Sự thật đằng sau nỗi lo AI cướp việc trong ngành gia công phần mềm: Liệu Lập trình viên có hết thời?

Đã có rất nhiều phân tích và cảnh báo về việc AI sẽ thay thế công việc của con người trong nhiều ngành nghề khác nhau, đặc biệt là các vị trí thực tập sinh hoặc nhân viên mới ra trường.

Tuy nhiên, ông Rajesh Ganesan - CEO của ManageEngine lại có tư duy khác biệt. Theo ông, khi AI tiếp tục tái định hình môi trường làm việc, ManageEngine tin rằng các tổ chức nên đầu tư giúp con người thích ứng và phát triển cùng AI, thay vì coi AI là phương án thay thế cho thế hệ trẻ tiếp theo.

ManageEngine hiện có hơn 6.000 nhân viên, hoạt động tại 190 nước, với hơn 30 văn phòng trên khắp thế giới - trong đó có Việt Nam và một mạng lưới gồm nhiều đối tác công nghệ và đối tác kênh. 

ManageEngine là công ty con của Zoho. Zoho là doanh nghiệp 24 năm tuổi chuyên về chuyển đổi số, là một trong những “ông lớn” công nghệ của Ấn Độ và thế giới. Zoho hiện có 18.000 nhân sự làm việc khắp toàn cầu với doanh thu đạt 1,33 tỷ USD, lợi nhuận ròng là 344 triệu USD trong 2025.

Tương lai sẽ là nơi con người và AI hợp tác cùng nhau 

ManageEngine hiện có khoảng 100 nhân sự tại khu vực Đông Nam Á. Tại Việt Nam, ngoài việc hỗ trợ các đối tác triển khai, nhân sự của ManageEngine có tham gia vào quá trình phát triển sản phẩm cho công ty không, thưa ông? Quy mô hiện tại của ManageEngine và tệp khách hàng tại thị trường Việt Nam như thế nào? Ông đánh giá ra sao về tiềm năng, thách thức cũng như bức tranh cạnh tranh của ManageEngine tại Việt Nam?

CEO ManageEngine: Hiện nay, chúng tôi đang phục vụ hơn 500 khách hàng tại Việt Nam và đạt mức tăng trưởng doanh thu khoảng 35% so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó các giải pháp điện toán đám mây (cloud) ghi nhận mức tăng trưởng khoảng 20%. 

Tập khách hàng của chúng tôi trải rộng trên nhiều ngành công nghiệp chủ chốt, bao gồm: Ngân hàng, Dịch vụ Tài chính và Bảo hiểm (BFSI); ô tô, sản xuất, hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) và dịch vụ CNTT.

Việt Nam là một trong những nền kinh tế số năng động nhất Đông Nam Á, nơi chuyển đổi số được xác định là ưu tiên hàng đầu của quốc gia. Đến năm 2030, Việt Nam hướng tới mục tiêu kinh tế số chiếm 25–30% GDP, đồng thời các tổ chức thuộc mọi ngành nghề đang đẩy mạnh đầu tư vào điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh mạng và các công nghệ số nhằm nâng cao hiệu quả vận hành và năng lực cạnh tranh. 

Điều này tạo ra nhu cầu rất lớn đối với các giải pháp quản trị CNTT doanh nghiệp - những giải pháp giúp các tổ chức hiện đại hóa và quản lý môi trường CNTT lai (hybrid IT) ngày càng phức tạp.

AI hiện đang được nhìn nhận như một "phép màu" có khả năng thay thế toàn bộ một bộ phận truyền thông hoặc CNTT trong doanh nghiệp. Theo ông, AI đang tác động tiêu cực hay tích cực đến hoạt động kinh doanh của ManageEngine, ở cả thị trường Việt Nam lẫn trên toàn cầu?

CEO ManageEngine: Các cuộc thảo luận quanh chủ đề AI thường xoay quanh việc thay thế con người, nhưng chúng tôi tin rằng giá trị lớn nhất của AI nằm ở việc gia tăng sức mạnh cho con người. AI cực kỳ hiệu quả trong việc xử lý các tác vụ lặp đi lặp lại, trích xuất thông tin chuyên sâu từ lượng dữ liệu khổng lồ và giúp các đội ngũ CNTT phản ứng nhanh hơn trước các sự cố vận hành.

Triết lý này được thể hiện rõ qua những đổi mới mới nhất của chúng tôi. 

