Những con số chưa từng có (Bài 2): Đầu tư công tăng tốc, hàng trăm dự án đồng loạt khởi công, khánh thành trong năm 2025

Hàng trăm dự án đồng loạt khởi công, khánh thành

Năm 2025 đánh dấu một cột mốc chưa từng có của nền kinh tế khi hàng trăm dự án đầu tư công đồng loạt khởi công, khánh thành trên phạm vi cả nước, tập trung vào những lĩnh vực then chốt, có tác động lan tỏa lớn.

Đã có ba đợt tổng khởi công, khánh thành các công trình, dự án trọng điểm diễn ra. Đợt 1 là ngày 19/4 nhân dịp chào mừng kỷ niệm 50 năm thống nhất đất nước, với 80 công trình và tổng vốn là khoảng 445.000 tỷ đồng. Đợt 2 là ngày 19/8 với khoảng 250 công trình và tổng vốn khoảng 1,28 triệu tỷ đồng. Đợt 3 là ngày 19/12 với 237 công trình, tổng vốn khoảng 3,4 triệu tỷ đồng. Mức vốn đầu tư chưa từng có tiền lệ là 5,1 triệu tỷ đồng đã cho thấy vai trò dẫn dắt ngày càng rõ nét của đầu tư công trong bối cảnh nền kinh tế cần một “cú hích” đủ lớn để duy trì đà tăng trưởng.

Các dự án được khởi công, khánh thành trong năm vừa qua trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ giao thông, năng lượng, hạ tầng đô thị đến y tế, giáo dục. Trong đó, hạ tầng giao thông tiếp tục giữ vai trò xương sống. Hàng loạt dự án thuộc tuyến đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông, các tuyến đường vành đai đô thị lớn như Vành đai 4 Hà Nội, Vành đai 3 TP HCM, cùng nhiều tuyến giao thông kết nối liên vùng tại đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên và miền núi phía Bắc được đẩy nhanh tiến độ, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn đã tồn tại nhiều năm.

Cảng hàng không quốc tế Long Thành (bên trái) và cảng hàng không quốc tế Gia Bình (bên phải) - hai dự án hạ tầng nổi bật được khởi công, khánh thành trong năm 2025. (Ảnh: ACV, Sun Group).

Bên cạnh đường bộ, các dự án hạ tầng hàng không và cảng biển quy mô lớn cũng được thúc đẩy mạnh mẽ. Trong lĩnh vực hàng không, dự án cảng hàng không quốc tế Long Thành (Đồng Nai) liên tục được các cấp, ngành quan tâm, đẩy nhanh tiến độ thi công, hướng tới mục tiêu hình thành trung tâm trung chuyển hàng không tầm cỡ khu vực. Sau khi chính thức được đưa vào vận hành thương mại trong đầu năm 2026, dự án hứa hẹn sẽ tạo động lực mới cho tăng trưởng của vùng Đông Nam Bộ và cả nền kinh tế.

Song song đó, ở khu vực phía Bắc, cảng hàng không quốc tế Gia Bình (Bắc Ninh) ghi dấu ấn với quá trình phê duyệt thủ tục thần tốc cùng sự tham gia mạnh mẽ của khu vực kinh tế tư nhân. Ngoài việc chia sẻ áp lực cho cảng hàng không quốc tế Nội Bài, công trình còn được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những đầu mối trung chuyển hàng hoá, kết nối giao thông và logistics hàng không, từ đó mở rộng không gian phát triển cho vùng Thủ đô và khu vực kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. 

