Sếp Hitachi: Đừng đua đốt tiền vào hạ tầng AI và lời cảnh báo nghìn tỷ đô dành cho Việt Nam

Tại Việt Nam, báo cáo Nền kinh tế AI do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) và Boston Consulting Group công bố cho thấy, đến năm 2040, AI có thể đóng góp 120-130 tỷ USD cho tăng trưởng kinh tế. Trong đó, 45-55 tỷ USD đến từ nhu cầu tiêu dùng sản phẩm, dịch vụ ứng dụng AI; 60-75 tỷ USD từ phần chi phí tiết kiệm nhờ tăng năng suất.

Hiện Việt Nam có 41 trung tâm dữ liệu phục vụ thương mại, với tổng công suất thiết kế 221 MW. Trong năm qua, nhiều dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn cũng đã được công bố.

Vào tháng 3/2025, Saigon Asset Management (SAM đã ra mắt dự án xây dựng trung tâm dữ liệu SAM DigitalHub. Theo đó, trung tâm dữ liệu SAM DigitalHub sẽ được xây dựng trên diện tích 50 ha, với công suất 150 MW và tổng vốn đầu tư mục tiêu lên đến 1,5 tỷ USD.

Hồi tháng 8/2025, Viettel khởi công Trung tâm dữ liệu An Khánh, trên diện tích 1,9 ha, tổng vốn đầu tư 17.500 tỷ đồng. Dự án có công suất thiết kế 60 MW, kỳ vọng trở thành trung tâm dữ liệu lớn nhất miền Bắc.

Cùng tháng, Bộ Công an khánh thành Trung tâm dữ liệu quốc gia số 1 với tổng vốn đầu tư hơn 16.800 tỷ đồng, được đánh giá là một trong những trung tâm dữ liệu lớn và hiện đại nhất khu vực Đông Nam Á.

Đến tháng 10/2025, Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM cho biết tập đoàn G42 của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất dự kiến đầu tư hai tỷ USD để xây dựng trung tâm siêu dữ liệu AI tại TP HCM.

Vào tháng 12/2025, Create Capital Vietnam, Haimaker.ai và liên doanh Vietnam Data Gen công bố kế hoạch phát triển mạng lưới trung tâm dữ liệu AI với tổng công suất thiết kế 100 MW. Dự án có tổng mức đầu tư một tỷ USD.

Còn theo Báo cáo gần đây của VinVentures: công nghệ AI được dự báo sẽ tạo ra giá trị kinh tế hơn 1,2 tỷ USD cho Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất, bán lẻ và tài chính. Năm 2026 sẽ chứng kiến ​​sự tăng trưởng các tính năng tích hợp AI trên tất cả các nền tảng SaaS.

Điều này thể hiện rõ qua sự gia tăng đáng kể về quy mô giao dịch "trung bình" trong gọi vốn; khi thương vụ SaaS AI lớn nhất được công bố năm 2024 là 1 triệu USD, còn trong 2025 đã có nhiều vòng gọi vốn vượt quá 2 triệu USD, đạt đỉnh điểm với vòng Series A trị giá 10 triệu USD của AI Hay. 

“Ngoài ra, sẽ có sự bùng nổ các nền tảng SaaS với mục tiêu phục vụ SMEs - hiện chiếm 97% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam trong 2026. Giới SMEs Việt Nam đang tích cực áp dụng các công cụ dựa trên điện toán đám mây (CRM, ERP và HRM) để thay thế các hệ thống cũ, cồng kềnh bằng các mô hình điện toán đám mây công cộng có khả năng mở rộng và tiết kiệm chi phí”, Báo cáo phân tích.

Trong năm 2026, với sự trỗi dậy của AI và luật mới về nền tảng chủ quyền cho hệ sinh thái dữ liệu quốc gia, các dự án khởi nghiệp AI tập trung vào phân ngành dữ liệu và phân tích sẽ lên ngôi. 

