Những chi tiết bất thường trong vụ CEO Nvidia mất chức và bài học cho các ông trùm công nghệ

Chủ nhật 8/11, Jensen Huang gửi thư cho nhân viên Nvidia, thừa nhận đã không chung thủy với vợ và xin lỗi gia đình cùng đồng nghiệp. Cùng ngày, HĐQT mở cuộc điều tra độc lập về thông tin ông bị tình báo nước ngoài nhắm tới, nhưng nhấn mạnh "không có lý do để tin an ninh quốc gia hay bí mật của Nvidia đã bị xâm phạm", đồng thời khẳng định vẫn "tin tưởng" ông.

Chỉ 4 ngày sau, thông cáo ngày 12/11 của HĐQT cho biết Huang đã từ chức CEO và rời HĐQT, có hiệu lực ngay lập tức. Giám đốc tài chính Colette Kress làm CEO tạm thời, một thành viên HĐQT lâu năm trở thành chủ tịch HĐQT đầu tiên của công ty. Thông cáo cảm ơn 33 năm cống hiến của Jensen Huang, nhưng không có chữ nào nhắc tới Trung Quốc, gián điệp.

Mất ghế vì những nguồn tin giấu tên

Theo bài điều tra của New York Times (NYT) đăng ngày 29/10, quan chức Mỹ đã kết luận Alice Huang, một lãnh đạo của công ty trung tâm dữ liệu Megaspeed ở Singapore, thu thập thông tin cho tình báo Trung Quốc. Toàn bộ thông tin đến từ nguồn giấu tên, còn Nhà Trắng, Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) và Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA) đều từ chối bình luận.

Wall Street Journal (WSJ) sau đó đưa tin tương tự nhưng cũng không nêu tên quan chức nào, còn đài NPR ghi rõ chưa tự kiểm chứng được thông tin. Cũng theo NYT, Jensen Huang chưa từng nhận được lời cảnh báo mà tình báo Mỹ thường dành cho người bị gián điệp nước ngoài nhắm tới. Nếu Washington thực sự coi ông là mục tiêu, việc không cảnh báo người đứng đầu hãng chip quan trọng nhất là điều khó lý giải.

Đến nay chưa có cáo trạng hay quyết định truy tố nào, dù công ty liên quan tới Megaspeed ở Malaysia đã mua ít nhất 4,8 tỷ USD thiết bị có chip Nvidia từ tháng 6/2024 đến tháng 2/2026, và hồ sơ điều tra công ty này đã chuyển từ Bộ Thương mại sang Bộ Tư pháp Mỹ mà vẫn chưa có cáo buộc.

Tổng thống Donald Trump ngày 8/11 vẫn khen Jensen Huang là người đáng kính trọng và cho rằng ông nên tiếp tục làm CEO. Bộ Ngoại giao Trung Quốc gọi cáo buộc gián điệp là bịa đặt. Ba chủ tịch ủy ban Hạ viện thuộc đảng Cộng hòa, trong thư gửi ngày 4/11, cũng chỉ mời Huang dự một buổi họp kín vào ngày 18/11, chứ không ra trát hầu tòa.

Jensen Huang thừa nhận đã "không chung thuỷ với vợ" trong email gửi tới toàn thể nhân viên Nvidia ngày 8/11, nhưng không nhắc tới tên của bất kỳ phụ nữ nào. Mọi thông tin và cáo buộc liên quan tới Alice Huang đến nay chỉ là các nguồn tin riêng của báo chí. CNN và New York Times còn đưa tin Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio vào năm 2025 đã từng cảnh báo với Tổng thống Trump về việc Jensen Huang đang bị tình báo nước ngoài nhắm tới, nhưng cả ông Rubio và ông Trump đều không xác nhận cuộc trao đổi này.

Khi nghi ngờ gián điệp chưa đủ để hạ bệ Jensen Huang thì tin tức thứ hai xuất hiện vào ngày 11/11, lần này NYT vẫn dẫn nguồn giấu tên nói rằng CEO Nvidia có quan hệ ngoài hôn nhân với cấp dưới là Kimberly Powell, Phó Tổng Giám đốc phụ trách mảng y tế. HĐQT họp ngay trong đêm và chấp nhận đơn từ chức của Jensen Huang. Ngày hôm sau, Reuters còn dẫn lời hai người cho biết Huang quan hệ với một nhân viên thứ hai không được nêu tên.

