Sóng thoái vốn Nhà nước có trở lại sau Quyết định 40?

Quyết định 40/2026/QĐ-TTg về tiêu chí phân loại doanh nghiệp để thực hiện cơ cấu lại vốn Nhà nước có hiệu lực từ ngày 5/8. Chỉ vài ngày sau, một số cổ phiếu gắn với doanh nghiệp có vốn Nhà nước đã trở thành điểm nhấn trên thị trường.

Theo MBS Research, VN-Index tăng 1,86% trong tuần 3 - 7/8, trong đó GAS đóng góp 3,1 điểm, CTG 2,8 điểm, GVR 1,9 điểm và BID 1,6 điểm vào mức tăng của chỉ số. Bộ phận phân tích cho rằng nhóm cổ phiếu liên quan đến cơ cấu vốn Nhà nước có thể trở thành một trong những dòng dẫn dắt trong thời gian tới.

Câu chuyện tương tự từng xuất hiện hồi tháng 1, khi những thông tin liên quan đến chuyển biến trong quá trình thoái vốn Nhà nước tạo hiệu ứng đáng kể trên thị trường. VCB, BID, GAS, PLX cùng một số mã từng tăng nóng trong giai đoạn này, nhưng sau đó lần lượt điều chỉnh trở lại.

Vì vậy, sự trở lại của câu chuyện vốn Nhà nước sau Quyết định 40 cũng đặt ra câu hỏi về độ bền của nhịp phản ứng lần này.

Quyết định 40 tạo thêm chất xúc tác cho câu chuyện cơ cấu vốn

Theo BSC Research, Quyết định 40 tiếp tục phân doanh nghiệp theo các nhóm Nhà nước nắm 100% vốn, từ 65% trở lên và trên 50% đến dưới 65%, nhưng phạm vi ngành, lĩnh vực trong từng nhóm có một số thay đổi so với giai đoạn trước.

Một số lĩnh vực không còn nằm trong tiêu chí Nhà nước tiếp tục nắm giữ theo cách BSC Research đối chiếu, trong khi một số ngành khác được nâng tỷ lệ sở hữu tối thiểu lên 65% hoặc 100%. Điều này cho thấy quá trình cơ cấu vốn có thể diễn ra theo nhiều hướng, không chỉ là thoái vốn.

MBS Research phân chia các trường hợp đáng theo dõi thành ba nhóm. BVH, OIL và TVN được xếp vào nhóm thoái vốn/M&A; ACV, BSR và BCM thuộc nhóm giảm tỷ lệ sở hữu, tăng free-float; còn CTG, VCB và BID nằm trong nhóm tăng vốn, trụ cột.

Mirae Asset Securities Vietnam (MASVN) cũng cho rằng Quyết định 40 tạo ra khung sở hữu Nhà nước rõ hơn cho giai đoạn 2026 - 2030. Tuy nhiên, bộ phận phân tích lưu ý việc tỷ lệ sở hữu hiện tại của một doanh nghiệp cao hoặc thấp hơn ngưỡng quy định chưa đồng nghĩa giao dịch tăng vốn hay thoái vốn sẽ diễn ra ngay.

Theo phân tích của MASVN, quá trình cơ cấu có thể hỗ trợ tăng free-float, thanh khoản hoặc tạo dư địa huy động vốn, phát hành cho nhà đầu tư chiến lược. Ở chiều ngược lại, lượng cổ phần lớn được bán ra có thể tạo áp lực cung trong ngắn hạn, trong khi tiến độ còn phụ thuộc vào định giá tài sản, đất đai và thủ tục phê duyệt.

Những doanh nghiệp nào được đặt vào câu chuyện cơ cấu vốn?

ACV là một trong những trường hợp xuất hiện ở nhiều báo cáo. MBS Research xếp doanh nghiệp này cùng BSR và BCM vào nhóm giảm tỷ lệ sở hữu, tăng free-float. MASVN đánh giá tác động đối với ACV ở mức trung bình khi Nhà nước hiện nắm khoảng 95,4%, cao hơn đáng kể ngưỡng tối thiểu 65% đối với lĩnh vực cảng hàng không. Tuy nhiên, báo cáo cũng nhấn mạnh điều này không có nghĩa tỷ lệ sở hữu bắt buộc phải giảm về 65%.

