'Phải nói thẳng giảm lãi suất là không dễ', 'đầu ra của ngân hàng khó xuống dưới 10%'

Dư địa giảm lãi suất không còn nhiều

Tại Phiên thảo luận 1 “Bức tranh vĩ mô 2027 – Nguồn lực cho chu kỳ tăng trưởng mới” trong khuôn khổ Vietnam Investment Forum 2027, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia, cho rằng lạm phát và lãi suất cao đang là những rào cản đáng kể đối với mục tiêu tăng trưởng cao của nền kinh tế.

Theo ông, mặt bằng lãi suất bắt đầu tăng nhanh từ quý IV năm trước do nhiều yếu tố cùng xuất hiện.

Trước hết, mục tiêu tăng trưởng kinh tế được nâng lên trong năm, kéo theo nhu cầu tín dụng lớn hơn. Tăng trưởng tín dụng từ định hướng ban đầu khoảng 15–16% sau đó lên tới khoảng 19%.

Trong khi đó, xu hướng giảm lãi suất trên thế giới bắt đầu chững lại và phân hóa, khi các ngân hàng trung ương vẫn phải cân nhắc rủi ro lạm phát. Nền kinh tế cũng bước vào giai đoạn cần tích tụ thêm vốn, trong khi lạm phát bắt đầu nhích lên, tạo thêm sức ép lên mặt bằng lãi suất huy động và cho vay.

“Giảm lãi suất là khó, phải nói thẳng là không dễ”, TS. Cấn Văn Lực nhận định.

Theo vị chuyên gia, lãi suất điều hành hiện đã ở mức tương đối thấp. Nếu tiếp tục giảm mạnh lãi suất huy động, một câu hỏi đặt ra là dòng tiền có tiếp tục đi vào hệ thống ngân hàng hay không, trong khi nhu cầu vốn và thanh khoản của nền kinh tế vẫn rất lớn.

Hệ thống tài chính cũng phải đáp ứng thêm các yêu cầu về an toàn vốn và tiêu chuẩn mới như Basel III, khiến việc hạ chi phí vốn không đơn giản chỉ bằng yêu cầu ngân hàng giảm lãi suất.

Dù vậy, ông Lực cho rằng vẫn có thể tìm kiếm dư địa giảm ở một mức nhất định. Theo ông, có thể thử giảm khoảng 0,5 điểm % lãi suất huy động và quan sát phản ứng của thị trường. Nếu điều kiện thuận lợi, mặt bằng này có thể giảm thêm một phần.

Với lãi suất cho vay, định hướng hiện nay là các ngân hàng cố gắng giảm từ 1,5 đến 2 điểm %, nhưng điều này đồng nghĩa biên lãi ròng tiếp tục chịu áp lực.

NIM của hệ thống ngân hàng, theo ông, đã giảm từ khoảng 3% cuối năm trước xuống 2,8% trong quý I và khoảng 2,5% ở thời điểm hiện tại. Mức NIM 2,5% không phải cao nếu đặt cạnh mức độ rủi ro của nền kinh tế, doanh nghiệp và hệ thống tài chính.

Do đó, việc giảm lãi suất cho vay cần có trọng tâm, trọng điểm thay vì triển khai đại trà.

Về dài hạn, muốn kéo lãi suất xuống một cách thực chất cần nhóm giải pháp đồng bộ như cải thiện thanh khoản, sử dụng các công cụ hoán đổi của Ngân hàng Nhà nước, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, tháo gỡ các dự án tồn đọng và tăng tốc hoàn thuế.

“Muốn giảm lãi suất một cách thực chất thì phải triển khai tổng lực nhiều giải pháp”, ông Lực nhấn mạnh.

Vì sao đầu ra ngân hàng khó xuống dưới 10%?

Ở góc nhìn ngân hàng, ông Nguyễn Việt Anh, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Chiến lược và Quản trị Ngân hàng, Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank), cũng cho rằng Việt Nam khó quay trở lại giai đoạn vốn rẻ như trước.

Theo ông, mức lãi suất thấp trong một số năm trước xuất hiện trong bối cảnh thanh khoản dồi dào và nền kinh tế vận hành với chi phí tiền tương đối thấp. Khi nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh hơn, nhu cầu vốn tăng và mặt bằng lãi suất cũng chịu áp lực đi lên.

Bên cạnh yếu tố trong nước, chi phí vốn quốc tế cũng là một biến số quan trọng.

Ông Việt Anh lấy ví dụ, nếu lãi suất USD ở khoảng 5%, cộng thêm phần bù tỷ giá khoảng 2–3% và NIM ngân hàng khoảng 2,5%, chi phí vốn đã ở mức khá cao.

“Với cấu trúc chi phí như vậy, lãi suất đầu ra của ngân hàng khó xuống dưới 10%”, lãnh đạo TPBank nhận định.

