'Startup mạnh hơn doanh nghiệp lớn ở chỗ được phép sai'

Thông điệp được Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng chia sẻ tại buổi gặp gỡ với một số startup trong lĩnh vực AI ở Việt Nam, ngày 16/1/2026.

Startup không phải doanh nghiệp. Nhiều người nghĩ startup là doanh nghiệp. Nhưng doanh nghiệp là để tối ưu một mô hình đã biết, còn startup đi tìm một mô hình chưa biết.

Paul Graham, nhà đồng sáng lập của Y Combinator nói "startup is a company designed to grow fast", ý ở đây là: doanh nghiệp tăng tuyến tính, còn startup tăng phi tuyến, nhưng là sau khi đã tìm ra mô hình mới. Sau khi tìm thấy, nó lập tức biến hình thành doanh nghiệp. Còn trước đó, nó chưa phải doanh nghiệp, nó vận hành không theo các quy luật của doanh nghiệp, và đó cũng chính là sức mạnh của nó. Startup chỉ tồn tại trong giai đoạn chưa biết.

Steve Blank thì nói "a startup is a temporary organization designed to search for a repeatable and scalable business model". Startup là một tổ chức tạm thời, nó được sinh ra không để tồn tại lâu, nó sinh ra để đi tìm mô hình mới, tìm ra rồi thì biến thành doanh nghiệp để lớn lên. Không tìm ra thì nó sẽ chết.

Doanh nghiệp được thiết kế để ổn định. Nó đông người nên bắt buộc phải ổn định. Startup thì không.

Doanh nghiệp thì tránh sai, startup thì sai nhanh. Doanh nghiệp có chiến lược, kế hoạch 5 năm, điều hành theo các chỉ tiêu KPI, kiểm soát rủi ro, sai là lỗi.

Startup không dài hạn như vậy, các giả thuyết có khi chỉ tồn tại hai tuần, điều hành theo năng lực học hỏi, khai thác rủi ro, sai là dữ liệu.

Startup sống bằng việc sai nhanh, sai nhiều, không phải làm đúng ngay.

Reid Hoffman của LinkedIn nói: If you are not embarrassed by the first version of your product, you've launched too late (Nếu bạn không xấu hổ với phiên bản đầu tiên của sản phẩm, tức là bạn đã khai trương nó quá muộn).

Startup không sợ xấu hổ, mà sợ không học hỏi được gì.

Doanh nghiệp tìm cách giảm rủi ro, startup khai thác rủi ro. Nếu mọi thứ đã rõ: Thị trường rõ, công nghệ rõ, khách hàng rõ, startup không có cơ hội gì. Doanh nghiệp có cơ hội ở chỗ làm tốt hơn cái đang có. Doanh nghiệp trả lời câu hỏi: Làm thế nào cho hiệu quả cái đang có.

Startup tồn tại vì có những vùng chưa ai hiểu, chưa ai dám thử. Startup đi tìm cái chưa có, để trả lời câu hỏi: Có cách nào hoàn toàn khác không.

Doanh nghiệp và startup là hai cách tiếp cận khác nhau đối với rủi ro.

Startup không cần chiến lược, doanh nghiệp lại cần chiến lược. Trong sương mù không thể có và cũng không cần chiến lược.

Nhưng startup cần những cái không phải chiến lược, đó là: vấn đề có thật, khách hàng có thật, giá trị tạo ra nếu giải quyết được vấn đề là rất lớn.

Bộ công cụ, lý thuyết cho startup không giống doanh nghiệp.

Startup mạnh hơn doanh nghiệp lớn ở chỗ chuyển hướng nhanh, quay đầu nhanh. Doanh nghiệp lớn đi chậm cũng không chết. Startup đi chậm là chết.

