Tại sao xe VinFast xuất khẩu sang Kazakhstan phải đi qua cảng biển Trung Quốc?

Mới đây, trên các trang mạng xã hội tại Việt Nam đã xuất hiện hình ảnh hàng trăm chiếc xe ô tô giống mẫu VF 6. Đặc điểm nhận diện của lô xe này là lớp sơn màu xanh tương tự các xe của thương hiệu taxi điện Green SM. Vị trí lô xe này được cho là đang nằm tại một cảng biển ở Trung Quốc.

Cùng thời điểm, hôm 23/6, Green SM chính thức ra mắt dịch vụ gọi xe thuần điện tại Kazakhstan. Đây là lần đầu tiên xe điện VinFast hiện diện ở khu vực Trung Á. 

Tại thị trường này, Green SM triển khai dịch vụ với đội xe VinFast VF 6 Eco. Ông Nguyễn Quốc Tuấn, Tổng giám đốc GSM toàn cầu, cho biết doanh nghiệp đặt mục tiêu đầu tư lâu dài tại đây. 

Hiện phía VinFast và Green SM chưa thông tin chính thức về những lan truyền trên mạng xã hội. Tuy nhiên, dựa vào chiến lược nói trên của Green SM, nhiều khả năng Trung Quốc chỉ là một chặng dừng chân trong lộ trình đưa xe VinFast tới Kazakhstan.

Tại sao lại có điều này? Để trả lời cần biết Kazakhstan là một quốc gia không có đường bờ biển thuận lợi cho giao thương trực tiếp. Khâu vận chuyển hàng hóa từ Việt Nam sang thị trường này buộc phải qua một nước trung gian, theo VCCI.

Theo Liên đoàn công nghiệp và thương mại Việt Nam, nhu cầu xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Kazakhstan - cửa ngõ để tiến vào thị trường châu Âu, là hiện hữu, song rào cản lớn nhất vẫn là chi phí và thời gian vận tải.

Từ tháng 5/2016, vấn đề thiết lập tuyến đường vận chuyển ngắn nhất đã được giới chức và doanh nghiệp hai nước đưa ra bàn thảo. Có hai luồng giải pháp chính được đưa ra.

Thứ nhất, phương án kết hợp đường biển và đường sắt qua Trung Quốc. Đại sứ Cộng hòa Kazakhstan tại Việt Nam lúc bấy giờ, ông Beketzhan Zhumakhnov, đã đề xuất phương án chuyển hàng từ TP HCM bằng đường biển tới Liên Vân Cảng (Cảng Lianyungang, Trung Quốc). 

Từ cảng này, hàng hóa sẽ được xếp lên tàu hỏa để đi sâu vào nội địa Kazakhstan. Phía Kazakhstan khi đó đưa ra ước tính thời gian vận chuyển chỉ mất 6-7 ngày, thay vì 45 ngày như trước đó.

Thứ hai, phương án vận tải hoàn toàn bằng đường sắt liên vận. Phó chủ tịch Đường sắt Kazakhstan, ông Kanat Aipysbayev, từng đưa ra thiết lập tuyến đường sắt từ Việt Nam qua Trung Quốc đến Kazakhstan, với thời gian dự kiến khoảng 15 ngày. 

Đối với phương án kết hợp đường biển - đường sắt qua Cảng Lianyungang, thời điểm đó, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam, ông Lê Duy Hiệp từng xác nhận đây là tuyến vận chuyển không hề xa lạ và các doanh nghiệp Việt Nam đã sử dụng từ lâu. 

Tuy nhiên, đại diện một hãng tàu tại Việt Nam khẳng định con số "6-7 ngày" để đi từ TP HCM đến Kazakhstan bằng đường biển là không có. Thời gian nhanh nhất cũng phải mất từ 15-20 ngày do bắt buộc phải trung chuyển tại Trung Quốc.

Đối với phương án chạy 100% bằng đường sắt từ Việt Nam đi Kazakhstan, các doanh nghiệp logistics đánh giá tính khả thi không cao nếu tính toán dựa trên lượng hàng ít, tuyến đường dài và phải qua nhiều trạm trung chuyển. 

Do vậy, theo VCCI, các chuyên gia logistics kết luận rằng con đường vận chuyển bằng đường biển, sau đó trung chuyển tại Trung Quốc vẫn là con đường khả thi nhất.

Sự phụ thuộc vào hạ tầng trung chuyển của Trung Quốc cho hàng hóa từ Việt Nam đến Kazakhstan tiếp tục được minh chứng trong các năm gần đây. 

Đối với mảng đường sắt, tính đến tháng 12/2022, đường sắt Việt Nam phối hợp với đại lý đường sắt Trung Quốc và Kazakhstan khởi động chạy đoàn tàu chuyên container. 

Tuyến này xuất phát từ ga Yên Viên, vận chuyển qua Tây An (Trung Quốc) trước khi đến Almaty (Kazakhstan). Trong tháng 12/2022, tuyến này vận chuyển được khoảng 70 container.

Từ những thông tin trên, việc hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam xuất hiện tại các cảng biển Trung Quốc trên hành trình đến Kazakhstan là một mắt xích logistics mang tính bắt buộc.

Với đặc thù không có biển của quốc gia Trung Á này, các phương thức vận chuyển (ngoại trừ đường hàng không) đều phải đi qua lãnh thổ của một nước thứ ba. 

Dù chọn phương án vận tải hoàn toàn bằng đường sắt liên vận quốc tế (qua ga Yên Viên/Đồng Đăng sang đường sắt Trung Quốc) hay phương án tối ưu nhất theo đánh giá của các doanh nghiệp logistics là đi đường biển từ Việt Nam tới các cảng của Trung Quốc (như Liên Vân Cảng), sau đó chuyển tiếp lên tàu hỏa, điểm trung chuyển bắt buộc vẫn là Trung Quốc.