Tăng trưởng huy động cao hơn tín dụng, áp lực thanh khoản vẫn khó biến mất

Áp lực thanh khoản ngắn hạn đã dịu lại khi mặt bằng lãi suất liên ngân hàng có xu hướng giảm, nhiều thời điểm giảm về gần 1%/năm. Cùng với đó, theo số liệu được Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8, tăng trưởng huy động đã vượt tăng trưởng tín dụng.

Cụ thể, tính đến ngày 22/8, huy động vốn VND tăng 8,77% so với đầu năm trong khi tốc độ tăng dư nợ tín dụng VND đạt 8,38%.

Theo số liệu cập nhật của Ngân hàng Nhà nước (NHNN),đến cuối tháng 6,  tiền gửi dân cư đạt 11,07 triệu tỷ đồng, tăng 7,1% so với cuối năm ngoái, tiền gửi tổ chức đạt 6,37 triệu tỷ đồng, tăng 3,09% so với đầu năm.Tổng phương tiện thanh toán đạt 20,4 triệu tỷ đồng, tăng 4,99% so với cuối năm trước.

Tiền gửi dân cư và tổ chức tăng nhanh trong thời gian qua diễn ra trong bối cảnh mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao trong thời gian qua. 

Trên thực tế, kể từ cuối quý II, mặt bằng lãi suất huy động tại các ngân hàng đã liên tục tăng mạnh. Trong tháng 7, lãi suất tiền gửi bình quân tăng lên ở tất cả kỳ hạn, trừ dưới một tháng.

Đáng chú ý là các kỳ hạn trên 6 tháng, có tới 13/16 ngân hàng theo dõi có lãi suất huy động tăng từ 0,1 - 0,8 điểm %. Tại nhiều nơi áp dụng mức lãi suất từ 9%/năm trở lên cho các kỳ hạn từ 6 - 12 tháng. 

Theo ghi nhận từ Chứng khoán MB (MBS), đà tăng của lãi suất huy động tiếp tục duy trì trong tháng 8 khi có 7/16 ngân hàng điều chỉnh tăng lãi suất từ 0,1 – 0,5 điểm phần trăm ở các kỳ hạn 6 - 24 tháng.

Dựa trên dữ liệu khảo sát thực tế đối với các chương trình lãi suất ưu đãi, đến cuối tháng 8, lãi suất kỳ hạn 6 tháng cao nhất ở mức 9,1% cho mức tiền gửi 500 triệu đối với hình thức gửi online. Đối với kỳ hạn 12 tháng, lãi suất huy động cũng lên tới 9,1%/năm. Trung bình lãi suất kỳ hạn 12 tháng của các ngân hàng vào khoảng 8,4% (tăng 2,6 điểm % so với đầu năm).

"Nhờ mặt bằng lãi suất neo ở mức cao, tốc độ huy động vốn tiếp tục cải thiện và tăng nhanh hơn tăng trưởng tín dụng trong tháng 8. Tính riêng giai đoạn 1 - 18/8, dư nợ tín dụng toàn hệ thống chỉ tăng 0,2% so với cuối tháng 7, trong khi huy động tăng tới 1%", theo báo cáo của MBS.

Áp lực thanh khoản giảm nhưng không biết mất?

Đánh giá về việc tăng trưởng huy động vốn cao hơn tăng trưởng tín dụng tại Talkshow "Đi theo dòng tiền" ngày 4/9, ông Nguyễn Minh Tuấn, Tổng Giám đốc AFA Capital nhận định đây là một thông tin tích cực trong bối cảnh thanh khoản hệ thống ngân hàng đang hết sức nóng.

Ông cho rằng nguyên nhân khiến dòng vốn được hút trở lại hệ thống ngân hàng là ngân hàng tăng cường huy động vốn, nâng lãi suất một số kỳ hạn vượt 9%, đồng thời đây cũng là giai đoạn nhiều tài sản rủi ro như: bất động sản, cổ phiếu hoặc các thị trường tài sản khác đều gặp khó khăn. 

Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng điều này không đồng nghĩa với việc kỳ vọng lãi suất sẽ giảm ngay lập tức. Bởi lẽ, trong tháng đầu năm tăng trưởng tín dụng chỉ khoảng 1,5% nhưng đến tháng 8 đã lên tới 8,36% cho thấy nhu cầu vốn vẫn còn rất cao.

Về con tuyệt đối, tổng tín dụng trong nền kinh tế đang ở khoảng 20,15 triệu tỷ đồng còn tổng huy động khoảng 19,21 triệu tỷ đồng. Vì vậy, ngay kể cả khi tốc độ tăng trưởng huy động vốn lớn hơn nhiều tín dụng thì vẫn cần thời gian để thu hẹp khoảng cách này lại, ông Tuấn phân tích.

Trao đổi với chúng tôi, chuyên gia tài chính Phạm Xuân Hoè, Tổng thư ký Hiệp hội Cho thuê tài chính Việt Nam, cũng cho rằng mức độ tăng cao hơn của huy động vốn với tín dụng hiện vẫn chưa đáng kể nhưng cũng một phần giúp giảm bớt áp lực về thanh khoản cho các ngân hàng thương mại.

Bên cạnh đó, NHNN cũng có nhiều biện pháp "hạ nhiệt" thanh khoản như điều chỉnh để cho sử dụng tỷ lệ 40% vốn ngắn hạn để sang cho vay trung, dài hạn, hỗ trợ thanh khoản qua OMO,...

"Trước mắt, thanh khoản hệ thống trong ngắn hạn sẽ bớt căng thẳng, tuy nhiên, nhìn về giai đoạn dài hơn,  câu chuyện về áp lực thanh khoản của hệ thống ngân hàng không hoàn toàn biến mất", chuyên gia Phạm Xuân Hoè nhận định.

Ông chỉ ra rằng có hai nguyên nhân khiến áp lực thanh khoản còn tồn tại. Thứ nhất là, nhu cầu vốn của nền kinh tế rất lớn, đặc biệt là vốn trung dài hạn. Nhiều dự án hạ tầng đã và sẽ được triển khai trong thời gian tới có quy mô lớn trong khi yêu cầu giải ngân cáng tăng tốc về cuối năm. Điều này sẽ tạo ra những áp lực về thanh khoản.

Điểm thứ hai là dư địa về huy động vốn. Vừa qua, lãi suất tiết kiệm tăng cao khiến một phần dòng vốn dịch chuyển từ những kênh khác về tiền gửi ngân hàng nhưng dư địa về mặt thu nhập để tiết kiệm của người dân không lớn.

"Thông thường, tỷ lệ tiết kiệm của Việt Nam cỡ khoảng 34,7% trên GDP. Thu nhập không tăng nhiều nhưng giá cả tiêu dùng, lạm phát lại có xu hướng tăng khá cao. Vì vậy, mức độ tiết kiệm của người dân để thực sự tạo nguồn vốn của hệ thống ngân hàng cũng không thể tăng mạnh", ông Hoè chia sẻ.

Chuyên gia cho rằng muốn giảm áp lực cho thanh khoản trong thời gian tới cần phải tập trung vào việc giải ngân từ Kho bạc Nhà nước (KBNN). Theo ông, khi còn để một lượng tiền rất lớn "nằm im" ở KBNN và không quay lại nền kinh tế thì không thể nào giải quyết vấn đề thanh khoản một cách căn bản.

Bên cạnh đó, các ngân hàng cần phải đa dạng nguồn vốn, chủ động phát hành trái phiếu quốc tế, vay ngoại tệ nước ngoài thì mới có thể bù đắp lại sự thiếu hụt của nguồn vốn trong nước, cân đối thanh khoản, chuyên gia nhìn nhận.