Ở lĩnh vực cảng biển và logistics, các dự án như cảng Hòn Khoai, Bãi Gốc,... được khởi công, góp phần thực hiện chiến lược phát triển kinh tế biển, góp phần nâng cao năng lực thông quan, giảm chi phí vận tải và củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Không chỉ dừng ở hạ tầng "cứng", các dự án đầu tư công trọng điểm trong năm 2025 còn mở rộng sang lĩnh vực phát triển đô thị và các không gian kinh tế mới. Tiêu biểu trong đó phải kể đến các dự án như: Trung tâm Triển lãm quốc gia với quy mô 90 ha, tổng vốn đầu tư hơn 7.000 tỷ đồng, được hoàn thành chỉ trong 10 tháng; Khu đô thị thể thao Olympic có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 925.000 tỷ đồng, diện tích thực hiện khoảng 9.171 ha, với điểm nhấn là dự án sân vận động Trống Đồng được triển khai trên diện tích 73,3 ha, có sức chứa lên đến 135.000 chỗ ngồi; Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng với tổng mức đầu tư 855.000 tỷ đồng;...

Những dự án trên đã và đang thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư tư nhân vào bất động sản, thương mại và dịch vụ. Cùng với đó, khi các không gian kinh tế mới hình thành sẽ kéo theo sự phát triển của khu đô thị, trung tâm thương mại, dịch vụ lưu trú, bán lẻ, giải trí và logistics,từ đó góp phần kích thích tiêu dùng trong nước khi hạ tầng được cải thiện, việc làm và thu nhập tăng lên.

Đầu tư công sẽ là 'vốn mồi' dẫn dắt tăng trưởng kinh tế

Đầu tư công đang được các chuyên gia nhìn nhận như “vốn mồi” quan trọng nhất để dẫn dắt tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh các động lực truyền thống còn nhiều thách thức.

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam lần thứ 3 năm 2025, GS.TS. Hoàng Văn Cường, Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng, nhận định với quy mô giải ngân đầu tư công dự kiến khoảng 1 triệu tỷ đồng trong năm 2025, dòng vốn này có thể kích hoạt thêm khoảng 1,5 - 2 lần vốn đầu tư xã hội, nâng tổng vốn đầu tư toàn xã hội lên khoảng 2,5 - 3 triệu tỷ đồng, góp phần bù đắp sự suy giảm của đầu tư tư nhân, hiện chỉ quanh mức 8%, thấp hơn nhiều so với giai đoạn trước đây.

Ở góc độ điều hành vĩ mô, tại Diễn đàn Kinh tế thường niên MB Economic Insights 2025, TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Đại học VinUni, nhận định đầu tư công hiện đang giữ vai trò dẫn dắt tăng trưởng, tập trung vào các lĩnh vực nền tảng như hạ tầng giao thông, hạ tầng số, hạ tầng năng lượng, cùng với giáo dục và y tế. 

“Với những cải cách mạnh mẽ trong bộ máy nhà nước và quyết tâm chuyển đổi số thời gian qua, tác động của đầu tư công giai đoạn hiện nay sẽ lớn hơn nhiều so với trước đây. Nếu được triển khai hiệu quả, đầu tư công gần như tạo lợi ích lan tỏa cho hầu hết các ngành, bởi đây là khoản đầu tư trực tiếp vào những yếu tố cốt lõi của nền kinh tế”, ông Tú Anh nhìn nhận.

Nhắc tới vai trò rất lớn của đầu tư công để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ít nhất 10% từ năm 2026, tại Tọa đàm “Đầu tư công: Gỡ nút thắt để bứt phá tăng trưởng năm 2026”, TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, khẳng định đây không chỉ đơn thuần là một công cụ để kích thích tổng cầu trong ngắn hạn mà chính là đòn bẩy để cải thiện năng suất và năng lực cạnh tranh dài hạn cho quốc gia.

Theo một nghiên cứu của ông Tuấn cho giai đoạn 2010 - 2024, cứ mỗi 1% GDP vốn đầu tư công tăng thêm sẽ đóng góp 0,2% vào tăng trưởng GDP trong năm đầu tiên và tạo ra hiệu ứng lan tỏa lên tới 0,85% trong 4 năm tiếp theo. Những con số này cho thấy sức mạnh lan tỏa của đầu tư công là vô cùng lớn, đóng vai trò dẫn dắt cho toàn bộ dòng chảy kinh tế.

