với nền lợi nhuận cao của năm 2026.

Một điểm khác là mức độ đóng góp không đồng đều giữa các nhóm cổ phiếu. Nhóm Vingroup đóng góp khoảng một nửa mức tăng trưởng lợi nhuận toàn thị trường trong 9 tháng đầu năm. Nếu loại trừ nhóm này, lợi nhuận của các doanh nghiệp còn lại chỉ tăng khoảng 20–22%.

Theo bà, khoảng giữa năm 2027, khi triển vọng lợi nhuận năm 2028 rõ nét hơn, nhà đầu tư mới có thêm cơ sở kỳ vọng vào chu kỳ tăng trưởng tiếp theo, đặc biệt nếu lợi nhuận năm 2028 cải thiện trên nền tăng trưởng thấp của năm 2027.

Bên cạnh triển vọng lợi nhuận, thị trường còn chờ đợi những thay đổi về cơ chế vận hành và sản phẩm đầu tư. Bà Hiền đề cập đến việc hợp nhất hai sở giao dịch và kỳ vọng triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) trong năm tới. Những thay đổi này có thể tạo điều kiện phát triển thêm sản phẩm, mở rộng không gian đầu tư và thu hút dòng vốn.

Yếu tố thứ hai là biên an toàn. Bà Hiền cho biết P/E toàn thị trường hiện khoảng 11–12 lần, nhưng không đồng tình với việc liên tục loại trừ các nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn để chứng minh thị trường đang rẻ.

Theo bà, ở những chu kỳ trước, nhà đầu tư từng muốn loại nhóm ngân hàng khỏi chỉ số khi cổ phiếu nhóm này chưa tăng giá. Đến chu kỳ hiện tại, khi một số cổ phiếu lớn tăng mạnh, lại xuất hiện quan điểm loại trừ những mã này để đánh giá mặt bằng định giá. Cách tiếp cận như vậy dễ tạo ra thiên kiến, do đó bà ưu tiên sử dụng P/E chung của toàn thị trường.

Trong môi trường lãi suất cao, chuyên gia MBS chú trọng hơn đến E/P (Earnings-to-Price), tức tỷ suất lợi nhuận trên giá cổ phiếu. Với P/E khoảng 11–12 lần, E/P tương ứng 8–9%. Mức sinh lời này chưa tạo ra phần bù rủi ro đủ lớn so với lãi suất hiện nay.

"Thị trường đang thiếu biên an toàn. Khi nào thị trường rẻ hơn nữa thì mới có thể kích thích kỳ vọng của nhà đầu tư", bà Hiền nhận định.

Từ đó, bà cho rằng có hai tín hiệu cần theo dõi để đánh giá khả năng phục hồi của thị trường. Thứ nhất là lãi suất. Dù khó kỳ vọng mặt bằng lãi suất giảm mạnh trong năm 2027, mức giảm thêm khoảng 30–50 điểm cơ bản cũng có thể tạo động lực cho tâm lý và quyết định giải ngân.

Thứ hai là dòng tiền mới. Theo bà, hiện chưa có nhiều dòng vốn mới quay trở lại thị trường. Tuy nhiên, vốn ngoại có thể cải thiện nếu khẩu vị đầu tư của các quỹ quốc tế thay đổi trong năm 2027.

Những năm gần đây, dòng vốn toàn cầu có thời điểm ưu tiên cổ phiếu công nghệ, AI hoặc cơ hội tại Trung Quốc, trong khi Việt Nam chưa có nhiều doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực được quan tâm. Nếu xu hướng phân bổ vốn dịch chuyển, thị trường Việt Nam có thể được chú ý trở lại.

Nửa cuối năm 2027 được kỳ vọng khởi sắc hơn

Bà Hiền cho rằng nửa đầu năm 2027 vẫn là giai đoạn nhiều thách thức, trong khi nửa cuối năm có thể thuận lợi hơn nhờ ba yếu tố: áp lực bên ngoài hạ nhiệt, chính sách điều hành trong nước phát huy tác dụng và khả năng đón nhận dòng vốn ngoại.

Về quốc tế, chuyên gia MBS kỳ vọng sức ép từ xung đột tại Trung Đông và giá dầu giảm bớt trong năm tới, qua đó cải thiện môi trường kinh doanh và tâm lý đầu tư.

Trong nước, các biện pháp điều hành thị trường ngoại hối như hoán đổi USD và mua USD giao ngay được kỳ vọng dần phát huy tác dụng. Cùng với đó, đầu tư công đang được đẩy mạnh. Theo bà, giải ngân đã xuất hiện tín hiệu tích cực từ tháng 8, tạo cơ sở kỳ vọng dòng vốn đi vào nền kinh tế nhanh hơn và lan tỏa sang các thị trường khác.

Sự kết hợp giữa chính sách điều hành và đầu tư công có thể góp phần giảm áp lực lên mặt bằng lãi suất trong nửa cuối năm. Bên cạnh đó, bà kỳ vọng dòng vốn từ các quỹ nước ngoài có thể cải thiện rõ hơn vào giai đoạn cuối năm.

"Tổng hợp những yếu tố đó, tôi cho rằng nửa cuối năm 2027 sẽ dễ thở hơn nửa đầu năm. Nửa đầu năm, chúng ta vẫn phải đối diện với rất nhiều khó khăn", bà Hiền chia sẻ.

Về khả năng thị trường tiếp tục được dẫn dắt bởi một số nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, bà cho rằng đây là diễn biến phù hợp với bối cảnh các động lực tăng trưởng kinh tế chưa phân bổ đồng đều. Khi một số lĩnh vực mũi nhọn được ưu tiên về chính sách, nguồn vốn và điều kiện phát triển, cổ phiếu thuộc các nhóm hưởng lợi cũng có khả năng thu hút dòng tiền tốt hơn.

Do đó, việc một số nhóm cổ phiếu nâng đỡ chỉ số không đồng nghĩa toàn bộ thị trường đều có cơ hội tăng giá tương ứng.

Với nhà đầu tư theo chỉ số, bà Hiền cho rằng cần tôn trọng xu hướng thị trường và cân nhắc phân bổ vốn vào những doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt. Trong khi đó, nhà đầu tư lựa chọn cổ phiếu riêng lẻ vẫn có thể tìm thấy cơ hội ở những doanh nghiệp có định giá hấp dẫn và biên an toàn tốt.

Tuy nhiên, thời điểm giá trị doanh nghiệp được thị trường phản ánh và lợi nhuận đầu tư được hiện thực hóa là điều khó xác định. Vì vậy, chiến lược này phù hợp hơn với nhà đầu tư có khả năng nắm giữ dài hạn thay vì kỳ vọng lợi nhuận trong thời gian ngắn.