Đầu năm nay, chúng tôi đã giới thiệu các năng lực về Trí tuệ Nhân quả (Causal Intelligence) và AI Tự chủ (Autonomous AI) trên nền tảng quan sát, tiếp theo là việc triển khai các Trợ lý Zia (Zia Agents) trên toàn bộ hệ sinh thái ManageEngine. 

Thay vì chỉ đưa ra lời khuyên đơn thuần, các năng lực AI này giúp đội ngũ CNTT liên kết các tín hiệu trên khắp các ứng dụng và hạ tầng, xác định nguyên nhân gốc rễ nhanh hơn, điều phối quy trình xử lý sự cố và tự động hóa các công việc vận hành thường nhật trong phạm vi rào chắn an toàn (guardrails) do quản trị viên thiết lập. 

Mục tiêu không phải là thay thế các chuyên gia CNTT, mà là giúp họ tập trung vào các công việc mang lại giá trị cao hơn trong khi AI xử lý các hoạt động mang tính lặp lại và tốn thời gian.

Đồng thời, chúng tôi tiếp tục tin rằng hệ thống CNTT doanh nghiệp luôn cần đến sự phán đoán của con người. Các lĩnh vực như quản trị, an ninh, tuân thủ, kiến trúc hệ thống và chiến lược kinh doanh không thể đơn thuần giao lại cho AI. Tương lai sẽ là nơi con người và AI hợp tác cùng nhau, chứ không phải bên này thay thế bên kia.

Sự phát triển nhanh chóng của AI đang càn quét ngành công nghệ như một cơn lốc, đặc biệt là trong lĩnh vực phát triển phần mềm. Liệu AI có dẫn đến đợt cắt giảm nhân sự nào tại ManageEngine – Zoho không? Nếu có, thị trường toàn cầu nào chịu ảnh hưởng nặng nề nhất? Tình hình hiện tại tại ManageEngine Việt Nam về vấn đề này ra sao?

CEO ManageEngine: Không. AI không dẫn đến bất kỳ đợt cắt giảm nhân sự nào tại ManageEngine.

Ngược lại, chúng tôi coi AI là đòn bẩy nhân bội năng suất, giúp các đội ngũ của chúng tôi tập trung vào những công việc có giá trị cao hơn. 

Khi AI tự động hóa các công việc lặp đi lặp lại, các kỹ sư, đội ngũ phát triển sản phẩm và nhân viên tiếp xúc trực tiếp với khách hàng có thể dành nhiều thời gian hơn để sáng tạo, giải quyết các thách thức phức tạp của khách hàng và xây dựng các sản phẩm tốt hơn.

Chiến lược dài hạn của chúng tôi vẫn tập trung vào việc đầu tư vào con người, đồng thời trang bị cho họ các năng lực AI để nâng cao hiệu quả làm việc.

AI đang thể hiện rõ nhất khả năng thay thế vị trí của các thực tập sinh và lập trình viên cấp thấp (junior developer) trong ngành phần mềm. 

Nhiều doanh nghiệp phần mềm vừa và nhỏ, không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn cầu, đã ngừng tuyển dụng nhân sự mới vào nghề, thay vào đó kết hợp các kỹ sư kỳ cựu (senior) với các công cụ AI. Cách tiếp cận và thực tế hiện nay tại ManageEngine – Zoho như thế nào?

CEO ManageEngine: Chúng tôi tiếp tục tin rằng việc đầu tư vào các tài năng ở giai đoạn đầu sự nghiệp là điều thiết yếu, không chỉ trong ngành kỹ thuật phần mềm mà ở mọi bộ phận kinh doanh. 

AI đang thay đổi cách con người học tập và làm việc, giúp họ đạt được năng suất nhanh hơn nhờ xử lý các tác vụ lặp lại và cung cấp khả năng truy cập tri thức hiệu quả hơn. 

Tuy nhiên, tư duy phản biện, khả năng hợp tác, giao tiếp, sáng tạo, đạo đức nghề nghiệp và giải quyết vấn đề vẫn là những năng lực cốt lõi của con người, vốn chỉ được hình thành qua kinh nghiệm và sự dẫn dắt (mentorship).

Tại ManageEngine và Zoho, chúng tôi coi việc phát triển tài năng là một cam kết dài hạn. Bên cạnh việc tuyển dụng, chúng tôi tích cực đầu tư vào các sáng kiến giúp chuẩn bị cho lực lượng lao động tương lai. 

