Những con số chưa từng có (Bài 1): Xuất nhập khẩu lập kỷ lục vượt 900 tỷ USD và dự báo tăng 16% năm 2026

Vượt qua những lo ngại về thuế quan đối ứng khi Tổng thống Mỹ Donal Trump đưa ra mức thuế 46% và sau đó giảm xuống 20% cho Việt Nam, xuất nhập khẩu vẫn duy trì mức tăng trưởng ổn định 16% - 17% trong năm 2025.

Tính đến ngày 25/12, kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 của Việt Nam đã vượt mốc 900 tỷ USD, theo số liệu từ Cục Hải Quan Việt Nam.

Xuất nhập khẩu vượt 900 tỷ USD

Theo Cục Hải quan Việt Nam, dự kiến hết năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước chạm mốc kỷ lục 920 tỷ USD, tăng 17% (tương ứng tăng 133 tỷ USD) so với năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu năm 2025 ước tính đạt khoảng 449 tỷ USD, tăng 18% (tương ứng tăng 68,42 tỷ USD) và kim ngạch nhập khẩu ước tính đạt gần 471 tỷ USD, tăng 16% (tương ứng tăng 64,65 tỷ USD).

Với việc đạt mốc lịch sử này, đưa Việt Nam bước vào nhóm 15 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, để tăng trưởng xuất nhập khẩu trong bối cảnh thuế quan ngày càng khắt khe, căng thẳng thương mại gia tăng không phải là điều dễ dàng. Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam cũng phải chuyển dịch mạnh mẽ thì mới tăng trưởng bền vững. Mở rộng không gian là động lực mới thúc đẩy xuất khẩu.

Hiện hàng hóa Việt Nam đang dần tăng tỷ trọng tại các thị trường mới, chẳng hạn như nhóm hàng nông sản, thủy sản xuất khẩu sang EU, Nhật Bản và Hàn Quốc đang tăng, thay vì chỉ tập trung vào Trung Quốc như trước đây, phản ánh xu hướng dịch chuyển sang các thị trường có yêu cầu cao hơn nhưng giá trị gia tăng tốt hơn.

Bên cạnh đó, Việt Nam đang thúc đẩy tiến trình hoàn tất và đàm phán hàng loạt các FTA với các thị trường mới như: các Tiểu Vương quốc Ả rập thống nhất (CEPA), Israel, Quatar,…

Trong năm 2025, nhóm hàng điện tử, máy tính, máy ảnh và linh kiện tiếp tục tăng tỷ trọng lên tới 37% tổng kim ngạch, mang lại khoảng 158 tỷ USD, riêng điện tử và máy tính tăng 48,5% so với cùng kỳ năm trước, theo ước tính của MBS Research.

Các mặt hàng truyền thống như điện thoại, và nhóm dệt may, da giày đang giảm dần tỷ trọng, và duy trì sự tăng trưởng ổn định khoảng 5%. Đặc biệt, nhóm nông - lâm - thủy sản ghi nhận sự bứt phá ngoạn mục với tổng kim ngạch toàn ngành dự kiến vượt mốc kỷ lục 70 tỷ USD trong năm 2025.

Trong đó, rau quả trở thành điểm sáng lớn nhất khi đạt xấp xỉ 7,8 tỷ USD, tăng trưởng 17,2%, riêng sầu riêng đóng góp hơn 3,6 tỷ USD nhờ tận dụng tối đa các nghị định thư xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc. Xuất khẩu tôm hùm cũng tăng trưởng ấn tượng 15% khi thâm nhập sâu vào các thị trường cao cấp. 

Báo cáo từ MBS cũng chỉ ra rằng, xuất khẩu sang Mỹ ghi nhận mức tăng trưởng 27,2%, đạt 138,6 tỷ USD trong 11 tháng đầu năm một phần được thúc đẩy bởi hiệu ứng nhập hàng trước để tránh thuế.

Tuy nhiên, sau khi Mỹ chốt mức thuế đối ứng vào tháng 7, ngay lập tức, xuất khẩu sang thị trường Mỹ có dấu hiệu chững lại. Trong tháng 11, xuất khẩu sang Mỹ giảm 7,5% so với tháng trước, đánh dấu tháng thứ tư liên tiếp giá trị xuất khẩu giảm so với tháng liền trước. 

Ngược lại, kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc tăng tích cực khi đạt 63,2 tỷ USD tăng 14,5% so với cùng kỳ, cao hơn nhiều so với mức giảm 0,9% của cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, xuất khẩu sang EU tăng 7,9% đạt 51,2 tỷ USD.

