Sản xuất tăng trong khi đơn hàng mới co lại: Doanh nghiệp đang tận dụng backlog để duy trì sản lượng

Một trong những tín hiệu cần theo dõi trong nền kinh tế 4 tháng đầu năm được chỉ ra trong báo cáo của VNDirect là xu hướng trái ngược của chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) và chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI).

Hoạt động sản xuất công nghiệp nhìn chung vẫn duy trì tích cực trong tháng 4 bất chấp bối cảnh bên ngoài kém thuận lợi hơn. Tăng trưởng IIP lũy kế 4 tháng đầu năm 2026 đạt 9,2% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 8,4% cùng kỳ năm 2025.

Sau biến động mùa vụ trong tháng 2, IIP dần phục hồi tăng 7,2% so với cùng kỳ năm trước từ tháng 3 và tiếp tục tăng tốc lên mức 9,9% so với cùng kỳ năm trước trong tháng 4. Động lực tăng trưởng tiếp tục thuộc về các ngành gắn với chu kỳ đầu tư. Sản xuất chế biến chế tạo lũy kế 4 tháng đầu năm 2026 tăng 9,9% so với cùng kỳ năm trước, dẫn dắt bởi hóa chất (+20,6%), kim loại cơ bản (+18,7%) và xe có động cơ (+17,0%).

Sản lượng thép cán tăng mạnh 17,0% so với cùng kỳ năm trước, phù hợp với diễn biến tích cực của hoạt động xây dựng cơ bản và tiến độ giải ngân đầu tư công.

Trong khi đó, các ngành xuất khẩu thâm dụng lao động có dấu hiệu chậm lại so với mức tăng cao hồi đầu năm. Sản xuất dệt may giảm từ 23,0% so với cùng kỳ năm trước (tháng 1) xuống 7,6% (tháng 4), trong khi da giày giảm từ 15,4% xuống 4,4%, phản ánh nhu cầu bên ngoài chịu ảnh hưởng bởi áp lực lạm phát gia tăng trở lại và áp lực cạnh tranh ngày càng tăng từ các đối thủ xuất khẩu.

Trong khi đó, ngành khai khoáng quay trở lại tăng trưởng dương với mức tăng lũy kế 4 tháng đầu năm 2026 đạt 4,0% so với cùng kỳ năm trước, so với mức giảm 4,6% cùng kỳ năm 2025.

Sản xuất và phân phối điện tháng 4 tăng 10,9% so với cùng kỳ năm trước, mức cao nhất từ đầu năm, đưa tăng trưởng lũy kế 4 tháng đầu năm 2026 lên 7,5% so với cùng kỳ năm trước. Nhìn chung, các chỉ báo từ sản xuất điện và khai khoáng cũng đóng góp thêm vào bức tranh khởi sắc chung của lĩnh vực sản xuất công nghiệp. 

Tuy nhiên, chỉ báo dẫn dắt sản xuất đang phát đi tín hiệu thận trọng, đặc biệt liên quan đến đơn hàng và áp lực chi phí. PMI sản xuất Việt Nam tháng 4 giảm xuống 50,5 điểm, mức thấp nhất trong 7 tháng, tiếp nối xu hướng suy yếu liên tiếp từ 54,3 điểm (tháng 2) và 51,2 điểm (tháng 3).

Quan trọng hơn, đơn hàng mới đã giảm lần đầu tiên sau 8 tháng, trong bối cảnh nhu cầu xuất khẩu chịu áp lực gia tăng từ chi phí vận tải và logistics neo cao.

Đồng thời theo S&P Global, chi phí đầu vào tăng với tốc độ mạnh nhất trong gần 15 năm, chủ yếu do giá nhiên liệu, dầu và cước vận chuyển tăng mạnh liên quan đến gián đoạn nguồn cung từ xung đột Trung Đông. Các nhà sản xuất cũng đã phản ứng bằng cách tăng giá bán đầu ra với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 4/2011.

Theo S&P Global, niềm tin doanh nghiệp tháng 4 cũng cho thấy sự thận trọng hơn, ghi nhận giảm xuống mức thấp nhất kể từ tháng 9/2025 do lo ngại về tác động từ xung đột Trung Đông, chi phí đầu vào gia tăng và triển vọng thị trường kém ổn định hơn. 

Các nhà phân tích từ Công ty Chứng khoán VNDirect, chỉ ra rằng xu hướng trái ngược giữa IIP duy trì tích cực và PMI suy yếu, đặc biệt ở chỉ số đơn hàng mới, là tín hiệu cần theo dõi trong các tháng tới.

Việc sản xuất vẫn tăng trong khi đơn hàng mới co lại cho thấy nhiều doanh nghiệp đang tận dụng backlog đơn hàng trước đó để duy trì sản lượng. Tuy nhiên, đà tăng mạnh của nhập khẩu máy móc, linh kiện và nguyên liệu gần đây cũng phản ánh nhu cầu mở rộng công suất, đặc biệt tại khu vực FDI, qua đó có thể hỗ trợ sản xuất và IIP trong nửa cuối năm khi các khoản đầu tư này dần chuyển hóa thành công suất thực tế.

VNDirect nhận định, khu vực sản xuất vẫn đang trong xu hướng mở rộng, hỗ trợ bởi nhu cầu đầu tư, xây dựng và sản xuất trong nước tích cực. Tuy nhiên rủi ro nằm ở đơn hàng xuất khẩu có thể sụt giảm do cầu tiêu dùng quốc tế suy yếu trong kịch bản giá năng lượng và áp lực lạm phát tiếp tục neo cao.

"Áp lực chi phí đầu tiếp tục gia tăng cũng có thể khiến tốc độ tăng trưởng của khu vực sản xuất trở nên kém bền vững hơn do doanh nghiệp buộc phải tiếp tục chuyển tải chi phí sang giá bán trong các quý tới, ảnh hưởng tới sức cầu tiêu thụ cả trong và ngoài nước", các chuyên gia VNDirect nhìn nhận.