"Trong một kịch bản giả định năm 2026, nếu GDP thực tăng 10% và lạm phát ở mức 4%, quy mô nền kinh tế có thể đạt hơn 14 triệu tỷ đồng theo giá hiện hành. Khi đó, theo kế hoạch của Chính phủ nhằm đưa tổng vốn đầu tư xã hội lên mức 40% GDP, chúng ta sẽ cần khoảng 5,8 triệu tỷ đồng, với phần vốn đầu tư công tương đương 1,65 triệu tỷ đồng", vị chuyên gia này tính toán. Để so sánh, con số này cao hơn khoảng 1 triệu tỷ đồng so với mức giải ngân đầu tư công năm 2025, tính tới ngày 25/12 (635.624 tỷ đồng).

Cần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công

Theo TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn, bài toán thực sự không nằm ở quy mô vốn mà nằm ở hiệu quả sử dụng vốn, được đo lường qua hệ số ICOR (chỉ số cho biết cần bao nhiêu đồng vốn để tạo ra một đồng sản lượng tăng thêm, số ICOR càng cao thì hiệu quả đầu tư càng thấp). Giai đoạn sau đại dịch COVID-19, ICOR bình quân của Việt Nam là 5,85, cho thấy hiệu quả sử dụng vốn còn thấp.

Ông cảnh báo nếu ICOR vẫn ở mức này, để đạt tăng trưởng 10% Việt Nam sẽ phải nâng tổng đầu tư xã hội lên hơn 47% GDP, tạo áp lực rất lớn và tiềm ẩn rủi ro cho nền kinh tế. Kịch bản khả thi hơn là giữ đầu tư khoảng 40% GDP nhưng cải thiện mạnh hiệu quả, đưa ICOR xuống dưới 5. Thực tế 15 năm qua, ICOR của Việt Nam chưa từng xuống dưới 4 và hiện vẫn trên 5,7, dù đã có tín hiệu cải thiện từ năm 2023.

TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn kiến nghị các cơ quan quản lý cần chuyển trọng tâm quản lý từ chạy theo tỷ lệ giải ngân sang đánh giá hiệu quả suốt vòng đời dự án, dựa trên các chỉ tiêu kinh tế như giá trị hiện tại ròng (NPV), thay vì chỉ nhìn vào các con số giải ngân hàng năm như một chỉ số KPI duy nhất.

Ông cũng nhấn mạnh cần quyết liệt hơn trong giải phóng mặt bằng, tăng phối hợp liên ngành, liên vùng, siết kỷ luật ngân sách và đặc biệt là hoàn thiện khâu đánh giá, kiểm toán sau khi hoàn thành dự án. Theo ông, nếu thay đổi tư duy quản lý theo hướng thực chất, đầu tư công có thể trở thành động lực bền vững cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.

Từ góc nhìn quốc tế, tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026, ông Sacha Dray, Chuyên gia kinh tế Ngân hàng Thế giới (World Bank) tại Việt Nam, nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả đầu tư công sẽ tiếp tục là một trong những động lực tăng trưởng then chốt của kinh tế Việt Nam trong thời gian tới. 

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy sự tham gia của khu vực tư nhân trong các dự án đầu tư sẽ là yếu tố then chốt, song song với việc nâng cao hiệu quả của đầu tư công, bởi đây chính là “thang đo” để khu vực tư nhân phát triển mạnh mẽ hơn. Tuy vậy, việc huy động vốn tư nhân phụ thuộc rất lớn vào cơ chế hợp tác công - tư (PPP) của từng dự án. Với mỗi lĩnh vực khác nhau sẽ có cơ chế đầu tư riêng. Vì vậy, để kích hoạt khu vực tư nhân, cần sớm thống nhất cơ chế phân chia lợi nhuận rõ ràng và xác định đúng nhu cầu của từng dự án.

Ông Sacha Dray cho biết thêm các phân tích của Ngân hàng Thế giới cho thấy hiện như cầu vốn lớn nhất vẫn nằm ở các dự án hạ tầng. Do đó, chỉ cần tăng thêm 1% vốn đầu tư công cho các dự án hạ tầng lớn, tăng trưởng GDP của Việt Nam có thể cải thiện thêm khoảng 1 - 2%.