Xuất nhập khẩu 2026 sẽ tăng khoảng 16%

Đối với năm 2026, các nhà phân tích từ MBS dự báo xuất khẩu sẽ tăng trưởng 15% - 16% hai yếu tố. Thứ nhất, thị trường toàn cầu vẫn có sự tăng trưởng. TheoHội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UN Trade and Development, UNCTAD), thương mại hàng hóa toàn cầu sẽ tăng trưởng khoảng 4% trong năm 2026 (thấp hơn mức 6% năm 2025), song riêng ngành điện tử, mảng lợi thế của Việt Nam vẫn dẫn đầu (tăng 14%) do nhu cầu đầu tư AI.

Thứ hai là, sau quá trình đàm phán, Việt Nam hiện đang được hưởng mức thuế suất 20%, hiện thực tế thuế suất trung bình các mặt hàng chịu thuế khoảng 18%, thấp hơn đáng kể với các nước cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam thấp hơn so với Trung Quốc sẽ hỗ trợ cho các mặt hàng xuất khẩu mà chúng ta đang cạnh tranh như dệt may, da giày, đồ điện tử,…

Mặc dù xuất khẩu tích cực song các doanh nghiệp nội địa đang chịu sức ép lớn. Khu vực kinh tế trong nước đã duy trì mức tăng trưởng âm tháng thứ bảy liên tiếp khi ghi nhận mức giảm 17,5% với giá trị xuất khẩu đạt hơn 8,2 tỷ USD – chiếm 21% tổng kim ngạch xuất khẩu vào tháng 11/2025.

Với nhập khẩu, MBS cũng dự báo tăng trưởng nhập khẩu cũng ở mức 16% trong năm 2026, do Việt Nam vẫn sẽ tiếp tục xu hướng tăng nhập khẩu hàng hóa từ Mỹ để thu hẹp mức thặng dư thương mại với nước này.

Đồng thời, nhu cầu nhập khẩu máy móc thiết bị, dây chuyền công nghệ dự kiến sẽ tiếp tục tăng mạnh nhằm phục vụ cho mở rộng sản xuất, đầu tư hạ tầng. Thặng dư thương mại năm 2026 ước khoảng xấp xỉ 24 tỷ USD, cao hơn so với năm 2025. 

TS. Trần Du Lịch, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn triển khai Nghị quyết 98/2023 của Quốc hội thẳng thắn nêu vấn đề tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam lần 4-2025 diễn ra ngày 31/12 rằng, xuất khẩu dù đạt nhiều thành công, song không thể duy trì mãi tốc độ tăng trưởng 12%, 15% hay 17% mỗi năm, theo Báo Người Lao Động.

"Vấn đề quan trọng và mang tính căn cơ hơn là phải đặt mục tiêu nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong tổng kim ngạch xuất khẩu. Số liệu hiện nay cho thấy tỷ lệ này mới đạt khoảng 36,6%", ông nói.

Như vậy, mục tiêu không chỉ là tăng kim ngạch xuất khẩu, mà quan trọng hơn là tăng tỷ lệ giá trị nội địa trong kim ngạch xuất khẩu. Đây là yếu tố có ý nghĩa rất lớn. Nếu nâng được tỷ lệ này lên 40%, thậm chí 50%, sẽ tạo ra động lực mạnh mẽ cho giai đoạn phát triển mới, đồng thời thu hút và thúc đẩy doanh nghiệp trong nước phát triển.

Theo chuyên gia, xuất khẩu vẫn là một động lực quan trọng nhưng động lực này cần được tái cấu trúc theo hướng đó. Song song với xuất khẩu, thị trường nội địa cũng cần tiếp tục được khai thông và phát triển.

Chia sẻ tại Diễn đàn Đầu tư 2026 hồi tháng 11/2025, ông Sacha Dray - Chuyên gia kinh tế, World Bank Việt Nam cũng nhấn mạnh rằng, xuất khẩu liên tục lập những số kỷ lục. Song trong tương lai, không thể phủ nhận chính sách thuế quan của Mỹ đã ảnh hưởng lớn đến các nhà xuất khẩu của Việt Nam.

Chi phí xuất khẩu và nhập khẩu đều bị tăng lên do thuế quan. Mặc dù người mua của Mỹ chịu chi phí cao hơn lên tới 51%, còn người xuất khẩu khẩu chịu 49% chi phí.

"Giá cả tại Mỹ tăng không dừng từ tháng 4 đến nay. Đó là còn chưa kể đến, mức thuế đối ứng với hàng hóa transshipment - có thể ảnh hưởng đến 17% doanh thu của các mặt hàng", ông Sacha Dray nói.

Nhiều mặt hàng xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam như nông sản hay hàng may mặc là những sản phẩm nhất nhạy cảm với giá cả. Vì vậy, Chính phủ cần nghiên cứu kỹ cơ chế xuất khẩu để có thể giảm thiểu được những tác động đối với chi phí. Việt Nam cũng có rất là nhiều FTA, nhưng chưa thực sự tối ưu hết lợi thế này, chuyên gia WB nhìn nhận.