Phó Thống đốc: Bán tín chỉ carbon có thể trở thành nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp, giảm áp lực tín dụng xanh

Phát biểu tại Hội thảo “Chính sách tín dụng và thị trường Carbon: Khơi thông dòng vốn xanh” do Báo Tài chính - Đầu tư phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) tổ chức, Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Ngọc Cảnh nhấn mạnh quá trình chuyển đổi xanh đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn để đổi mới công nghệ, chuyển đổi phương thức sản xuất, sử dụng năng lượng hiệu quả và giảm phát thải khí nhà kính.  

Trong bối cảnh đó, bên cạnh nguồn lực từ ngân sách nhà nước, huy động từ thị trường vốn, thị trường tiền tệ, cần đồng thời phát triển các cơ chế thị trường khác để huy động thêm nguồn lực và tạo động lực kinh tế cho doanh nghiệp chủ động giảm phát thải, trong đó có thị trường carbon.

Phó Thống đốc cho biết thông qua việc xác lập hạn ngạch, đo lường kết quả giảm phát thải và hình thành giá giao dịch đối với hạn ngạch, tín chỉ carbon, thị trường carbon tạo ra cơ chế để chuyển kết quả giảm phát thải thành giá trị kinh tế. Qua đó, doanh nghiệp có thêm động lực và nguồn lực để tiếp tục đầu tư cho quá trình chuyển đổi xanh, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng.

Về quy mô thị trường, theo Phó Thống đốc, từ những năm đầu triển khai tín dụng xanh (năm 2017) đến nay, hoạt động tín dụng xanh có sự mở rộng cả về quy mô tín dụng và mức độ tham gia của các tổ chức tín dụng.

Đến cuối tháng 6/2026, dư nợ tín dụng xanh đạt trên 856 nghìn tỷ đồng, tăng 9,87% so với cuối năm 2025, tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20%/năm trong giai đoạn 2017 - 2025, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học (chiếm trên 31%), năng lượng xanh (chiếm gần 28%).

Dư nợ tín dụng đã được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đạt trên 6,2 triệu tỷ đồng, chiếm trên 31,33% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Kết quả này cho thấy sự đồng hành, nỗ lực của hệ thống ngân hàng trong quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Thí điểm sàn giao dịch carbon

Thông tin về thí điểm sàn giao dịch carbon, Phó Thống đốc cho biết, ngày 29/1, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 29 tạo khuôn khổ pháp lý cho việc tổ chức, vận hành thị trường và giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon.

Bước đầu thị trường này được hình thành với quy mô hơn 511 triệu tấn CO₂, tương đương hạn ngạch phát thải được phân bổ cho các cơ sở thuộc ba ngành phát thải lớn là nhiệt điện, sắt thép và xi măng trong giai đoạn 2025–2026. Trong giai đoạn thí điểm BIDV là ngân hàng thanh toán duy nhất trên thị trường.

Giai đoạn thí điểm sẽ kéo dài đến hết năm 2028, trước khi bước vào giai đoạn vận hành bắt buộc toàn diện từ năm 2029. Khi đó, các ngân hàng thương mại tham gia vào thị trường với vai trò ngân hàng thanh toán.

Theo Phó Thống đốc, khi thị trường carbon vận hành hiệu quả, kết quả giảm phát thải có thể được chuyển hóa thành nguồn lực tài chính cho chính doanh nghiệp.

Tín dụng xanh cung cấp nguồn vốn cho quá trình đầu tư, đổi mới công nghệ, tạo nguồn lực phát triển các ngành/lĩnh vực xanh, từ đó tạo ra kết quả giảm phát thải. Chính kết quả giảm phát thải từ các dự án được đầu tư từ nguồn vốn ngân hàng sẽ tạo ra cơ sở và hàng hóa cho sự phát triển của thị trường carbon.

Ở chiều ngược lại, thị trường carbon vận hành hiệu quả sẽ hỗ trợ doanh nghiệp có nguồn thu, dòng tiền ổn định từ kết quả giảm phát thải phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao chất lượng tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp có điều kiện mua tín chỉ carbon để đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa. 

Không có mô hình chung cho tất cả các quốc gia

Đánh giá về thị trường này, ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam, sàn giao dịch carbon trong nước đã được đưa vào vận hành thí điểm từ tháng 6 năm nay, tạo hạ tầng cơ bản để giao dịch hạn ngạch và các tín chỉ carbon đủ điều kiện.

Theo chuyên gia, đây là bước khởi đầu. Sàn có thể kết nối người mua với người bán, nhưng không tự tạo ra tín chỉ đạt chuẩn hay nhu cầu mua. Do vậy, thị trường cần phát triển đồng thời cả nguồn cung tín chỉ và thể chế. 

"Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không có một mô hình chung phù hợp với mọi quốc gia. Một số ngân hàng trung ương hỗ trợ trực tiếp nguồn vốn; một số khác tập trung vào việc giám sát rủi ro, duy trì hệ thống dữ liệu, và nâng cao năng lực của các tổ chức tín dụng", Chuyên gia Kinh tế trưởng ADB chia sẻ.

Ông cho biết Trung Quốc kết hợp cả hai hướng này bằng công cụ tài trợ giảm phát thải được triển khai trong giai đoạn 2021–2027. Với các khoản vay đủ điều kiện cho năng lượng sạch, tiết kiệm năng lượng và công nghệ giảm phát thải, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cấp nguồn vốn lãi suất thấp tương đương 60% giá trị khoản vay. Tổ chức tín dụng lựa chọn khách hàng, thẩm định và chịu trách nhiệm về phán quyết cho vay. 

Nhật Bản áp dụng cơ chế cấp vốn cho các tổ chức tín dụng dựa trên quy mô khoản vay và dự án đáp ứng đủ điều kiện ứng phó với biến đổi khí hậu. Singapore và Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) tập trung vào quản trị rủi ro.

Singapore hỗ trợ các tổ chức tín dụng thiết lập hệ thống quản trị, đánh giá rủi ro môi trường, và xây dựng kế hoạch tài trợ chuyển đổi. ECB đưa rủi ro khí hậu vào giám sát ngân hàng, phân tích kịch bản và phân tích tác động rủi ro.

Từ năm 2026, ECB còn tính đến mức độ dễ tổn thương trước các cú sốc chuyển đổi khí hậu khi đánh giá một số trái phiếu doanh nghiệp dùng làm tài sản đảm bảo trong hoạt động tài chính xanh, tài chính chuyển đổi. 

Với Việt Nam, vị chuyên gia này khuyến nghị cần kết hợp hỗ trợ đầu tư với quản lý rủi ro. Trước hết, cần củng cố tiêu chí, dữ liệu và năng lực thẩm định; sau đó có thể thí điểm hỗ trợ nguồn vốn cho những khoản vay đủ điều kiện. Dù sử dụng công cụ nào, các tổ chức tín dụng vẫn phải tự thẩm định và chịu trách nhiệm về chất lượng khoản vay.

"Ngân hàng là kênh dẫn vốn quan trọng, nhưng không thể tự nó đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn cho tài trợ xanh, tài trợ chuyển đổi. Cần kết hợp tín dụng với trái phiếu xanh, trái phiếu tài trợ chuyển đổi, vốn cổ phần, tài chính hỗn hợp, bảo lãnh và các cơ chế chia sẻ rủi ro. Mỗi loại rủi ro cần được phân bổ cho các bên có khả năng quản lý tối ưu nhất", ônh Bùi Minh Giáp cho biết.