Ví dụ, thông qua chương trình Learn IT with ME, chúng tôi hợp tác với các trường đại học để sinh viên được tiếp cận với thực tế quản trị CNTT doanh nghiệp và các công nghệ mới nổi, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết học thuật và nhu cầu của ngành. 

Tại khu vực ASEAN, chúng tôi đã bắt đầu triển khai chương trình này tại Indonesia và Thái Lan, và sẽ tiếp tục mở rộng sang các quốc gia khác như Việt Nam.

Ở quy mô tập đoàn Zoho, trường đào tạo lâu đời Zoho Schools of Learning cũng phản ánh cùng một triết lý: tài năng có thể được nuôi dưỡng thông qua việc học tập liên tục và thực hành thực tế, thay vì chỉ phụ thuộc vào các hình thức tuyển dụng truyền thống. 

Khi AI tiếp tục tái định hình môi trường làm việc, chúng tôi tin rằng các tổ chức nên đầu tư giúp con người thích ứng và phát triển cùng AI, thay vì coi AI là phương án thay thế cho thế hệ trẻ tiếp theo.

Nếu doanh nghiệp ngừng tuyển dụng thực tập sinh hoặc lập trình viên cấp thấp ngay từ hôm nay, thì thế hệ tài năng cấp cao (senior) tiếp theo sẽ từ đâu ra để làm việc cùng AI? Nhìn về tương lai, liệu AI có thể thay thế cả nhân sự cấp thấp lẫn cấp cao, khiến các công ty chỉ còn cần đến các quản lý dự án (project manager)?

CEO ManageEngine: Đây là một trong những câu hỏi quan trọng nhất mà ngành công nghệ đang phải đối mặt. Mỗi chuyên gia giàu kinh nghiệm, cho dù là kỹ sư, quản trị viên CNTT, chuyên gia an ninh mạng hay quản lý sản phẩm, đều bắt đầu từ vị trí người mới. 

Nếu các tổ chức ngừng đầu tư vào các tài năng trẻ ngay từ hôm nay, ngành công nghệ sẽ phải đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng các chuyên gia giàu kinh nghiệm trong tương lai.

Chúng ta cũng cần nhớ rằng bản thân AI được tạo ra bởi con người. Đằng sau mỗi mô hình AI là các kỹ sư, nhà nghiên cứu, nhà khoa học dữ liệu, nhà thiết kế và các chuyên gia chuyên ngành - những người liên tục phát triển, huấn luyện, đánh giá và cải tiến các hệ thống này. 

AI là một công cụ mạnh mẽ giúp con người làm việc năng suất hơn, nhưng nó vẫn phụ thuộc vào chuyên môn, sự sáng tạo và sự phán đoán của con người. Thay vì thay thế con người, AI giúp họ tập trung giải quyết những vấn đề có ý nghĩa và phức tạp hơn.

Chúng ta đã và đang chứng kiến thế hệ trẻ thích ứng cực kỳ tốt với sự chuyển dịch này. Sinh viên tốt nghiệp ngày nay bước vào thị trường lao động với nền tảng về AI vững chắc hơn nhiều so với các thế hệ trước, khi các trường đại học liên tục đổi mới giáo trình và tích hợp AI vào giảng dạy. Khi các ngành nghề tiến hóa, các kỹ năng yêu cầu ở tài năng trẻ cũng thay đổi theo. 

Thay vì dành phần lớn thời gian cho các công việc lặp đi lặp lại, họ đang học cách làm việc cùng AI, đồng thời rèn luyện các năng lực mạnh mẽ hơn về tư duy hệ thống, giải quyết vấn đề, hợp tác và tư duy phản biện ngay từ những ngày đầu sự nghiệp.

Đó cũng là lý do tại sao chúng tôi tiếp tục đầu tư vào phát triển tài năng như đã kể ở trên. Những sáng kiến này phản ánh niềm tin của chúng tôi rằng AI nên là công cụ tăng tốc quá trình học tập và phát triển sự nghiệp, chứ không phải là thứ tước đi cơ hội của thế hệ tiếp theo.

