Thí điểm thu hồi tài sản liên quan tội phạm không qua kết tội

Từ ngày 1/3/2027, tài sản liên quan đến tội phạm rửa tiền, kinh tế, tham nhũng và chức vụ có thể bị thu hồi thông qua thủ tục dân sự, dù chưa có bản án hình sự kết tội.

Sáng 21/11, Quốc hội thông qua Nghị quyết thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, với 470 trong số 474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, 4 người không biểu quyết.

Theo Nghị quyết, Viện kiểm sát có quyền khởi kiện hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết vụ việc dân sự để thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm cho Nhà nước mà không cần chờ bản án hình sự kết tội người có liên quan. Cơ chế này chỉ áp dụng đối với các vụ án hình sự về tội rửa tiền, các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tham nhũng và các tội phạm khác về chức vụ.

Nghị quyết xác định ba trường hợp được áp dụng cơ chế đặc biệt này.

Thứ nhất, vụ án đã được khởi tố nhưng quyết định khởi tố bị hủy bỏ do hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, tội phạm được đại xá hoặc người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội đã chết.

Thứ hai, vụ án bị tạm đình chỉ điều tra hoặc tạm đình chỉ trước khi mở phiên tòa sơ thẩm do chưa xác định được bị can, không rõ bị can hoặc bị cáo đang ở đâu trong khi đã hết thời hạn tố tụng tương ứng. Cơ chế cũng áp dụng khi có kết luận giám định tư pháp xác định bị can, bị cáo mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo.

Thứ ba, vụ án bị đình chỉ điều tra hoặc đình chỉ trước khi mở phiên tòa sơ thẩm do hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, tội phạm được đại xá, bị can hoặc bị cáo được miễn trách nhiệm hình sự hoặc đã chết.

Trong các trường hợp trên, việc thu hồi tài sản không được thực hiện tự động. Cơ quan tiến hành tố tụng phải có văn bản đề nghị Viện kiểm sát khởi kiện hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết vụ việc dân sự, kèm thông tin, tài liệu và chứng cứ liên quan.

Tòa án xem xét, quyết định việc thu hồi tài sản thông qua thủ tục tố tụng dân sự. Cơ chế này không nhằm xác định trách nhiệm hình sự của cá nhân mà chỉ giải quyết tài sản có liên quan đến tội phạm khi đáp ứng đủ căn cứ, điều kiện.

Đại biểu tại phòng họp Diên Hồng, nhà Quốc hội. Ảnh: Quang Vinh

Tài sản nào có thể bị thu hồi?

Tài sản thuộc diện xem xét thu hồi gồm tài sản có căn cứ xác định liên quan đến tội phạm nhưng không phải vật chứng trong vụ án hình sự, cùng lợi tức, lợi nhuận và những lợi ích vật chất khác phát sinh từ tài sản đó.

Tài sản được chuyển cho người khác thông qua thừa kế, tặng cho hoặc giao dịch khác cũng có thể bị thu hồi nếu người tham gia giao dịch biết hoặc phải biết tài sản có liên quan đến tội phạm, hoặc giao dịch nhằm che giấu, tẩu tán tài sản.

Trường hợp tài sản đã bị hủy hoại hoặc không thể thu hồi do hành vi của người bị buộc tội hay người liên quan, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu thu hồi giá trị tương đương.

Nghị quyết không áp dụng cơ chế này đối với vật chứng trong vụ án hình sự; tài sản đã được Tòa án giải quyết bằng bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật; tài sản đã được xác lập quyền sở hữu theo quy định về tài sản vô chủ hoặc đã được giải quyết thông qua thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và các cơ chế pháp luật khác.

Quyền sở hữu hợp pháp của người thứ ba được bảo vệ, trừ trường hợp nhận tài sản thông qua thừa kế, tặng cho hoặc giao dịch mà người tham gia biết hoặc phải biết tài sản liên quan đến tội phạm, hoặc nhằm che giấu, tẩu tán tài sản.

Tòa án quyết định việc thu hồi tài sản

Trong quá trình giải quyết, Viện kiểm sát có thể đề nghị Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đối với tài sản đang bị kê biên hoặc tài khoản bị phong tỏa trong vụ án hình sự nhằm ngăn chặn việc chuyển dịch, tẩu tán.

Ngay khi nhận đề nghị, Tòa án xem xét, quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Trong thời gian chờ quyết định, các biện pháp kê biên, phong tỏa đang được áp dụng trong vụ án hình sự vẫn tiếp tục có hiệu lực.

Việc thu hồi và xử lý tài sản chỉ được thực hiện theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Phần tài sản được thu hồi cho Nhà nước sẽ nộp ngân sách hoặc giao cơ quan có thẩm quyền quản lý, xử lý.

Viện kiểm sát nhân dân tối cao khẳng định đây là cơ chế thu hồi tài sản độc lập với việc truy cứu trách nhiệm hình sự. Viện kiểm sát có trách nhiệm chứng minh căn cứ thu hồi, Tòa án quyết định trên cơ sở xem xét chứng cứ và các bên liên quan có quyền tham gia tố tụng để bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình.

Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, thí điểm trong hai năm và không áp dụng đối với hành vi phạm tội xảy ra trước thời điểm này. Những vụ việc đã được thụ lý nhưng chưa giải quyết xong khi kết thúc thời gian thí điểm được tiếp tục xử lý theo Nghị quyết cho đến khi hoàn tất.

Đường dẫn bài viết: https://vietnambiz.vn/thi-diem-thu-hoi-tai-san-lien-quan-toi-pham-khong-qua-ket-toi-2026112114153466.htm

In bài biết

Bản quyền thuộc https://vietnambiz.vn/