Nhật Bản sắp 'rã đông' khối tiền gửi 14,6 nghìn tỷ USD, chuyển hướng sang đầu tư khi lạm phát và lãi suất quay đầu tăng

Làn sóng tháo chạy khỏi các tài khoản tiết kiệm truyền thống để đổ dồn vào trái phiếu chính phủ và các quỹ tương hỗ đang diễn ra, khi dòng tiền gửi ngân hàng không còn đủ sức chống chọi với cơn bão mất tiền. 

Hiện tại, khoảng một nửa trong tổng khối tài sản tài chính khổng lồ lên tới 2,3 triệu tỷ Yên (xấp xỉ 14,6 nghìn tỷ USD) của người dân Nhật Bản vẫn đang nằm im trong các tài khoản tiền gửi ngân hàng.

Tuy nhiên, kỷ nguyên lạm phát cùng kỳ vọng về các đợt tăng lãi suất liên tiếp đang buộc người dân xứ sở hoa anh đào tìm đường di tản cho dòng tiền của mình.

Thay vì các dòng vốn đầu cơ mạo hiểm liều lĩnh, cuộc đại dịch chuyển này được dẫn dắt bởi xu hướng tìm kiếm hầm trú ẩn an toàn và tích lũy tài sản dài hạn - một động thái có thể tái định hình cục bộ thị trường tài chính nội địa lẫn toàn cầu trong trung và dài hạn.

Cơn sốt trái phiếu chính phủ 

“Mối quan tâm dành cho trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) đã vọt lên mức cao nhất lịch sử. Trong năm nay, chúng tôi chứng kiến lượng doanh số bán ra hằng tháng tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái,” ông Shukan Ri, Trưởng bộ phận kinh doanh thu nhập cố định tại Công ty Chứng khoán Rakuten, hào hứng chia sẻ.

Bộ phận của ông chưa bao giờ nhộn nhịp đến thế, thậm chí số lượng sinh viên mới tốt nghiệp nộp đơn xin việc vào mảng trái phiếu cũng tăng đột biến.

Theo nền tảng môi giới trực tuyến đang quản lý 14 triệu tài khoản này, tệp khách hàng xuống tiền mua trái phiếu chủ yếu là nam giới trung niên và người cao tuổi, trong đó kỳ hạn 10 năm là thỏi nam châm thu hút dòng tiền mạnh mẽ nhất.

Ông Hideki Shirane, Giám đốc mảng sản phẩm thu nhập cố định của Rakuten, nhận định: “Đây là cơ hội vàng để chúng tôi thu hút một lượng khách hàng mới, những người đang ráo riết dịch chuyển dòng vốn từ tiền gửi tiết kiệm sang trái phiếu chính phủ.”

Ở bên kia chiến tuyến, các ngân hàng truyền thống đang phải chứng kiến một kịch bản đảo chiều phũ phàng. Đại diện Ngân hàng MUFG xác nhận với tờ Nikkei Asia: “Dấu hiệu dòng vốn tháo chạy khỏi các tài khoản tiền gửi ngân hàng ngày càng lộ rõ trong bối cảnh lãi suất đi lên và nền kinh tế dịch chuyển toàn diện sang môi trường lạm phát.”

Khối lượng phát hành trái phiếu chính phủ dành cho cá nhân tăng trưởng phi mã. Chỉ trong nửa đầu năm 2026, tổng giá trị phát hành đã vọt tăng 61% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt mức 4,5 nghìn tỷ yen. Tính chung trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2026, tổng khối lượng phát hành đã vượt ngưỡng 6 nghìn tỷ yen - mức cao nhất được ghi nhận trong vòng 19 năm qua. 

Dữ liệu từ Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) vạch rõ mức tăng trưởng của các tài khoản tiền gửi thông thường đã chạm đáy kể từ năm 2000.

Ông Ayato Nishino, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Daiwa, giải thích: “Dù tổng lượng vốn chảy vào các tài sản tài chính của các hộ gia đình vẫn duy trì ổn định ở mức 20 - 30 nghìn tỷ yen/năm, cấu trúc bên trong đã thay đổi bản chất. Tỷ trọng của tiền gửi tiền mặt đang teo tóp lại để nhường chỗ cho các loại chứng khoán. Đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy bước chuyển dịch từ tiết kiệm sang đầu tư.”

Quyết định nâng lãi suất lịch sử của BOJ

Giới chuyên gia nhận định Nhật Bản đang trải qua một cuộc đại phẫu mang tính cấu trúc, kích hoạt bởi tiến trình bình thường hóa chính sách tiền tệ của BOJ và việc nền kinh tế chính thức thoát khỏi vũng lầy giảm phát.

