Ngành rau quả Việt Nam bước vào giai đoạn mới

Nhận định này, được ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và BVTV, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra tại Diễn đàn Thương mại Rau quả nông sản Việt Nam – Trung Quốc, mới được tổ chức lần đầu tiên ở Việt Nam.

Cú bứt tốc ấn tượng của xuất khẩu 

Báo cáo của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho thấy, giai đoạn 2021-2025 thể hiện rõ nét sự chuyển dịch của ngành rau quả Việt Nam, khi sản lượng tăng nhẹ nhưng giá trị xuất khẩu lại tăng rất mạnh.

Cụ thể, trong khi sản lượng rau quả xuất khẩu năm 2021 đạt 4,63 triệu tấn và đến năm 2025 chỉ tăng lên 4,84 triệu tấn, tương đương khoảng 4,5%, thì kim ngạch xuất khẩu lại tăng mạnh từ 3,5 tỷ USD lên 8,5 tỷ USD, tăng hơn 140%. Giá trị thu về trên mỗi tấn sản phẩm cũng cải thiện đáng kể, từ khoảng 765 USD/tấn năm 2021 lên 1.756 USD/tấn vào năm 2025, tăng hơn 2,3 lần.

Những con số này cho thấy, ngành rau quả đang dần chuyển từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang nâng cao giá trị. Khi chất lượng sản phẩm được nâng lên, người mua ở các nước sẵn sàng trả mức giá cao hơn.

“Tính theo kim ngạch USD trong 5 năm gần đây, rau quả là nhóm ngành tăng trưởng nhanh nhất trong trồng trọt. Động lực đến từ việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tăng giá trị sản xuất trên một hecta cao hơn nhiều cây trồng truyền thống”, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và BVTV cho biết tại Diễn đànthương mại rau quả nông sản Việt Nam – Trung Quốc.

Ông Mạnh cũng cho rằng, thực tế thời gian qua, việc sản xuất rau quả của Việt Nam đối diện với nhiều khó khăn, khi mô hình tăng trưởng cũ, tức là xem trọng sản lượng, diện tích đã không còn phù hợp, khi các thị trường nhập khẩu ngày càng nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, thông qua việc truy xuất nguồn gốc và bảo vệ môi trường.

 Để không bị mất lợi thế cạnh tranh, nhiều nông dân, doanh nghiệp đã từng bước nâng cấp nền tảng sản xuất, chuỗi giá trị và mở rộng thị trường.

Như sản phẩm chuối của Công ty Cổ phần Nông nghiệp U&I (Unifarm), hiện đã có mặt tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Singapore, Nga và nhiều quốc gia Trung Đông.

Báo cáo tại Diễn đàn ông Phạm Quốc Liêm, Chủ tịch HĐQT Unifarm cũng cho biết, trên 1.500 ha trồng chuối đều tự động hoá tưới tiêu, ứng dụng IoT và nông nghiệp sinh học nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm tác động đến môi trường.

Từ năm 2009 đến nay, đơn vị này đã từng bước xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp công nghệ cao theo hướng sinh học, từ nghiên cứu giống, phát triển vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất, liên kết chuỗi đến chế biến sâu và cung cấp các giải pháp nông nghiệp hiện đại.

“Với chúng tôi, giống cây trồng luôn là điểm khởi đầu của chuỗi giá trị. Khi nghiên cứu ra được giống chuối có khả năng chống chịu bệnh Panama đạt 95–98%. Đây là, minh chứng cho thấy nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những thành tựu khoa học công nghệ có giá trị thực tiễn”, ông Liêm chia sẻ thêm.

Trong giai đoạn 2021-2025, không chỉ chuối mà nhiều mặt hàng khác như sầu riêng cũng là một trong những sản phẩm đang được nhiều thị trường đón nhận, khi đã xuất khẩu sang hơn 28 quốc gia. Khối lượng xuất khẩu đạt 3 triệu tấn sầu riêng tươi và gần 190 tấn sầu riêng đông lạnh. Hay thanh long cũng đã sang 46 quốc gia, với gần 7 triệu tấn.

Theo các chuyên gia, ngành rau quả Việt Nam đang chuyển dịch từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế, với chất lượng trở thành yếu tố cốt lõi quyết định sức cạnh tranh của sản phẩm.

