Sự sụp đổ của một startup xe điện từng tham vọng vào Mỹ: Nợ lương nhân viên, hiện vướng nhiều tranh chấp kiện tụng

Wen Han (36 tuổi), một doanh nhân gốc Trung Quốc sở hữu tấm bằng kinh doanh của Đại học Stanford cùng kinh nghiệm làm việc tại các quỹ đầu tư danh tiếng như Bridgewater Associates và GSR Ventures, đã thành lập Windrose vào năm 2022. Mục tiêu là lật đổ sự thống trị của dầu diesel trong ngành vận tải toàn cầu và thách thức trực tiếp dòng xe Semi của Tesla.

Đăng ký tại quần đảo Cayman và sau đó là Bỉ, Windrose đặt toàn bộ hoạt động sản xuất tại Trung Quốc nhằm tận dụng chuỗi cung ứng pin tiên tiến để xuất khẩu xe tải đường dài ra thế giới. Hãng cũng vạch ra các kế hoạch đầy tham vọng nhằm xây dựng nhà máy tại Mỹ và nhiều quốc gia khác.

Chia sẻ với tờ Nikkei Asia vào tháng này, Han cho biết công ty đã gọi vốn thành công 100 triệu USD trước năm 2026 từ các quỹ đầu tư Trung Quốc như FountainVest Partners và Quỹ Đầu tư Công nghiệp Hợp Phì (do chính phủ bảo trợ), cùng Tập đoàn bất động sản Goodman của Úc và Quỹ quản lý tài sản Hite Hedge Asset Management của Mỹ. 

Windrose cũng đã đảm bảo được các khoản vay trị giá 200 triệu USD từ các ngân hàng Trung Quốc và HSBC. Vào tháng 2 vừa qua, công ty tuyên bố huy động thêm 100 triệu USD vốn cổ phần từ China Mobile và nhà phát triển bất động sản PRD của Pháp.

Thực tế phũ phàng

Quyết tâm của Windrose trong việc thâm nhập thị trường Mỹ - nơi vốn dựng lên hàng rào thuế quan nghiêm ngặt để chặn xe điện Trung Quốc - đã tạo nên một cơn sốt truyền thông lớn. Các bài viết ca ngợi liên tục xuất hiện trên The New York Times, Forbes và Nikkei Asia.

Tạp chí Time thậm chí còn vinh danh hãng là một trong 10 công ty giao thông vận tải có ảnh hưởng nhất năm 2026. Mẫu xe tải của hãng cũng là một trong số ít phương tiện được giới thiệu tới Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng 10 năm 2024 trong chuyến thăng sát tỉnh An Huy - nơi Windrose đặt cơ sở vận hành.

Trong một bài phỏng vấn vào năm ngoái, Han đoan chắc công ty sẽ hoàn tất việc nâng cấp một nhà máy lắp ráp xe tải cũ tại California vào tháng 7 năm 2025, đồng thời lên kế hoạch xây dựng nhà máy thứ hai trị giá 100 triệu USD tại bang Georgia hoặc Arizona để sẵn sàng sản xuất vào tháng 6 năm 2026. Tuy nhiên, cho đến nay, cả hai cơ sở này vẫn chỉ nằm trên giấy.

Các hồ sơ pháp lý cùng cuộc phỏng vấn độc quyền với 6 cựu nhân viên và nhiều đối tác kinh doanh của Windrose đã đặt một dấu hỏi lớn hoài nghi về năng lực thực hiện các mục tiêu tại Mỹ của startup này.

Làn sóng sa thải và kiện tụng

Để xây dựng bộ máy tại Mỹ, Han đã chiêu mộ hơn mười kỹ sư, kỹ thuật viên và chuyên gia vận hành người Mỹ. Hầu hết là các cựu nhân sự từ công ty xe tải điện đã phá sản Nikola. Tuy nhiên, tính đến tháng 2 năm nay, ngoại trừ một người, toàn bộ đội ngũ này đã rời đi hoặc bị sa thải đột ngột qua tin nhắn hoặc email.

Cựu Giám đốc điều hành mảng vận hành Bắc Mỹ của Windrose đã khởi kiện công ty vào tháng 10 năm ngoái để đòi khoản tiền 412.500 USD trợ cấp thôi việc sau khi bị sa thải qua tin nhắn mà không có lý do chính đáng. Vào tháng 1, tòa án liên bang tại Michigan đã tuyên Gies thắng kiện sau khi Windrose hoàn toàn phớt lờ và không gửi phản hồi lên tòa án.

Giải thích về việc này, Han thừa nhận sai lầm khi sa thải Gies qua tin nhắn, nhưng phân trần rằng ông không hề nhận được trát hầu tòa do các văn bản được gửi về văn phòng chung của công ty tại Sunnyvale, California. Han khẳng định luật sư của ông đã nộp đơn kháng cáo, nhưng khi phóng viên chỉ ra không có bất kỳ hồ sơ kháng cáo nào trên hệ thống tòa án Mỹ, Han đã đẩy trách nhiệm sang cho luật sư của mình.