Sau phát súng khai tử chính sách lãi suất âm lịch sử vào tháng 3/2024, BOJ đã liên tục tăng lãi suất cơ bản. Cơ quan này được dự báo sẽ công bố đợt tăng lãi suất thứ 5 liên tiếp lên mức 1% - ngưỡng cao nhất kể từ năm 1995.

Bên cạnh đó, cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt tại Nhật Bản đang bị thiêu đốt bởi cơn sốt giá năng lượng, hệ quả trực tiếp từ cuộc chiến tranh dằng dai tại Iran và Trung Đông.

Ông Seiji Maruyama, Trưởng bộ phận đầu tư thu nhập cố định tại PGIM Tokyo, đưa ra lời cảnh báo vĩ mô: “Nếu cuộc xung đột tại Iran ăn sâu vào kỳ vọng lạm phát của người dân, BOJ sẽ không thể ngồi yên. Khi đó, chúng ta sẽ phải chứng kiến một tốc độ thắt chặt tiền tệ thần tốc hơn, hoặc một kịch bản lãi suất bị đẩy lên ngưỡng cao hơn nhiều so với dự tính hiện tại của thị trường.”

“Trong môi trường giảm phát trước đây, tiền gửi ngân hàng là vua vì nó không bị mất giá trị thực, người dân chẳng cần bận tâm đến việc đầu tư. Nhưng trong dài hạn, việc sở hữu các tài sản có tốc độ sinh lời vượt lạm phát đang trở thành lẽ sống còn,” ông Yoshihisa Kojima, Giám đốc điều hành Columbia Threadneedle Investments tại Nhật Bản, nhấn mạnh.

Dòng tiền đổ vào cổ phiếu

Không chỉ dừng lại ở trái phiếu, dòng vốn của người dân còn ồ ạt đổ vào thị trường cổ phiếu, được trợ lực bởi chương trình tài khoản tiết kiệm cá nhân miễn thuế (NISA) cải cách của chính phủ.

Ông Akiomi Kawashima, Trưởng trung tâm nghiên cứu quản lý tài sản tại Nomura Asset Management, ghi nhận một làn sóng các nhà đầu tư Gen Z và Millennials đang tràn vào các quỹ tương hỗ: “Sự ra đời của NISA kết hợp với dòng chảy thông tin bùng nổ trên các nền tảng mạng xã hội đã giúp thế hệ trẻ độ tuổi 20 - 30 có tư duy nghiêm túc về việc kiến tạo tài sản.

Các quỹ tương hỗ mang lại sức mạnh vĩ đại của lãi kép và sự thăng hoa của thị trường chứng khoán thời gian qua càng kích thích lòng tham của họ, nhất là khi họ hoài nghi liệu chỉ một mình trái phiếu chính phủ có đủ sức đánh bại lạm phát hay không.”

Số liệu từ Hiệp hội Quản lý Đầu tư Nhật Bản chứng minh các quỹ đầu tư cổ phiếu đại chúng đã ghi nhận lượng vốn đổ ròng đạt 1,7 nghìn tỷ yen, đánh dấu tháng thứ 36 liên tiếp ghi nhận dòng vốn dương và là tháng thứ 9 liên tiếp lượng vốn vượt ngưỡng 1 nghìn tỷ yen/tháng.

Số lượng tài khoản NISA đã chạm mốc 28,26 triệu tài khoản, tăng vọt 10% so với năm trước, hướng tới mục tiêu 34 triệu tài khoản của chính phủ vào năm 2027.

Mặc dù ghi nhận những bước tiến mang tính lịch sử, tỷ trọng phân bổ vào các tài sản rủi ro (cổ phiếu, quỹ đầu tư, trái phiếu) của các hộ gia đình Nhật Bản hiện vẫn chỉ ở mức quanh 25% - một con số quá khiêm tốn khi đặt cạnh mức 60% của Mỹ và vẫn thấp hơn nhiều so với các quốc gia như Canada, Thụy Điển hay Đài Loan.

Bên cạnh đó, một thực tế đáng ngại là thế hệ nhà đầu tư trẻ tuổi của Nhật Bản hầu như chưa từng trải qua một cuộc khủng hoảng gãy đổ toàn diện nào của thị trường tài chính.

Để cuộc đại dịch chuyển dòng vốn này thực sự bám rễ sâu, chuyên gia Ayato Nishino của Viện Daiwa lưu ý rằng hai nút thắt chí mạng cần phải tháo gỡ chính là nâng cao mức thu nhập thực tế và phổ cập kiến thức tài chính đại chúng.

Chỉ khi mức lương của người lao động được cải thiện bền vững, các hộ gia đình mới có dư địa ngân sách để tiếp tục bơm máu vào thị trường tài sản rủi ro, hoàn tất cuộc cách mạng giải phóng dòng vốn nghìn tỷ đô của xứ sở mặt trời mọc.