Siết quản lý mua bán vàng: Những rủi ro pháp lý người dân cần biết

Cập nhật đến sáng 31/1, giá vàng miếng đang được các công ty kinh doanh vàng niêm yết ở mức 172 triệu đồng/lượng ở chiều bán ra, giảm gần 20 triệu đồng/lượng so với mức đỉnh vừa thiết lập.

Dù biến động mạnh, dòng người xếp hàng mua bán vàng miếng, vàng nhẫn vẫn nối dài tại nhiều cửa hàng, cho thấy nhu cầu giao dịch chưa hề hạ nhiệt.

Chính khi giá vàng càng sốt, giao dịch càng sôi động thì rủi ro pháp lý với người mua - bán càng lớn. Từ tháng 2/2026, khi các quy định mới về xử phạt vi phạm trong lĩnh vực tiền tệ - ngân hàng chính thức có hiệu lực, nhiều giao dịch vốn được thực hiện "theo thói quen" có thể đối mặt với rủi ro bị xử phạt và tịch thu tang vật nếu rơi vào hoạt động kinh doanh vàng không phép.

Trong bối cảnh đó, giao dịch vàng thế nào để không vi phạm pháp luật, vàng tích trữ lâu năm không giấy tờ có được bán hay không, và bạc - kim loại đang tăng giá cùng vàng - được quản lý ra sao là những vấn đề người dân cần đặc biệt lưu tâm.

Phóng viên TTXVN đã có cuộc trao đổi nhanh với luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, để làm rõ các lưu ý pháp lý quan trọng liên quan. 

Phóng viên: Thưa luật sư, việc mua bán vàng "trao tay", hoặc giao dịch giữa các cá nhân với nhau nhưng không có giấy tờ, có vi phạm pháp luật hay không?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Theo quy định pháp luật hiện hành và đặc biệt là Điều 28 của Nghị định 340/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng có hiệu lực từ ngày 9/2/2026 tới đây, mức phạt từ 300 đến 400 triệu đồng, kèm theo hình phạt bổ sung là tịch thu tang vật, chỉ áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi mua bán, trao đổi vàng miếng mang tính chất kinh doanh nhưng không có giấy phép.

Trong khi đó, người dân sở hữu vàng hợp pháp và thực hiện các giao dịch mua bán trao tay không thường xuyên, không nhằm mục đích kinh doanh, không thu lợi nhuận lâu dài thì vẫn được pháp luật thừa nhận và không bị xử phạt. Các chế tài nặng chỉ áp dụng với hành vi kinh doanh vàng trái phép, mang tính thường xuyên và thu lợi nhuận mà không được cấp giấy phép.

Phóng viên: Nhiều người hiện nay đang sở hữu vàng nhẫn, vàng miếng tích trữ từ lâu, không còn giữ hóa đơn hay giấy tờ chứng minh nguồn gốc. Việc bán lại số vàng này có vi phạm pháp luật không, thưa ông?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Pháp luật Việt Nam thừa nhận và bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp đối với vàng – đây là một loại tài sản của người dân. Trên thực tế, vàng thường được tích trữ trong thời gian dài nên việc không còn lưu giữ hóa đơn, chứng từ mua bán là điều phổ biến.

Người dân hoàn toàn có quyền bán lại số vàng này cho các tổ chức kinh doanh vàng được cấp phép. Việc có hay không yêu cầu giấy tờ nguồn gốc phụ thuộc vào chính sách của từng đơn vị mua, tuy nhiên hiện nay phần lớn các cơ sở vẫn chấp nhận mua lại dù không có hóa đơn và nếu có giấy tờ thì càng thuận lợi hơn.

Người dân chỉ vi phạm pháp luật khi mua bán, trao đổi vàng với các tổ chức, cá nhân không có giấy phép kinh doanh. Trong trường hợp bị phát hiện, giao dịch đó có thể bị xử phạt và tịch thu tang vật. Còn việc sở hữu vàng của người dân hiện nay vẫn là hoàn toàn hợp pháp.

Phóng viên: Song song với vàng, bạc cũng đang là mặt hàng được nhiều người quan tâm. Vậy việc mua bán, sở hữu bạc có chịu sự quản lý tương tự như vàng hay không? 

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Bạc cũng là kim loại, tuy nhiên khác với vàng - vốn được Nhà nước xác định là kim loại quý hiếm và được quản lý bằng các nghị định riêng về kinh doanh và xử phạt - hiện nay không có văn bản pháp luật riêng quy định điều kiện kinh doanh bạc.

Bạc được coi là hàng hóa thông thường, người dân có quyền sở hữu và kinh doanh hợp pháp. Khi kinh doanh bạc, cần đảm bảo chất lượng hàng hóa và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế nếu phát sinh thu nhập. Hiện nay, bạc không chịu cơ chế quản lý chặt chẽ như vàng.

Phóng viên: Trong bối cảnh giá vàng và bạc tăng mạnh, ông có khuyến cáo gì để người dân giao dịch an toàn, đúng pháp luật và hạn chế rủi ro? 

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Tôi khuyến cáo người dân khi mua bán vàng, đặc biệt là vàng miếng và vàng trang sức, cần tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật. Nên giao dịch tại các cơ sở uy tín, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép.

Việc mua bán trên thị trường tự do, chợ đen hoặc với các đối tượng không có giấy phép tiềm ẩn rủi ro rất lớn, có thể bị tịch thu vàng và xử phạt tiền. Bên cạnh đó, người dân nên lưu giữ hóa đơn, chứng từ và thông tin nguồn gốc khi mua vàng để thuận lợi hơn khi bán lại sau này, đảm bảo tính thanh khoản và an toàn pháp lý cho giao dịch.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!