NHNN yêu cầu hạ lãi suất, các ngân hàng sẽ chịu tác động ra sao?

Ngày 18/10, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã ban hành Công văn số 9608/NHNN-CSTT trong đó yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm lãi suất huy động tối thiểu 0,5%/năm đối với kỳ hạn từ 6 tháng, đồng thời tập trung giảm lãi suất cho vay 1,5 - 2%/năm.

Ngân hàng không thực hiện nghiêm chỉ đạo có thể bị xem xét lại chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2026 và giao chỉ tiêu thấp trong năm 2027.

5 yếu tố chính trong chỉ đạo của NHNN

Theo báo cáo từ CTCP Chứng khoán Kỹ thương (TCBS), yêu cầu hạ lãi suất huy động và cho vay của NHNN tập trung vào 5 yếu tố.

Thứ nhất, trước mắt giảm lãi suất tiền gửi niêm yết tối thiểu 0,5%/năm kỳ hạn từ 6 tháng, không đua tăng lãi suất huy động; giảm lãi suất cho vay, tập trung giảm 1,5–2%/năm cho SXKD, lĩnh vực ưu tiên qua tiết giảm chi phí, chia sẻ lợi nhuận.

Thứ hai, hướng tín dụng vào sản xuất kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên: Không hạ chuẩn cho vay; kiểm soát vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn. Kiểm soát chặt cho vay góp vốn, mua cổ phần chưa niêm yết; góp vốn dự án chưa đủ điều kiện kinh doanh; bù đắp tài chính.

NHNN sẽ nghiên cứu sửa đổi quy định cho vay với các nhu cầu này. Thanh tra chú trọng nhóm khách hàng lớn, tín dụng bất động sản.

Thứ ba, kiểm soát nghiệp vụ mua hẳn bộ chứng từ L/C như cấp tín dụng. Nghiệp vụ mua hẳn miễn truy đòi bộ chứng từ theo thư tín dụng (L/C) do chính ngân hàng phát hành hiện không tính vào dư nợ; số dư phát sinh trong năm 2026 bị trừ vào hạn mức tín dụng 2026.

Thứ tư, gia tăng kiểm soát chất lượng tài sản, phản ánh lợi nhuận thực chất. Định giá tài sản bảo đảm sát với thị trường; theo dõi nợ nhóm 2, nợ cơ cấu lại, nhất là ngân hàng nợ xấu tăng nhanh; không che giấu nợ xấu, nâng bao phủ; thoái lãi dự thu đúng quy định; kiểm soát chia cổ tức.

Thứ năm, ngân hàng không tuân thủ có thể bị điều chỉnh hạn mức tín dụng. Từ nay đến cuối năm 2026, ngân hàng không tuân thủ chỉ đạo lãi suất hoặc cạnh tranh không lành mạnh có thể bị xem xét lại hạn mức còn lại năm 2026 và giao hạn mức thấp năm 2027, hoặc phải đáp ứng tỷ lệ an toàn cao hơn quy định. Đồng thời, NHNN cũng ban hành tiêu chí nhận diện người có “mối quan hệ tiềm ẩn rủi ro”.

NIM ngân hàng sẽ giảm nhẹ, có sự phân hoá

Theo đánh giá của TCBS, các ngân hàng sẽ giảm lãi suất cho vay có chọn lọc, tập trung vào sản xuất kinh doanh và lĩnh vực được Chính phủ ưu tiên.

"Mức giảm 1,5–2%/năm tập trung vào sản xuất kinh doanh và các lĩnh vực Chính phủ khuyến khích (khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, giáo dục đào tạo, công nghiệp văn hóa…), giúp giảm áp lực lãi vay cho các lĩnh vực này", báo cáo từ TCBS chỉ ra.

Hiện tại, nhiều ngân hàng đã chủ động giảm, mỗi gói khoanh vùng riêng: Sacombank tới 40.000 tỷ đồng (khoảng 6% dư nợ) cho doanh nghiệp ngành chủ lực, xuất nhập khẩu, FDI, giảm 2%/năm; Vietbank 3.000 tỷ đồng (2,5% dư nợ) cho doanh nghiệp SXKD, ưu tiên, thấp hơn tối thiểu 1,5%/năm; LPBank giảm 1,6–2%/năm chỉ cho vay mới ngắn hạn của cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ; BIDV (vay ngắn hạn), Agribank giảm tới 2%/năm cho lĩnh vực ưu tiên.

NIM chịu tác động nhưng chỉ ở một phần danh mục. Nếu phần dư nợ được giảm 1,5–2%/năm chiếm 3–5% danh mục, NIM ngành giảm khoảng 0,03–0,07%, lợi nhuận trước thuế giảm khoảng 2–4%; lãi suất huy động niêm yết giảm tối thiểu 0,5%/năm bù đắp một phần.

Đồng thời, chi phí huy động khó giảm nhiều. Huy động tăng 11,22%, gần bắt kịp tín dụng 11,44%; chênh lệch cho vay – huy động VND đã thu hẹp từ gần 2 triệu tỷ xuống dưới 1,5 triệu tỷ đồng. Tuy vậy nhu cầu vốn vẫn cao, lãi suất huy động thực tế khó giảm nhiều.

TCBS cũng cho rằng sẽ có sự phân hóa giữa các nhóm ngân hàng. Trong đó, nhóm ngân hàng quốc doanh chịu tác động nhiều hơn vì đi đầu thực hiện chủ trương trong khi lãi suất cho vay vốn đã thấp, dư địa giảm mỏng. Ngân hàng có chi phí vốn cao, phụ thuộc tiền gửi có kỳ hạn giá cao hưởng lợi tương đối: được hạ lãi suất huy động đồng loạt mà không mất khách vào tay đối thủ.

Các ngân hàng cũng sẽ đẩy mạnh mua hẳn bộ chứng từ L/C bị giảm dư địa gia tăng tín dụng thời gian tới: Phần phát sinh trong năm bị trừ vào hạn mức. Chịu tác động nhiều nhất là SHB, có số dư lớn nhất (75,5 nghìn tỷ đồng, 11,4% dư nợ), phần tăng thêm 6 tháng tương đương 2,3% dư nợ; MSB, TPB quy mô nhỏ hơn nhưng phần tăng thêm chiếm tới 3,3% và 2,4% dư nợ. Ở HDB, MBB, tác động khoảng 0,7–1,4% dư nợ; TCB đã giảm số dư.

Cuối cùng là áp lực lợi nhuận lớn hơn ở ngân hàng có bộ đệm mỏng. Các chuyên gia TCBS dự báo, thoái lãi dự thu làm giảm lợi nhuận (giảm thu nhập lãi hoặc tăng chi phí) của một số ngân hàng, nâng bao phủ và định giá lại tài sản đảm bảo làm tăng dự phòng; cổ tức tiền mặt được kiểm soát chặt hơn.