Nhìn về tương lai, chúng tôi không tin rằng AI sẽ xóa bỏ các vị trí cấp thấp hay cấp cao. Khi AI ngày càng thông minh hơn, những phẩm chất của con người như tư duy phản biện, phán đoán đạo đức, sự hiểu biết về kinh doanh, khả năng giao tiếp và sự sáng tạo lại càng trở nên vô giá. 

Lực lượng lao động tương lai sẽ không định hình bởi việc con người cạnh tranh với AI, mà bởi những người biết cách phối hợp hiệu quả với AI.

Điểm khác biệt giữa ngành công nghệ Ấn Độ - Việt Nam

Cả Ấn Độ và Việt Nam đều nổi tiếng là những trung tâm gia công phần mềm (outsourcing) lớn trên toàn cầu. Với tư cách là một công ty có vị thế mạnh mẽ tại cả hai thị trường, ông có thể chia sẻ góc nhìn về điểm mạnh và hạn chế của tài năng lập trình viên Ấn Độ so với Việt Nam? Lập trình viên tại hai quốc gia này đang thích ứng như thế nào với sự bùng nổ của AI?

CEO ManageEngine: Nhìn vào Ấn Độ và Việt Nam, tôi thấy có những điểm tương đồng rõ rệt. Cả hai quốc gia đều xây dựng ngành công nghệ bằng việc phục vụ các khách hàng toàn cầu, liên tục học hỏi từ các thị trường quốc tế và từng bước tiến lên các nấc giá trị cao hơn trong chuỗi giá trị. 

Ấn Độ đã bắt đầu hành trình này sớm hơn rất nhiều, từ các dịch vụ phần mềm và gia công trong những năm 1980 và 1990, trước khi mở rộng sang Nghiên cứu & Phát triển (R&D) toàn cầu, AI và công nghệ sâu (deep-tech). 

Việt Nam cũng đang đi theo con đường tương tự trong hai thập kỷ qua, chuyển dịch từ một điểm đến gia công phần mềm thành một trung tâm ngày càng phát triển về kỹ thuật số, AI, công nghệ đám mây, phần mềm ô tô và bán dẫn.

Từ kinh nghiệm của chúng tôi, yếu tố quyết định một tài năng kỹ thuật thành công ngày nay không còn nằm ở vị trí địa lý, mà ở khả năng thích ứng. AI đang thay đổi cách xây dựng phần mềm ở khắp mọi nơi. 

Lập trình viên ở cả Ấn Độ và Việt Nam đều đang sử dụng AI để đẩy nhanh tốc độ viết mã (coding), kiểm thử (testing), sửa lỗi (debugging) và làm tài liệu (documentation). Đồng thời, chính AI cũng do con người tạo ra, huấn luyện và liên tục cải tiến. 

Hệ thống vẫn cần đến chuyên môn của con người để thiết kế kiến trúc, kiểm định kết quả, hiểu nhu cầu khách hàng và đưa ra các quyết định kỹ thuật quan trọng. Khi AI tự động hóa các công việc lặp lại, các kỹ sư có thể tập trung vào các hoạt động có giá trị cao hơn như kiến trúc hệ thống, an ninh, đổi mới sáng tạo và giải quyết các bài toán kinh doanh phức tạp.

Nếu có một điểm khác biệt vào lúc này chủ yếu đến từ độ trưởng thành của hệ sinh thái và mức độ cọ xát toàn cầu, chứ không phải là khoảng cách về năng lực. 

Ngành công nghệ của Ấn Độ đã có hàng thập kỷ kinh nghiệm cung cấp giải pháp cho khách hàng trên toàn thế giới, từ đó tạo ra nhiều thế hệ chuyên gia có kinh nghiệm quốc tế phong phú ở đa dạng ngành nghề và thị trường. 

Việt Nam hiện cũng đang tạo đà phát triển tương tự. Khi ngày càng có nhiều công ty công nghệ Việt Nam vươn ra thế giới và nhiều tập đoàn đa quốc gia đặt trung tâm kỹ thuật, R&D tại đây. Theo đó, trong tương lai, các chuyên gia Việt Nam sẽ nhanh chóng có được mức độ cọ xát quốc tế tương đương. 

Chúng tôi coi đây là một quá trình tiến hóa tự nhiên chứ không phải là sự chênh lệch về năng lực, và chúng tôi tin tưởng rằng Việt Nam sẽ tiếp tục đóng vai trò ngày càng quan trọng trên bản đồ công nghệ toàn cầu.

Xin trân trọng cảm ơn ông!