Cơ hội của Việt Nam trong lĩnh vực AI nằm ở phần ứng dụng chứ không phải hạ tầng

Trong sự kiện “Đối thoại định hình tương lai nghìn tỷ đô của Việt Nam” do Vietnam Vanguard tổ chức, ông Nguyễn Bá Quỳnh – Phó Chủ tịch cấp cao Phụ trách thị trường châu Á Thái Bình Dương – Nhật Bản, Dịch vụ công nghệ - Hitachi đã có những nhận định rất lạc quan về tương lai của Việt Nam trong lĩnh vực AI.

“Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang đảo lộn thế giới. Cách thức xây dựng các nền tảng - ứng dụng để phục vụ khách hàng đang bắt đầu thay đổi và ngày càng diễn ra mạnh mẽ trong thời gian gần đây. Điều đáng chú ý là khoảng cách giữa các "ông lớn” công nghệ thế giới và các "ông lớn" công nghệ tại Việt Nam không còn quá lớn”, ông Nguyễn Bá Quỳnh nhận định.

Vậy điều gì đã tạo nên những thay đổi nói trên? Có thể nói, AI đã thay đổi hoàn toàn kiến ​​trúc của ngành công nghiệp phần mềm, các nền tảng và dịch vụ kỹ thuật số. Vậy nên, hầu hết các công ty công nghệ trên thế giới đều lạc quan về khả năng mang lại giá trị cho nền kinh tế và các ngành công nghiệp của AI.

Tất cả công ty lớn nhất thế giới đều đã tự hỏi “AI có thể mang lại giá trị như thế nào” vào đầu năm 2024. Tuy nhiên, bên cạnh đó, nhiều người cũng cho rằng AI còn nhiều hạn chế và nhiều công ty đang chật vật để kiếm tiền từ AI. Thực tế, vào cuối năm 2024, Accenture cho biết AI đã đóng góp 10% vào tổng doanh thu của doanh nghiệp.

Với trải nghiệm của bản thân cùng tình hình thực tế ở Việt Nam, theo ông thì Việt Nam nên tập trung vào phát triển và ứng dụng AI thay vì tham gia làm hạ tầng. Hạ tầng AI đang là cuộc chơi của các ông lớn công nghệ thế giới như Google, Meta, Amazon… cùng nguồn vốn từ vài chục đến vài trăm tỷ USD/năm.

Nhiều người cho rằng, Việt Nam cần nhiều thời gian để thích nghi và sẵn sàng cho những thay đổi công nghệ mới như AI; nhưng ông không hoàn toàn đồng ý với ý kiến này.

Ông dẫn chứng: ngày xưa, có thể phải mất 10 năm để thay thế đường truyền điện thoại bằng internet, nhưng hiện các công ty ở Việt Nam chỉ mất vài tháng để xây dựng ứng dụng AI và phục vụ khách hàng. Có thể nói, sự thích ứng của doanh nghiệp Việt với các công nghệ mới đang diễn ra ngày càng nhanh hơn. Với Việt Nam, AI chính là cơ hội chứ không phải thách thức.

“Đổi mới không chỉ là việc xây dựng các công nghệ mới nữa. Đổi mới là lúc bạn hình dung ra những gì mình có thể làm khác đi. Nếu bạn làm trong ngành logistic và vẫn đang dùng nhiều nhân công để vận chuyển hàng. Thì đổi mới tức là bạn phải hình dung ra kịch bản mới, AI hay robotics có thể làm gì để giúp giảm chi phí, cải thiện hiệu suất và tăng doanh thu gấp ba lần”, ông khuyến nghị. 

Bây giờ, doanh nghiệp không cần phải xây dựng đội ngũ có kiến ​​thức chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo (AI) trong công nghệ; doanh nghiệp chỉ cần nghĩ về lĩnh vực của mình và AI có thể hỗ trợ cụ thể những phần nào trong các nghiệp vụ kinh doanh – quản lý hàng ngày.

Ví dụ: khi sử dụng TikTok để bán hàng trực tuyến, người bán có hàng triệu cách để làm tốt hơn mà không cần phải viết một dòng mã nào, vì AI có thể tạo ra mã cho người bán. Và đó là cách mà toàn xã hội – doanh nghiệp đang tạo điều kiện cho mọi người tự do phát huy tư duy sáng tạo và xây dựng nhiều thứ cho bản thân với AI.