Nâng giá trị tại thị trường tỷ dân

Tại diễn đàn thương mại rau quả nông sản Việt Nam – Trung Quốc, Hiệp hội rau quả Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh đặc biệt của kinh tế toàn cầu, khi chuỗi cung ứng nông sản đang chịu nhiều tác động từ biến động địa chính trị, đặc biệt là những căng thẳng tại khu vực Trung Đông, đang ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động xuất khẩu nông sản Việt Nam.

 Trong bối cảnh đó, việc tăng cường hợp tác thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc, hai quốc gia có vị trí địa lý gần gũi, nền kinh tế bổ trợ và quan hệ đối tác ngày càng sâu rộng, trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Đặc biệt trong lĩnh vực rau quả, nơi Việt Nam có nhiều lợi thế cạnh tranh và Trung Quốc là thị trường tiêu thụ lớn, ổn định nhất trên thế giới.

“Sự phát triển mạnh mẽ của tầng lớp trung lưu tại Trung Quốc đang kéo theo nhu cầu ngày càng cao về nông sản chất lượng cao, an toàn, đây vừa là cơ hội vừa là thách thức cho các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam”, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội rau quả Việt Nam nói với chúng tôi.

Ông Bình cho rằng, thị trường Trung Quốc chiếm tới 50-60% thị phần xuất khẩu, có năm lên tới 70%. Những con số này cho thấy, đây là thị trường lớn nhất đối với rau quả Việt Nam.

Bên cạnh đó, sức tiêu thụ trái cây của Trung Quốc đang ngày một tăng cao. Khi còn rất nhiều vùng tại Trung Quốc, mặt hàng rau quả Việt Nam xuất hiện còn khá ít. Nghĩa là dư địa để mở rộng, khai thác là rất lớn.

“5 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu rau quả Việt Nam sang Trung Quốc đạt hơn 1 tỷ USD. Sầu riêng là mặt hàng có đóng góp lớn nhất. Dự kiến con số này sẽ tăng nhanh khi sầu riêng Đông Nam bộ và Tây Nguyên bước vào vụ thu hoạch rộ bắt đầu từ bây giờ cho đến tháng 9”, ông Bình cho biết thêm.

Theo các doanh nghiệp, nhiều nhà nhập khẩu tại Trung Quốc đang sẵn sàng cho việc đưa mặt hàng trái cây của Việt Nam lên kệ siêu thị. Đây là kết quả của quá trình hoàn thiện chuỗi sản xuất đáp ứng các tiêu chí của phía Trung Quốc.

Trao đổi với chúng tôi, bà Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu Trái cây Chánh Thu cho biết, sau khi nghị định thư xuất khẩu chính ngạch trái bưởi vào Trung Quốc được ký kết, có rất nhiều hệ thống bán lẻ tại quốc gia này, muốn đưa bưởi da xanh Việt Nam vào để bán. Hiện nay, doanh nghiệp hai bên đã sẵn sàng, chỉ chờ các quy định cụ thể.

Trong khi đó, phát biểu tại Diễn đàn, ông Hà Vĩ, Đại sứ quán Trung Quốc tại Việt Nam cho biết, những năm gần đây, có rất nhiều loại trái cây Việt Nam vào thị trường Trung Quốc thông qua xuất khẩu chính ngạch và xu hướng các loại rau quả ngày càng đa dạng hơn.

Trung Quốc cũng đang tăng cường hợp tác thương mại nông sản với Việt Nam nhằm mang lại lợi ích cho cả nông dân Việt Nam và doanh nghiệp Trung Quốc.

 "Hiện tại, nhu cầu tiêu thụ rau quả của thị trường Trung Quốc rất cao và có 2 yêu cầu quan trọng với nhà sản xuất là phải an toàn và chất lượng cao. Trung Quốc đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào việc kiểm soát chất lượng, rút ngắn quy trình và thời gian thông quan để rau quả thu hái từ vườn ở Việt Nam có thể đến siêu thị, bàn ăn của người Trung Quốc ngay ngày hôm sau”, Đại sứ Hà Vĩ cho biết.

 Các doanh nghiệp cho rằng, Trung Quốc có thị trường tiêu dùng khổng lồ, hệ thống logistics hiện đại và năng lực phân phối hàng đầu thế giới. Nếu biết tận dụng tốt những lợi thế bổ trợ đó, ngành rau quả Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng được chuỗi giá trị nông sản Việt Nam – Trung Quốc bền vững, hiệu quả và cùng phát triển.