Nếu thông báo từ chức hoặc sa thải được đưa ra ngay sau cáo buộc gián điệp, cả thế giới sẽ khẳng định được ngay lý do là gì. Việc đợi đến sau khi có thông tin về quan hệ với cấp dưới mới nhận đơn từ chức cho phép Nvidia lấy cớ quy định nội bộ để thay CEO, không phải ngầm thừa nhận rằng an ninh quốc gia hay bí mật công ty có thể đã bị xâm phạm, điều mà chính HĐQT đã bác bỏ trong thông cáo ngày 8/11.

Bắc Kinh quay lưng với chip Nvidia

Theo NYT, quan chức Mỹ tin rằng Alice Huang được Bắc Kinh tuyển mộ để theo dõi Huang và có thể tác động tới chính sách chip của Mỹ. Cáo buộc này ngầm giả định Trung Quốc rất cần chip Nvidia, nhưng chính Bắc Kinh lại liên tục hạn chế loại chip này, bắt đầu từ ngày 31/7/2025, khi Cơ quan Quản lý Không gian mạng (CAC) triệu tập Nvidia về nguy cơ chip H20 có thể bị theo dõi và tắt từ xa.

Tháng 9/2025, CAC yêu cầu ByteDance và Alibaba hủy đơn mua máy chủ RTX Pro 6000D, dòng máy Nvidia làm riêng cho Trung Quốc, theo Financial Times (FT). Tháng 11/2025, Reuters đưa tin Bắc Kinh yêu cầu trung tâm dữ liệu nhận vốn nhà nước chỉ dùng chip nội địa, dự án hoàn thành dưới 30% phải gỡ chip nước ngoài. Khu vực này đã nhận hơn 100 tỷ USD vốn nhà nước từ năm 2021, và người hưởng lợi là Huawei.

Báo cáo quý kết thúc ngày 26/7/2026 của Nvidia ghi rằng dù Mỹ đã cấp phép bán một lượng nhỏ chip H200, chính phủ Trung Quốc vẫn hạn chế việc mua, nên H200 giao được chỉ chiếm chưa tới 1% doanh thu mảng trung tâm dữ liệu. Nvidia phải ghi nhận khoản chi phí dự phòng 0,4 tỷ USD cho hàng tồn kho H200, và không tính bất kỳ đồng doanh thu trung tâm dữ liệu nào từ Trung Quốc trong dự báo quý III.

Đến đầu tháng 11/2026, khoảng 600.000 chip H200 vẫn nằm chờ ở Hồng Kông vì Bắc Kinh chưa duyệt nhập khẩu số lượng lớn, theo Reuters.

Một chính phủ đang chủ động hạn chế sản phẩm Nvidia và dành dự án nhà nước cho chip nội địa Huawei sẽ không mặn mà với việc cài gián điệp vận động Washington nới lỏng lệnh cấm. Vì vậy, động cơ "săn chip" mà báo chí gắn cho chiến dịch tình báo trong vụ Jensen Huang không ăn khớp với những gì Bắc Kinh đang làm.

Alice Huang - người bị cáo buộc làm gián điệp - lại công khai đăng ảnh chụp cùng Huang lên trang mạng xã hội cá nhân từ trước khi Megaspeed bị báo chí chú ý, theo NYT, và bức ảnh hai người mà Financial Times (FT) sử dụng được ghi nguồn từ tài khoản mạng xã hội WeChat của Alice Huang. Tháng 6/2024, ảnh hai người uống whiskey cùng các lãnh đạo ngành AI tại một quán bar ở Đài Bắc còn được một công ty đăng công khai trên LinkedIn.

Tháng 5/2025, truyền thông Đài Loan ghi được cảnh bà hôn má Jensen Huang ở Đài Bắc. Một điệp viên thường che giấu quan hệ với mục tiêu, còn Alice Huang lại phô ra. Hành động khoe quan hệ với CEO hãng chip giá trị nhất thế giới này giống cách một doanh nhân mượn danh người nổi tiếng để làm ăn hơn là cách một điệp viên đang bí mật săn tin.