Chủ quyền AI là một câu chuyện rất phức tạp

Bên cạnh đó, ở lĩnh vực AI, có một câu hỏi quan trọng trị giá hàng nghìn tỷ đô mà chưa ai có thể giải đáp rốt ráo là về “chủ quyền AI của quốc gia”.

“Tôi nghĩ rằng chủ quyền AI phải bắt đầu từ chủ quyền dữ liệu và đó không phải là một vấn đề đơn giản. Trước hết, chúng ta hay nghĩ chủ quyền dữ liệu đồng nghĩa với việc dữ liệu của Việt Nam phải được lưu trữ tại Việt Nam, dữ liệu quan trọng của Mỹ phải đặt ở Mỹ - ví dụ như trong các trung tâm dữ liệu. Nhưng thật tế không đơng giản như vậy”, ông nhấn mạnh.

Mâu thuẫn giữa TikTok và Chính phủ Mỹ chính là minh chứng. Người Mỹ luôn cáo buộc là TikTok không đảm bảo an toàn dữ liệu và đã tuồng thông tin của công dân – đất nước Mỹ về Trung Quốc. Ngược lại, TikTok từng nhiều lần phủ nhận điều đó, như ở trên truyền thông lẫn ở các phiên điều trần của CEO trước quốc hội Mỹ, nhưng tình hình vẫn không cải thiện. 

Vào tháng 9/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp, phê duyệt kế hoạch bán mảng hoạt động của TikTok tại Mỹ cho các nhà đầu tư Mỹ và quốc tế. Ngoài ra, TikTok sẽ do các công ty Mỹ nắm giữ và kiểm soát phần lớn bởi hội đồng quản trị mới. Thỏa thuận này bao gồm “việc giám sát chặt chẽ các bản cập nhật phần mềm, thuật toán và luồng dữ liệu”.

“Hiểu một cách đơn giản, khi doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại nước A thì dữ liệu phải được đặt ở nước A; nhưng biết đâu bản sao dữ liệu có thể đã ở đâu đó rồi mà không ai biết. TikTok gây ra nhiều tranh cãi trong giới kinh doanh bởi dữ liệu ở khắp mọi nơi”, ông phân tích.

Chủ quyền dữ liệu có nghĩa là quyền về sở hữu trí tuệ, know-how, duy trì hoạt động, biến dữ liệu thành tài sản riêng và bảo vệ nó thông qua các quy tắc - quy định.

Và để thực hiện được những điều trên, đòi hỏi rất nhiều chuyên môn và tư vấn kỹ thuật, công nghệ, cũng như sự tham gia của nhiều nhà hoạch định chính sách để suy nghĩ thấu đáo mọi khía cạnh của vấn đề. Việt Nam cũng cần tham gia vào các cuộc tranh luận và thỏa thuận, xây dựng nhiều mối quan hệ đối tác với các quốc gia khác để định nghĩa đúng về chủ quyền dữ liệu.

“Tôi nghĩ, một con đường phải đi nữa của Việt Nam là cần xây dựng lòng tin, xây dựng đạo đức trong xã hội, tạo được niềm tin với các đối tác chiến lược của chúng ta. Chính phủ phải thúc đẩy cá nhân lẫn xã hội để tất cả đều có đạo đức – đáng tin cậy, quan trọng nhất là thông qua hệ thống giáo dục. 

Vì nếu không có lòng tin, AI sẽ vô dụng, người dùng sẽ mất đi sự tin tưởng và sẽ không ai sử dụng nó nữa. Ví dụ như các đối tác sẽ không sử dụng sản phẩm AI của người Việt và không lưu trữ dữ liệu ở các trung tâm dữ liệu đặt tại Việt Nam. 

Vì vậy, tôi nghĩ việc xây dựng chủ quyền AI là một canh bạc lớn đối với tất cả quốc gia và cần Chính phủ đến cá nhân, từ gia đình đến học sinh, tất cả mọi người cùng quan tâm – bồi đắp”, Phó Chủ tịch cấp cao Hitachi kết luận.