PLX là trường hợp được MASVN đánh giá tích cực. Nhà nước hiện nắm khoảng 75,87% vốn, trong khi doanh nghiệp đầu mối xăng dầu đáp ứng tiêu chí thị phần theo cách bộ phận phân tích áp dụng thuộc khung trên 50% đến dưới 65%. MASVN cho rằng đây là một trong những trường hợp nổi bật theo hướng giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước, nhưng vẫn cần chờ kế hoạch cụ thể.

Ở chiều ngược lại, CTG là trường hợp trực tiếp hơn khi Quyết định 40 nêu riêng VietinBank và yêu cầu Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo xây dựng phương án nâng tỷ lệ vốn Nhà nước từ 64,46% lên tối thiểu 65%.

MASVN đánh giá tác động đối với CTG ở mức cao, trong khi MBS Research xếp mã này cùng VCB và BID vào nhóm tăng vốn, trụ cột. Với VCB và BID, tỷ lệ sở hữu Nhà nước hiện cao hơn ngưỡng tối thiểu, qua đó tạo khoảng đệm cho các phương án huy động thêm vốn trong tương lai.

DPM cũng được MASVN đánh giá ở mức tích cực. Petrovietnam hiện nắm khoảng 59,59% vốn, trong khi ngành sản xuất, kinh doanh phân bón được bộ phận phân tích xác định thuộc nhóm yêu cầu Nhà nước hoặc doanh nghiệp Nhà nước nắm tối thiểu 65%. Dù vậy, MASVN lưu ý mức chắc chắn thấp hơn CTG do Quyết định 40 không nêu đích danh DPM.

Một góc nhìn khác đến từ ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư - Phó Giám đốc Khối kinh doanh Chứng khoán An Bình (ABS), khi tập trung vào khoảng cách giữa tỷ lệ sở hữu hiện tại và ngưỡng tối thiểu.

Theo chia sẻ của ông Minh, Nhà nước hiện nắm khoảng 95,4% vốn ACV, 95,76% GAS, 92,13% BSR và hơn 99% VGI. ABS cho rằng khoảng cách lớn giữa tỷ lệ sở hữu thực tế và ngưỡng tối thiểu có thể tạo dư địa cơ cấu vốn tại một số doanh nghiệp.

Tuy nhiên, tỷ lệ sở hữu cao không đồng nghĩa tác động lên thị trường sẽ giống nhau. MASVN chỉ đánh giá mức độ tích cực đối với GAS và POW ở mức nhẹ, do hiện chưa xuất hiện phương án thay đổi sở hữu rõ ràng.

BSC Research cũng đưa ACV, GAS, GVR, BSR, PLX, BVH, POW, OIL, VEA, VGC, HVN, SAB, VGT, SNZ cùng một số doanh nghiệp khác vào nhóm đáng theo dõi trong quá trình cổ phần hóa, thoái vốn thời gian tới.

Một nhịp mới hay kịch bản tháng 1 lặp lại?

Tiền lệ tháng 1 cho thấy thông tin liên quan đến thoái vốn Nhà nước có thể nhanh chóng tạo kỳ vọng trên thị trường. VCB, BID, GAS, PLX cùng một số mã từng tăng mạnh trong giai đoạn này, nhưng diễn biến sau đó cũng cho thấy giá cổ phiếu có thể hạ nhiệt khi kỳ vọng đi trước tiến độ thực tế.

Quyết định 40 lần này tạo thêm một khung phân loại cho quá trình cơ cấu vốn Nhà nước giai đoạn 2026 - 2030. Tuy nhiên, từ tiêu chí phân loại đến phương án cụ thể tại từng doanh nghiệp vẫn còn nhiều bước triển khai.

Do đó, phản ứng của thị trường trong những phiên đầu tháng 8 mới cho thấy câu chuyện vốn Nhà nước đang được quan tâm trở lại, chưa đủ để xác nhận một nhịp tăng kéo dài. Diễn biến tiếp theo có thể phụ thuộc nhiều hơn vào việc doanh nghiệp nào xuất hiện phương án cơ cấu vốn cụ thể, quy mô thực hiện và lộ trình triển khai.