Vào tháng 3, Cục Lao động và Cơ hội Kinh tế Michigan đã ra lệnh buộc Windrose phải thanh toán cho cựu Giám đốc Kyle Maki hơn 9.700 USD tiền lương chậm trả và lãi suất. Han khẳng định với báo giới rằng ông đã hoàn trả số tiền này cho Maki.

Ông Harold Keller, cựu Quản lý cấp cao nguồn lực công nghệ tại Windrose, tiết lộ công ty vẫn đang nợ mình 63.000 USD và 4.000 USD phí bảo hiểm y tế. Ông cho biết Windrose liên tục chậm lương và thậm chí còn cấp cho ông một chiếc thẻ tín dụng không thể hoạt động.

Một cựu nhân viên khác, Travis Waite, cho biết ông bị nợ khoảng 29.500 USD và nhận được email sa thải vào ngày 30 tháng 1 với lý do Windrose đang thay đổi mô hình kinh doanh tại Mỹ. Waite vạch trần: “Càng về cuối năm 2025, Han càng chậm trễ trong việc chi trả lương cho nhân viên”.

Phản hồi trước các cáo buộc, Han thừa nhận công ty thường xuyên thanh toán trễ hạn “vì đôi khi dòng tiền không kịp về”. Ông thừa nhận bản thân đã phạm phải rất nhiều sai lầm trong công tác nhân sự, tuyển dụng và sa thải.

Tuy nhiên, vị CEO này lại bất ngờ quay sang cáo buộc các cựu nhân viên người Mỹ đang lợi dụng một startup Trung Quốc và ám chỉ có yếu tố phân biệt chủng tộc trong vụ việc này. “Có một sự thù hằn cá nhân nhắm vào tôi, hoặc nhắm vào những người có ngoại hình giống tôi... đó là điều tôi đã phải cam chịu,” Han tuyên bố.

Dàn xe “ma”

Kế hoạch xây dựng nhà máy lắp ráp của Windrose tại California đang bị phơi bày trước ánh sáng. Các cựu nhân sự vạch trần địa điểm ban đầu thực chất chỉ là một nhà kho trống, quá nhỏ để sản xuất, và công ty đã bị chủ đất đuổi đi vào tháng 6 năm 2025 do bùng tiền thuê nhà. Ngược lại, Han đổ lỗi cho một đơn vị tư vấn trung gian đã làm hỏng việc khiến công ty mất trắng 200.000 USD tiền đặt cọc.

Hiện tại, toàn bộ xe tải điện của Windrose vẫn phải gia công hoàn toàn tại các nhà máy đối tác ở thành phố Tô Châu, Trung Quốc. Dù Han từng rêu rao vào năm 2025 rằng ông đã ký được 200 đơn đặt hàng cố định trên toàn cầu và xe của hãng đã được cấp phép lưu hành tại Mỹ, châu Âu; nhưng các cựu nhân viên khẳng định Windrose chỉ mới vận chuyển được vỏn vẹn 6 chiếc xe sang Mỹ trong năm 2025, và 4 trong số đó thậm chí còn chưa được cấp chứng nhận hợp quy để lăn bánh trên đường. Khách hàng hoàn toàn không được phép lái thử hay chở hàng.

Khi các nhân sự cấp cao yêu cầu Han minh bạch các tài liệu tài chính để lập chiến lược kinh doanh và ngân sách nhằm cứu vãn tình hình, vị CEO này đã thẳng thừng từ chối: “Nhiệm vụ của tôi không phải là trình bày mọi con số cho bất kỳ nhân viên nào muốn xem.”

Để tìm kiếm lối thoát, Windrose đã dịch chuyển trục sang châu Âu, chọn Antwerp (Bỉ) làm trụ sở toàn cầu vào năm 2024, đồng thời chi tiền tài trợ cho đội bóng rổ địa phương để đổi tên thành Windrose Giants.

Hãng cũng tuyên bố bắt tay với công ty logistics Aertssen của Bỉ để thực hiện công đoạn lắp ráp cuối cùng tại các nhà máy ở Mỹ, nhưng đại diện Aertssen hoàn toàn giữ im lặng trước các câu hỏi xác minh.

Vào tháng 4, Windrose tuyên bố bàn giao chiếc xe tải điện đầu tiên cho đối tác Allogic tại Texas thông qua nhà phân phối Xos. Tuy nhiên, trả lời Nikkei Asia vào tháng 6, Allogic khẳng định họ chỉ đang chờ nhận thử nghiệm chiếc xe thứ hai và tuyệt đối chưa có bất kỳ cam kết mua đứt nào do còn phải chờ gọi vốn.