Quyền biểu quyết áp đảo trong tay người sáng lập

Với CEO làm thuê, HĐQT ở Mỹ hiếm khi bỏ qua chuyện tình cảm nơi công sở, như Brian Krzanich phải rời Intel năm 2018 hay Steve Easterbrook bị McDonald's sa thải năm 2019 đều vì có quan hệ không trong sáng với cấp dưới. Điểm khác thường là Huang, người sáng lập và điều hành Nvidia suốt 33 năm, lại bị hất cẳng nhanh không kém một CEO làm thuê.

Nvidia chỉ có một loại cổ phiếu phổ thông, mỗi cổ phiếu một phiếu bầu, nên 811,5 triệu cổ phiếu của Huang, tương đương 3,37% vốn, cũng chỉ mang lại 3,37% quyền biểu quyết, chưa bằng một nửa của các quỹ lớn BlackRock hay Vanguard. Steve Jobs cũng nắm 11,3% cổ phần Apple nhưng năm 1985 vẫn bị HĐQT đứng về phía CEO John Sculley tước quyền điều hành, khiến ông rời Apple để lập công ty khác.

Elon Musk từng đối mặt với cáo buộc cùng loại nhưng không mất ghế. Năm 2022, Business Insider dẫn lời bạn của một nữ tiếp viên cho biết SpaceX đã trả 250.000 USD vào năm 2018 để dàn xếp khiếu nại của cô với Musk, và Musk gọi đó là hoàn toàn sai sự thật. Năm 2024, WSJ dựa trên 48 nguồn tin cho biết Musk có quan hệ với nhiều nữ nhân viên SpaceX, trong đó có một cấp dưới trực tiếp.

Musk giữ được ghế một phần nhờ cấu trúc hai loại cổ phiếu, khi theo hồ sơ chào bán lần đầu nộp SEC tháng 5/2026, cổ phiếu loại B của SpaceX mang 10 phiếu bầu, giúp ông nắm 85,1% quyền biểu quyết và kiêm cả CEO lẫn chủ tịch HĐQT. Mark Zuckerberg cũng nắm khoảng 61% quyền biểu quyết tại Meta dù chỉ sở hữu khoảng 14% lợi ích kinh tế.

Quyền biểu quyết áp đảo là điều kiện cần thiết để nhà sáng lập giữ ghế qua các vụ bê bối, nhưng vẫn chưa đủ nếu công ty cần tiền của người khác. Ví dụ là năm 2017, Travis Kalanick vẫn nắm đa số quyền biểu quyết ở Uber nhưng phải từ chức CEO khi 5 nhà đầu tư do Benchmark dẫn đầu, cùng nắm khoảng 40% phiếu bầu, gửi thư yêu cầu ông rời ghế. Hai năm sau, SoftBank ép Adam Neumann rời ghế CEO WeWork và giảm quyền biểu quyết từ 10 xuống 3 phiếu mỗi cổ phiếu.

Uber và WeWork khi đó chưa niêm yết và còn lỗ nặng, lần lượt 2,8 tỷ USD năm 2016 và 1,9 tỷ USD năm 2018, nên phải sống nhờ tiền của quỹ đầu tư, khiến quyền biểu quyết trên giấy không chống lại nổi những người bơm tiền. Musk thì vừa nắm phần lớn phiếu bầu vừa sở hữu khoảng 42% vốn SpaceX. Jensen Huang ở thế yếu nhất, vì không có cổ phiếu biểu quyết đặc biệt và không nắm đủ vốn để tự thay HĐQT.

Câu hỏi về gián điệp đến nay vẫn chưa có lời đáp chính thức, và cuộc điều tra có thể còn kéo dài. Điều đã rõ là HĐQT Nvidia không cần chứng minh cáo buộc về tình báo để thay CEO, bởi quan hệ với cấp dưới là căn cứ hội đồng tự kiểm chứng được, trong khi người sáng lập không có công cụ biểu quyết nào để chống lại.

Trường hợp của Jensen Huang cho thấy công lao sáng lập và ba thập kỷ điều hành không thay được quyền biểu quyết khi sóng gió ập tới, nên khi HĐQT đã có căn cứ để hành động, người gây dựng nên Nvidia cũng không giữ nổi chiếc ghế của mình. Những diễn biến tiếp theo sẽ hiện dần qua kết quả kinh doanh quý III ngày 17/11, buổi họp kín với Hạ viện có thể lùi sang sau Lễ Tạ ơn, và hồ sơ Megaspeed ở Bộ Tư pháp Mỹ.