Sóng ngầm trên thị trường trái phiếu Mỹ: Khi lạm phát và suy thoái cùng lúc trỗi dậy

Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ đang diễn biến giằng co ra sao? 

Trên thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ, chỉ cần thay đổi vài phần trăm nhỏ (tính bằng “basis points”) cũng có ý nghĩa lớn, bởi chi phí vay của Bộ Tài chính Mỹ là nền tảng cho mọi loại lãi suất khác - từ vay mua nhà đến trái phiếu doanh nghiệp. 

Ngày 27/2, ngay trước khi xung đột Mỹ - Israel với Iran nổ ra, lợi suất này dưới 4%, sau đó tăng lên hơn 4,4% vào ngày 27/3, rồi lại giảm trở lại. Với nhiều người Mỹ, chênh lệch giữa 4% và 4,4% có thể là ranh giới giữa việc mua được nhà hay không.

Không chỉ riêng Mỹ, chi phí vay của các chính phủ trên toàn cầu cũng đang biến động mạnh. Ngày 23/3, lợi suất trái phiếu 10 năm của Anh vượt 5,1% - mức cao nhất kể từ năm 2008. Đức chạm 3,1%, cao nhất kể từ khủng hoảng nợ công Eurozone.

Nhật Bản đạt 2,4%, mức cao nhất kể từ năm 1997. Tất cả đều tăng vọt sau khi xung đột Iran bùng phát, rồi giảm trở lại trong những ngày gần đây. 

Vậy điều gì đang xảy ra?

Mâu thuẫn trên thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ

Một cách nhìn lạc quan cho rằng chi phí vay giảm gần đây là do kỳ vọng xung đột Trung Đông sớm hạ nhiệt, cho phép dầu mỏ lưu thông trở lại qua Eo biển Hormuz.

Thực tế, lợi suất giảm trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump thể hiện mong muốn chấm dứt chiến sự, vừa đe dọa mạnh tay vừa nhấn mạnh tiến triển đàm phán. Nếu chiến tranh hạ nhiệt, giá năng lượng có thể giảm và áp lực ngân sách chính phủ cũng bớt đi - hai yếu tố thường kéo lợi suất xuống.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư trái phiếu vốn không phải là những người lạc quan. Công việc của họ là đánh giá những kịch bản tồi tệ nhất. Trong trường hợp này, nỗi lo lớn nhất là “stagflation” - sự kết hợp giữa tăng trưởng trì trệ và lạm phát cao. Hai yếu tố này kéo lợi suất theo hai hướng trái ngược.

Khi lo ngại lạm phát tăng, nhà đầu tư đòi lợi suất cao hơn để bù đắp sức mua bị xói mòn và vì kỳ vọng ngân hàng trung ương sẽ tăng lãi suất. Ngược lại, khi lo ngại kinh tế suy yếu, họ chấp nhận lợi suất thấp hơn do nhu cầu vốn giảm và chính sách tiền tệ có thể nới lỏng.

Nhìn chung, những quốc gia có chi phí vay tăng mạnh nhất là những nước chịu áp lực lạm phát lớn nhất từ việc gián đoạn nguồn cung năng lượng qua Hormuz.

Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Anh là nước bị điều chỉnh dự báo lạm phát tăng mạnh nhất, kéo theo lợi suất trái phiếu tăng đáng kể. Ngược lại, Canada, nơi lạm phát chỉ tăng nhẹ, gần như không ghi nhận biến động lớn về lợi suất.

Trong khi đó, các dự báo tăng trưởng kinh tế thay đổi không nhiều. Nhưng kể từ cuối tháng 3, tâm lý bi quan của nhà đầu tư đã gia tăng. Ban đầu, thị trường cho rằng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể ngừng cắt giảm lãi suất hoặc thậm chí tăng lãi để kiềm chế lạm phát. Giờ đây, họ lại bắt đầu đặt cược vào khả năng Fed sẽ quay lại cắt giảm lãi suất nếu kinh tế suy yếu.

Về lý thuyết, các ngân hàng trung ương nên “bỏ qua” những cú sốc giá do phía cung - như khủng hoảng năng lượng hiện tại - vì việc tăng lãi suất không thể giải quyết tình trạng thiếu nguồn cung. Tuy nhiên, nếu nới lỏng chính sách quá sớm trong khi lạm phát vẫn cao, rủi ro sẽ càng lớn.

Tất cả phụ thuộc vào thời gian đóng cửa của Eo biển Hormuz. OECD dự báo nếu gián đoạn kéo dài, GDP toàn cầu có thể giảm 0,5% trong năm tới, trong khi lạm phát tăng thêm 0,9 điểm phần trăm. Nếu kịch bản này xảy ra, thị trường trái phiếu sẽ còn tiếp tục giằng co giữa hai nỗi lo: lạm phát - suy thoái và lợi suất sẽ còn biến động khó lường.

Từ nơi trú ẩn thành rủi ro

Thị trường trái phiếu Mỹ từ lâu được xem là “nơi trú ẩn an toàn” của dòng tiền toàn cầu. Tuy nhiên, khi lợi suất biến động mạnh và khó đoán định như hiện nay, chính sự an toàn này cũng trở nên tương đối.

Nhà đầu tư không còn chỉ đối mặt với rủi ro lãi suất, mà còn phải cân nhắc đồng thời nhiều biến số như lạm phát, tăng trưởng và địa chính trị.

Với các nhà đầu tư tổ chức, biến động lợi suất ảnh hưởng trực tiếp đến định giá tài sản. Khi lợi suất tăng, giá trái phiếu giảm, khiến danh mục nắm giữ bị thua lỗ.

Điều này đặc biệt nhạy cảm với các quỹ hưu trí, bảo hiểm - những tổ chức nắm giữ lượng lớn trái phiếu dài hạn. Ngược lại, khi lợi suất giảm nhanh, dòng tiền có thể dịch chuyển sang cổ phiếu hoặc các tài sản rủi ro hơn, tạo ra những biến động dây chuyền trên toàn thị trường tài chính.

Với nhà đầu tư cá nhân, tác động thể hiện rõ nhất ở chi phí vay. Lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm thường là tham chiếu cho lãi suất thế chấp. Chỉ một biến động nhỏ cũng có thể khiến khoản trả góp mua nhà tăng đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định tiêu dùng.

Quan trọng hơn, sự biến động khó lường của lợi suất đang phản ánh trạng thái “mất định hướng” của thị trường. Khi nhà đầu tư không thể xác định rõ nền kinh tế sẽ đối mặt với lạm phát hay suy thoái, họ buộc phải liên tục điều chỉnh danh mục, khiến thị trường trở nên nhạy cảm hơn với mọi tin tức.

Trong bối cảnh đó, trái phiếu không còn đơn thuần là tài sản phòng thủ, mà trở thành thước đo tâm lý - nơi phản chiếu rõ nhất những bất ổn của kinh tế toàn cầu.