Những chính sách kinh tế nổi bật có hiệu lực từ tháng 5

Tổ chức bảo hiểm tiền gửi được vay đặc biệt lãi suất 0%/năm, không có tài sản bảo đảm

Từ ngày 1/5, Luật Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) năm 2025 chính thức có hiệu lực, thay thế Luật BHTG năm 2012. Ngày 31/3 vừa qua, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành Thông tư số 02 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 35 quy định về cho vay đặc biệt đối với tổ chức tín dụng. 

Theo đó, Ngân hàng Nhà nước sẽ cho vay đặc biệt với lãi suất 0%/năm, không có tài sản bảo đảm đối với tổ chức bảo hiểm tiền gửi trong các trường hợp luật định.

Lãi suất đối với nợ gốc cho vay đặc biệt là 0%/năm; không áp dụng lãi suất đối với nợ lãi chậm trả. Tổ chức bảo hiểm tiền gửi chỉ được sử dụng tiền vay đặc biệt để chi trả tiền bảo hiểm. Số tiền cho vay đặc biệt do Ngân hàng Nhà nước quyết định theo đề nghị của tổ chức bảo hiểm tiền gửi và không vượt quá phần thiếu hụt của quỹ dự phòng nghiệp vụ theo quy định.

Đồng thời, Thông tư 02 thiết lập quy trình chặt chẽ trong việc vay, giải ngân và trả nợ. Tổ chức bảo hiểm tiền gửi khi có nhu cầu vay phải gửi hồ sơ đầy đủ đến Ngân hàng Nhà nước, trong đó nêu rõ số tiền, mục đích, thời hạn và cam kết sử dụng vốn đúng quy định. Trong thời hạn tối đa 20 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước sẽ xem xét, quyết định việc cho vay. 

Về nghĩa vụ trả nợ, khi khoản vay đặc biệt đến hạn, tổ chức bảo hiểm tiền gửi phải trả hết nợ cho Ngân hàng Nhà nước hoặc gửi hồ sơ đề nghị xin gia hạn thời gian vay đặc biệt trong thời hạn tối thiểu 40 ngày trước ngày đến hạn trả nợ. Trường hợp không thực hiện đúng nghĩa vụ hoặc sử dụng vốn sai mục đích, Ngân hàng Nhà nước có thể áp dụng các biện pháp xử lý, bao gồm việc trích tiền từ tài khoản của tổ chức bảo hiểm tiền gửi để thu hồi nợ.

Thông tư cũng bổ sung các quy định về trách nhiệm của các bên liên quan. Tổ chức bảo hiểm tiền gửi có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin, sử dụng vốn đúng mục đích và tuân thủ các quy định pháp luật. Các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước được giao nhiệm vụ phối hợp, giám sát và xử lý vi phạm trong quá trình thực hiện.

Thông tư 02 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/5 nhằm cụ thể hoá quy định của luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2025.

Các trường hợp được hưởng bảo hiểm hưu trí bổ sung

Ngày 25/3, Chính phủ đã ban hành Nghị định 85 về bảo hiểm hưu trí bổ sung, có hiệu lực từ ngày 10/5. 

Nghị định 85 quy định 4 trường hợp người lao động được hưởng bảo hiểm hưu trí bổ sung, gồm: người lao động tử vong; đang mắc một trong các bệnh như ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS; bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc là người khuyết tật đặc biệt nặng; người lao động là công dân nước ngoài không tiếp tục cư trú tại Việt Nam hoặc có giấy phép lao động, chứng chỉ, giấy phép hành nghề hết hiệu lực mà không được gia hạn.

Đồng thời, để được hưởng chế độ này, người lao động phải đáp ứng các điều kiện được quy định cụ thể trong văn bản thoả thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động; bảo đảm điều kiện về thời gian làm việc tối thiểu, nhưng không quá 5 năm nếu người sử dụng lao động có quy định.

Ngoài ra, theo Nghị định, người lao động được tự nguyện tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung do các doanh nghiệp quản lý quỹ hưu trí triển khai thông qua người sử dụng lao động.

Về quy trình tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung, Nghị định 85 nêu rõ trước hết, người sử dụng lao động xây dựng văn bản thoả thuận, tổ chức thông báo và lấy ý kiến người lao động. Sau khi đạt được sự thống nhất, doanh nghiệp ký văn bản thoả thuận với từng người lao động hoặc ký với Chủ tịch Công đoàn sau khi đã lấy ý kiến tập thể, bảo đảm các nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, thiện chí, hợp tác và trung thực.

Tiếp đó, người sử dụng lao động ký hợp đồng tham gia chương trình bảo hiểm hưu trí bổ sung với doanh nghiệp quản lý quỹ hưu trí. Căn cứ danh sách người lao động tham gia, doanh nghiệp quản lý quỹ sẽ mở tài khoản hưu trí cá nhân cho từng người.