Doanh nghiệp lớn không cần quay đầu nhanh cũng không chết. Và doanh nghiệp lớn thì không thể quay đầu nhanh, không thể chuyển hướng nhanh. Startup mạnh hơn doanh nghiệp lớn chính ở chỗ quay đầu nhanh, được phép sai, được phép đổi, được phép làm khác đi. Và đây là sức mạnh cốt lõi của startup mà doanh nghiệp lớn không có. Startup mà sợ sai như doanh nghiệp thì không còn lợi thế gì.

Startup là một triết học khác về doanh nghiệp.

Startup tồn tại được không phải vì thông minh hơn mà là vì khả năng chịu được cô đơn tốt hơn. Startup thì không ai tin bạn lúc đầu, không ai trả tiền sớm cho bạn, cũng không có ai đứng ra đảm bảo bạn đúng. Chỉ có bạn tin là bạn đúng thôi. Vì thế mà cô đơn. Nhưng nếu không cô đơn thì có nghĩa là nhiều người đang nghĩ như bạn, và như vậy bạn còn cơ hội gì không, sự độc đáo là ở chỗ nào?

Bạn phải chịu được cô đơn đủ lâu mới có người theo bạn. Vậy hãy cứ một mình đã, không tìm kiếm người đồng hành mà hãy dấn sâu vào sự cô đơn. Khi bạn ở tận cùng của sự cô đơn, khi đó bạn chính là vũ trụ.

Doanh nghiệp lớn không tìm kiếm sự cô đơn, họ tìm chỗ đông người.

Cô đơn là dấu hiệu đầu tiên của một startup lớn.

Startup cần một người dùng, một khách hàng đầu tiên dám trả tiền. Việc này cần hơn là vốn. Tại sao lại cần một người dùng? Vì đó là dấu hiệu của vấn đề là có thật.

Người dùng đầu tiên là người đồng hành cùng startup, họ mở vấn đề, họ mở dữ liệu, họ mở tri thức chuyên ngành cho startup.

Các doanh nghiệp lớn luôn có những vấn đề lớn, họ biết nhưng thường không tự giải quyết được vì văn hóa của họ là tối ưu thay vì phá vỡ. Đây là điểm yếu chết người của các doanh nghiệp lớn. Những vấn đề lớn cần cách tiếp cận khác biệt, đột phá, đôi khi mang tính phá hủy. Bởi vậy, nếu họ biết cách hợp tác, biết cách mang vấn đề lớn của mình cho startup thì họ sẽ bù được điểm yếu chết người của mình.

Startup là để thay đổi một lát cắt, không phải để thay đổi cả một ngành, hay thay đổi cả thế giới. Nó thay đổi một lát cắt, nhưng nếu lát cắt đó đúng, thế giới sẽ thay đổi theo.

Startup không thắng vì nhìn xa, mà vì nhìn rất sâu vào một lát cắt rất nhỏ. Ai giải được một vấn đề nhỏ nhưng đủ đau, sẽ mở được một thị trường lớn.

Thất bại của startup không phải một thất bại mà là một hiểu biết mới. Đáng sợ không phải thất bại mà là không học được gì sau mỗi lần sai.

Startup khá giống với nghiên cứu khoa học. Phải thử-sai nhiều lần. Nghiên cứu khoa học là tìm ra bí mật của Trời-Đất. Bí mật của Trời-Đất thì luôn là một thách đố.

Sau mỗi lần sai phải thông minh hơn, phải hiểu mình hơn.

Hiểu mình nhanh hơn là mấu chốt của startup. Tại sao hiểu chính mình lại là quan trọng? Là vì khi bạn đam mê một vấn đề thì bạn chính là vũ trụ. Khi đó, hiểu mình chính là hiểu vũ trụ.

Startup không lên nhanh ngay từ đầu, mà là là mặt đất 3-5 năm và sau đó mới là cất cánh. Startup lên nhanh ngay từ đầu là dấu hiệu của một vấn đề không lớn, không độc đáo.

Startup cần sự kiên nhẫn để đi đến cùng.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng