Tăng trưởng GDP Việt Nam năm 2026 có thể đạt 9,2%

Phát biểu tại Hội thảo "Kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026: Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững gắn với xác lập mô hình tăng trưởng mới” diễn ra sáng 14/7,  ông Nguyễn Anh Dương, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, cho hay trong những tháng đầu năm 2026, kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều bất định như căng thẳng địa chính trị, đặc biệt xung quanh xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran.

Diễn biến này gây tác động đến sản xuất, năng lượng và vận tải, đồng thời làm gia tăng biến động giá dầu trên thị trường thế giới. Cả Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đều dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 sẽ thấp hơn năm 2025, trước khi có thể phục hồi tích cực hơn vào năm 2027.

Đối với Việt Nam, kết quả những tháng đầu năm cho thấy nền kinh tế đã ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực nhờ những chuyển biến trong điều hành và thực thi chính sách.

Cùng với tăng trưởng chung, khu vực công nghiệp tiếp tục là điểm sáng. Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) cũng duy trì xu hướng tích cực khi tăng liên tiếp trong 12 tháng, cho thấy hoạt động sản xuất đang tiếp tục cải thiện. Khu vực dịch vụ cũng là điểm sáng khi lượng khách du lịch quốc tế tăng mạnh, cùng với sự phục hồi của du lịch nội địa.

Trong khi đó, chính sách tiền tệ được điều hành linh hoạt hơn, giúp tăng trưởng tín dụng hài hòa với mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Ngân hàng Nhà nước đã triển khai các gói tín dụng theo ngành hàng và hỗ trợ khu chế xuất, khu công nghiệp, góp phần mở rộng năng lực sản xuất. Tỷ giá cũng được duy trì ổn định dù đồng USD tăng giá trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, ông Dương cho rằng quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng vẫn đối mặt với nhiều điểm nghẽn. Đầu tiên là thị trường vốn chưa đáp ứng được nhu cầu của nền kinh tế. Doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn, chi phí tài chính và lãi suất.

“Dù vốn huy động qua thị trường chứng khoán đạt khoảng 174.000 tỷ đồng, tăng gần 45% so với cùng kỳ, quy mô này vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu đầu tư”, ông Dương nêu rõ.

Bên cạnh đó, các cơ chế tài chính phục vụ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh còn chậm phát triển. Khung pháp lý đối với tài chính dựa trên tài sản trí tuệ chưa hoàn thiện, trong khi quy mô tài chính xanh vẫn còn nhỏ so với nhu cầu chuyển đổi sang kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Về thương mại, mức nhập siêu 16,6 tỷ USD, tương đương khoảng 6,5% kim ngạch xuất khẩu, chưa phải là mức đáng lo nếu so với giai đoạn 2008-2011. Tuy nhiên, điều đáng quan tâm là mối liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước vẫn còn yếu.

Ngoài ra, khu vực dịch vụ chưa đạt tốc độ tăng trưởng như kỳ vọng. Hơn 40% doanh nghiệp thành lập mới tập trung vào các lĩnh vực bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy và các dịch vụ có hàm lượng công nghệ thấp, trong khi các ngành có giá trị gia tăng cao như tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, khoa học - công nghệ và logistics vẫn phát triển chậm.

Hiện thực hóa kịch bản tích cực 

Về triển vọng, ông Dương đưa ra ba kịch bản tăng trưởng năm 2026. Theo đó, kịch bản rủi ro dự báo GDP tăng 8,2%; kịch bản cơ sở tăng 9,2%; và kịch bản tích cực hướng tới mức tăng trưởng 10%. Tương ứng, xuất khẩu được dự báo tăng lần lượt 16%, 18,5% và 22,5%, trong khi nhập khẩu tăng 17,5%, 22,5% và 25,5%. 

Để hiện thực hóa kịch bản tích cực, vị chuyên gia này cho rằng, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần tăng khoảng 14-15%, đồng thời mở rộng các kênh huy động vốn, từ tín dụng đến thị trường chứng khoán, nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho đầu tư và phát triển. 

Bên cạnh đó, cần nâng cao đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) thông qua thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong sản xuất, kinh doanh.

“Dù trí tuệ nhân tạo (AI) đang được nhiều doanh nghiệp quan tâm, mới chỉ có số ít doanh nghiệp chứng minh được hiệu quả trong việc nâng cao năng suất, trong khi chi phí triển khai vẫn là một thách thức lớn”, ông Dương lưu ý.

Còn theo GS. TS. Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân, AI có thể trở thành một trong những động lực quan trọng giúp Việt Nam duy trì tăng trưởng hai con số trong dài hạn. Tuy nhiên, điều này phụ thuộc vào tốc độ ứng dụng AI và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Cụ thể, nếu không tận dụng AI, nền kinh tế chỉ có thể duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 6,5%. Với kịch bản tăng tốc, tăng trưởng có thể đạt khoảng 9%. Trong khi đó, khi AI được triển khai mạnh mẽ và lan tỏa rộng trong nền kinh tế, Việt Nam có thể đạt mức tăng trưởng từ 10% trở lên trong giai đoạn 2027-2035. 

"Mỗi năm chậm trễ có thể làm giảm khoảng 0,3 - 0,5 điểm phần trăm tăng trưởng tiềm năng trong dài hạn. Vì vậy, Chính phủ cần ban hành sớm chiến lược quốc gia về AI, coi giai đoạn 2026-2028 là 'thời điểm vàng' để hành động", ông Đạt đề xuất. 

Bên cạnh đó, nguồn lực cần được tập trung vào bốn lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn gồm công nghệ thông tin và truyền thông, tài chính - ngân hàng, khoa học - công nghệ và công nghiệp chế tạo. Đây là những ngành hiện chiếm khoảng 37% GDP nhưng có khả năng tạo ra hơn 50% tác động của AI, qua đó lan tỏa sang khoảng 10-12 ngành kinh tế khác.

“Điều quan trọng không còn là có ứng dụng AI hay không, mà là ứng dụng nhanh đến đâu và với chiến lược nào, bởi khoảng cách về đóng góp của AI giữa các kịch bản sẽ ngày càng nới rộng nếu Việt Nam chậm triển khai sau năm 2027”, ông Đạt lưu ý.