Căn cứ chương trình đã đăng ký và nội dung thoả thuận, người sử dụng lao động thực hiện đóng phần đóng góp của mình (nếu có) và phần người lao động ủy thác đóng hộ (nếu có) vào quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung, đồng thời thông báo cho doanh nghiệp quản lý quỹ về số tiền đóng cho từng người lao động theo quy định.

Khoản tiền đóng góp vào mỗi tài khoản hưu trí cá nhân bao gồm phần đóng góp của người sử dụng lao động (nếu có) và phần đóng góp của người lao động (nếu có).

Phí bảo lãnh vay vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa bằng 0,5%/năm số tiền được bảo lãnh

Ngày 31/3, Thủ tướng đã ban hành Quyết định số 12 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế bảo lãnh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn tại ngân hàng thương mại, ban hành kèm theo Quyết định số 03/2011. Quyết định có hiệu lực thi hành từ ngày 15/5.

Theo đó, Quyết định 12/2026 đã sửa đổi, bổ sung quy định về phí bảo lãnh. Cụ thể, phí bảo lãnh gồm hai khoản: phí thẩm định hồ sơ đề nghị bảo lãnh vay vốn ở mức 500.000 đồng/hồ sơ, nộp cho Ngân hàng Phát triển Việt Nam cùng với hồ sơ đề nghị bảo lãnh.

Phí bảo lãnh vay vốn bằng 0,5%/năm tính trên số tiền được bảo lãnh. Toàn bộ khoản phí bảo lãnh thu được được hạch toán vào thu nhập của Ngân hàng Phát triển Việt Nam.

Ngân hàng Phát triển Việt Nam được xem xét, quyết định xoá phí bảo lãnh đối với doanh nghiệp đã phá sản, giải thể sau khi đã thanh lý, xử lý toàn bộ tài sản theo quy định pháp luật; đồng thời hướng dẫn hồ sơ, trình tự, thủ tục và chịu trách nhiệm về quyết định này.

Quyết định cũng sửa đổi, bổ sung quy định về nợ vay bắt buộc bảo lãnh và hoàn trả nợ. Theo quy định, sau khi thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh, Ngân hàng Phát triển Việt Nam yêu cầu bên được bảo lãnh nhận nợ và ký hợp đồng nợ vay bắt buộc bảo lãnh; từ đó, bên được bảo lãnh chuyển thành bên nhận nợ vay bắt buộc bảo lãnh tại Ngân hàng.

Hợp đồng nợ vay bắt buộc bảo lãnh bao gồm các nội dung chính như: lãi suất được xác định theo lãi suất cho vay tín dụng đầu tư của Nhà nước tại thời điểm ký hợp đồng; lãi suất quá hạn tối đa bằng 150% lãi suất trong hạn, do Ngân hàng Phát triển Việt Nam quyết định. Thời gian trả nợ được xem xét trên cơ sở tình hình tài chính, phương án sản xuất kinh doanh và khả năng trả nợ của doanh nghiệp.

Về bảo đảm tiền vay, Ngân hàng Phát triển Việt Nam thực hiện định giá lại tài sản bảo đảm. Trường hợp giá trị tài sản sau định giá thấp hơn dư nợ gốc và lãi, ngân hàng sẽ căn cứ tình hình tài chính và khả năng trả nợ của doanh nghiệp để quyết định việc bổ sung biện pháp bảo đảm theo quy định.

Bên nhận nợ vay bắt buộc bảo lãnh có trách nhiệm hoàn trả đầy đủ nợ gốc và lãi phát sinh theo hợp đồng đã ký. Căn cứ kết quả đánh giá tình hình tài chính, hoạt động và khả năng trả nợ, Ngân hàng Phát triển Việt Nam có thể xem xét miễn, giảm lãi đối với khoản nợ này. Trường hợp áp dụng miễn, giảm lãi, ngân sách nhà nước không cấp bù lãi suất và phí quản lý đối với toàn bộ dư nợ.

Ngoài ra, Quyết định cũng sửa đổi, bổ sung quy định về trích lập và sử dụng dự phòng rủi ro. Theo đó, việc trích lập, sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro đối với các khoản nợ vay bắt buộc bảo lãnh được thực hiện theo quy định về chế độ quản lý tài chính, đánh giá hiệu quả hoạt động của Ngân hàng Phát triển Việt Nam và cơ chế xử lý rủi ro tín dụng do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Sử dụng thuốc lá điện tử có thể bị phạt tới 5 triệu đồng

Theo quy định tại Nghị định 90 được Chính phủ ban hành ngày 30/3, các hành vi vi phạm liên quan đến việc sử dụng và chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng sẽ bị xử phạt với mức tiền đáng kể. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 15/5.

Cụ thể, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị phạt tiền từ 3 - 5 triệu đồng. Trong khi đó, trường hợp chứa chấp người khác sử dụng các sản phẩm này tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình sẽ bị xử phạt từ 5 - 10 triệu đồng, trừ khi người vi phạm là người thân trong gia đình như ông bà, cha mẹ, con, cháu, anh chị em ruột hoặc vợ, chồng.

Ngoài hình thức xử phạt bằng tiền, người vi phạm còn bị buộc tiêu hủy toàn bộ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng liên quan.

Lợi dụng thủ tục phá sản có thể bị phạt tới 20 triệu đồng

Ngày 1/4, Chính phủ ban hành Nghị định 109 quy định xử phạt vi phạm hành chính, trong đó thiết lập nhiều mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực phục hồi và phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã. Nghị định có hiệu lực thi hành kể từ ngày 18/5.

Cụ thể, mức phạt từ 1 - 3 triệu đồng được áp dụng đối với người tham gia thủ tục phục hồi, phá sản nếu không thực hiện yêu cầu của Thẩm phán, Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản hoặc cơ quan thi hành án dân sự; không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ, không chính xác tài liệu, chứng cứ liên quan đến vụ việc (trừ trường hợp có lý do chính đáng), hoặc không có mặt theo yêu cầu, giấy triệu tập của Tòa án và không chấp hành các quyết định của Tòa án trong quá trình giải quyết vụ việc.

Mức phạt tương tự từ 1 - 3 triệu đồng cũng áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan nếu không thực hiện yêu cầu của Tòa án mà không có lý do chính đáng; hoặc không cung cấp thông tin về tình trạng nợ, tình trạng pháp lý và các thông tin liên quan của doanh nghiệp, hợp tác xã theo yêu cầu trong thời hạn quy định.

Đối với hành vi nghiêm trọng hơn như che giấu, tẩu tán tài sản, tài liệu, chứng cứ của doanh nghiệp, hợp tác xã, người vi phạm sẽ bị phạt từ 3 - 7 triệu đồng.

Trong khi đó, hành vi lợi dụng thủ tục phục hồi, phá sản để xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân sẽ bị xử phạt từ 10 - 20 triệu đồng.

Phạt đến 30 triệu đồng với chủ nhà trọ thu tiền điện cao hơn quy định

Đầu tháng 4 vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định 133 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực, trong đó bổ sung chế tài đáng chú ý đối với hành vi thu tiền điện sai quy định. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 25/5.

Theo Nghị định, người cho thuê nhà thu tiền điện của người thuê cao hơn mức giá quy định trong trường hợp mua điện theo giá bán lẻ phục vụ sinh hoạt sẽ bị phạt từ 20 - 30 triệu đồng.

Bên cạnh đó, cá nhân vi phạm còn bị buộc nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp thu được, bao gồm cả các chi phí phát sinh do hành vi vi phạm gây ra, nhằm hoàn trả cho cá nhân, tổ chức bị chiếm đoạt.

Nghị định cũng quy định người cho thuê nhà phải hoàn trả cho người thuê số tiền điện đã thu vượt kèm theo lãi suất theo thoả thuận trong hợp đồng. Trường hợp không xác định được đối tượng để hoàn trả, toàn bộ số tiền chênh lệch phải nộp vào ngân sách nhà nước.

Phạt đến 100 triệu đồng nếu không tháo dỡ nhà máy điện gió, điện mặt trời đúng hạn

Nghị định 133 được Chính phủ ban hành ngày 6/4 đã bổ sung các quy định xử phạt đối với vi phạm trong phát triển điện năng lượng tái tạo và điện năng lượng mới, với mức chế tài đáng chú ý. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 25/5.

Trong đó, mức phạt từ 10 - 20 triệu đồng được áp dụng đối với các hành vi vi phạm trong phát triển nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ có đấu nối với hệ thống điện quốc gia ở cấp điện áp từ trung áp trở lên. 

Cụ thể, các hành vi bị xử phạt gồm: không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ nội dung theo Thông báo hoặc Giấy chứng nhận đăng ký phát triển nguồn điện; không phối hợp hoặc cản trở việc phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ; không hướng dẫn lắp đặt, đấu nối kỹ thuật hoặc không phối hợp nghiệm thu theo quy định.

Ngoài ra, hành vi không tuân thủ lệnh điều độ khi phát điện dư lên hệ thống điện quốc gia (trừ trường hợp gây mất an toàn cho người và thiết bị), hoặc không trang bị thiết bị kết nối với hệ thống giám sát, điều khiển của cấp điều độ có thẩm quyền cũng thuộc diện bị xử phạt ở mức này.

Nghị định cũng quy định mức phạt từ 80 - 100 triệu đồng đối với hành vi không thực hiện hoặc không hoàn thành việc tháo dỡ nhà máy điện gió, điện mặt trời trong thời hạn theo quy định.