Một áp lực khác nằm ở chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động. Trong khoảng 5 năm gần đây, tăng trưởng cho vay thường cao hơn tăng trưởng huy động khoảng 2–3 điểm %. Riêng 10 tháng đầu năm nay, tín dụng tăng hơn 11%, trong khi huy động tăng gần 10%.

Khoảng cách này đã thu hẹp nhưng vẫn tạo sức ép nhất định lên bảng cân đối của các ngân hàng.

Theo ông Việt Anh, hệ thống ngân hàng không chỉ có nhiệm vụ cung ứng vốn cho nền kinh tế với mức giá hợp lý mà đồng thời phải đảm bảo an toàn thanh khoản và ổn định tài chính.

Nếu chi phí vốn bị kéo xuống quá thấp trong khi rủi ro tín dụng tăng, biên lợi nhuận còn lại có thể không đủ để bù đắp dự phòng. Ông cho biết tỷ lệ nợ xấu trong hệ thống đang có dấu hiệu gia tăng, trong khi NIM khoảng 2,5% đã không còn nhiều dư địa.

Vì vậy, bài toán của cơ quan điều hành và các ngân hàng thương mại không chỉ là hạ lãi suất, mà còn phải cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng và đảm bảo an toàn hệ thống.

Một yếu tố có thể hỗ trợ thanh khoản là dòng tiền đang nằm trong hệ thống Kho bạc Nhà nước được giải ngân trở lại nền kinh tế.

Theo lãnh đạo TPBank, đây không phải hoạt động “bơm tiền” mới của Ngân hàng Nhà nước, mà là đưa phần vốn đang nằm trong hệ thống Kho bạc trở lại lưu thông. Khi đầu tư công và các khoản chi được giải ngân, dòng tiền quay trở lại hệ thống ngân hàng, qua đó phần nào cải thiện thanh khoản.

Tuy nhiên, nguồn lực này cũng không thể giải quyết hoàn toàn bài toán vốn nếu nền kinh tế tiếp tục phụ thuộc quá lớn vào hệ thống ngân hàng.

Khơi thông thị trường vốn để giảm gánh cho ngân hàng

Ông Nguyễn Việt Anh cho rằng khi vốn trung và dài hạn tiếp tục đi chủ yếu qua hệ thống ngân hàng, bảng cân đối của các tổ chức tín dụng sẽ ngày càng chịu áp lực.

Ngân hàng không thể sử dụng toàn bộ nguồn huy động để cho vay mà phải giữ lại một phần nhằm đảm bảo thanh khoản và dự phòng rủi ro. Theo cách hình dung của ông, nếu huy động 10 đồng thì ngân hàng có thể chỉ cho vay khoảng 9 đồng, phần còn lại dành cho yêu cầu thanh khoản.

Vì vậy, nếu nhu cầu vốn trung và dài hạn vẫn tập trung vào tín dụng, hệ thống ngân hàng sẽ ngày càng tiến gần các giới hạn của bảng cân đối.

“Nếu tiếp tục dồn nguồn vốn qua hệ thống ngân hàng, điểm nghẽn sẽ ngày càng rõ hơn”, ông Việt Anh nói.

Theo ông, một trong những hướng quan trọng trong năm tới là khơi thông thị trường vốn, mở rộng khả năng huy động vốn trung và dài hạn trong nước cũng như từ bên ngoài.

Ở góc nhìn thị trường vốn, ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao, Công ty quản lý Quỹ Manulife Investments Việt Nam, cũng cho rằng nền kinh tế cần tăng độ sâu tài chính và giảm phụ thuộc vào bảng cân đối ngân hàng.

“Chúng ta không thể chỉ dựa vào bảng cân đối của các ngân hàng để tài trợ cho nhu cầu vốn của nền kinh tế”, ông Hải nói.

Theo vị chuyên gia, muốn hình thành một chu kỳ tăng trưởng bền vững, đầu tư của khu vực tư nhân phải tăng lên và thị trường vốn cần đóng vai trò lớn hơn.

Tuy nhiên, thị trường trái phiếu doanh nghiệp hiện vẫn còn những điểm nghẽn. Ông Hải cho rằng sau giai đoạn phát triển nhanh và xuất hiện các vấn đề trên thị trường, chính sách đã chuyển sang trạng thái siết chặt hơn, giống như một “con lắc” đi từ một phía khá lỏng sang một phía khá chặt.

Trong một số trường hợp, yêu cầu thông tin đối với phát hành trái phiếu riêng lẻ thậm chí có thể cao hơn phát hành ra công chúng, làm tăng chi phí tuân thủ của doanh nghiệp.

“Điểm cân bằng là vừa kiểm soát được rủi ro, vừa duy trì khả năng huy động nguồn lực cho nền kinh tế”, ông Hải nhận định.