'Ngân hàng đang quá tải', chuyên gia chỉ ra hướng khơi thông dòng vốn dài hạn

Hệ thống ngân hàng Việt Nam đang chịu áp lực lớn trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế, khi tỷ lệ tín dụng trên GDP đã vượt 140%. Trong khi đó, tổng nhu cầu vốn đầu tư giai đoạn 2026 –2030 được ước tính khoảng 1.500 tỷ USD.

Theo ông Nguyễn Hữu Hiệu, Tổng Giám đốc FiinGroup, hệ thống ngân hàng hiện đang quá tải. Việc nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng không chỉ tạo áp lực huy động vốn mà còn tiềm ẩn rủi ro đối với sự ổn định tài chính.

Nhận định được ông Hiệu đưa ra tại phiên chuyên đề về thị trường vốn trong khuôn khổ Diễn đàn An ninh Tài chính số Việt Nam 2026, tổ chức ngày 6/11 tại TP HCM.

Ở góc nhìn khác, ông Quản Trọng Thành, Giám đốc Khối Phân tích Maybank Investment Bank (MSVN), cho rằng chưa thể kết luận ngân hàng đã chạm giới hạn chỉ dựa trên các chỉ tiêu như tín dụng/GDP hoặc tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR).

Theo ông Thành, tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của các ngân hàng Việt Nam chưa cao là vấn đề cần cải thiện. Tuy nhiên, LDR chưa phản ánh toàn bộ nguồn vốn ngân hàng huy động từ phát hành trái phiếu hoặc vay nước ngoài.

Đối với tín dụng/GDP, cần phân biệt tín dụng doanh nghiệp với tín dụng cá nhân để đánh giá dư địa tăng trưởng. Theo ước tính của MSVN, tín dụng doanh nghiệp tương đương khoảng 90% GDP, trong khi tín dụng cá nhân vượt 50% GDP. Ông Thành cho rằng tín dụng doanh nghiệp vẫn còn khả năng phát triển, còn tín dụng cá nhân cần được kiểm soát chặt chẽ hơn.

Dù có cách nhìn khác nhau về giới hạn của hệ thống ngân hàng, các chuyên gia đều nhấn mạnh yêu cầu phát triển thị trường vốn để chia sẻ nhu cầu huy động vốn cho nền kinh tế.

Thị trường vốn trước mục tiêu huy động 10 triệu tỷ đồng

Theo ông Quản Trọng Thành, trong kế hoạch 5 năm tới, Bộ Tài chính đặt mục tiêu huy động khoảng 10 triệu tỷ đồng thông qua thị trường vốn, bao gồm cổ phiếu và trái phiếu, tương đương khoảng 380 tỷ USD.

Bình quân mỗi năm, thị trường cần huy động khoảng 75 tỷ USD. Để so sánh, ông Thành cho biết quy mô tín dụng ròng hệ thống ngân hàng cung ứng trong năm trước khoảng 112 tỷ USD.

Như vậy, thị trường vốn được kỳ vọng đảm nhiệm vai trò huy động nguồn lực với quy mô tương đối lớn so với lượng tín dụng mới mà ngân hàng cung cấp hằng năm.

Tuy nhiên, cơ cấu thị trường trái phiếu Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào hệ thống ngân hàng.

Theo số liệu ông Nguyễn Hữu Hiệu chia sẻ trong 9 tháng đầu năm 2026, các ngân hàng thương mại chiếm khoảng 53% tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp. Bên cạnh vai trò tổ chức phát hành, ngân hàng còn là nhóm nhà đầu tư lớn trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu chính phủ.

Điều này cho thấy ngân hàng đang đảm nhiệm đồng thời nhiều chức năng, từ cấp tín dụng, huy động vốn đến đầu tư trái phiếu. Sự phụ thuộc này khiến khả năng chia sẻ áp lực cung ứng vốn giữa các kênh tài chính còn hạn chế.

Một vấn đề khác là năng lực vốn của các ngân hàng. Theo FiinGroup, đệm vốn của hệ thống ngân hàng Việt Nam còn tương đối khiêm tốn, đặc biệt tại nhóm ngân hàng thương mại nhà nước.

Ông Thành cho biết ngân hàng có thể cải thiện tỷ lệ an toàn vốn thông qua tăng lợi nhuận giữ lại hoặc phát hành cổ phần bổ sung vốn chủ sở hữu. Tuy nhiên, về dài hạn, nền kinh tế vẫn cần những kênh huy động vốn ngoài tín dụng ngân hàng.

Ở góc độ khu vực, ông Andrew Lim Wei-Ann, Trưởng bộ phận Thị trường Vốn Nợ khu vực của Maybank Investment Banking Group, cho rằng tăng trưởng kinh tế không thể chỉ dựa vào vốn vay ngân hàng.

Các dự án hạ tầng như đường cao tốc, cảng biển và năng lượng tái tạo cần nguồn tài trợ dài hạn. Trong khi ngân hàng có thể đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn, thị trường trái phiếu cần phát huy vai trò cung cấp vốn trung và dài hạn, tạo ra cấu trúc huy động vốn cân bằng hơn.

Điều kiện để thị trường vốn chia sẻ áp lực huy động

Một trong những yêu cầu được các chuyên gia đề cập là mở rộng cơ sở nhà đầu tư dài hạn, thay vì để hệ thống ngân hàng tiếp tục đóng vai trò chi phối trên thị trường trái phiếu.

Theo ông Andrew Lim Wei-Ann, sự phát triển của thị trường trái phiếu tại các nước ASEAN, đặc biệt là Malaysia, gắn với sự tham gia của quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm, công ty quản lý tài sản và các nhà đầu tư tổ chức.

Các nguồn vốn này phù hợp với những khoản đầu tư có kỳ hạn dài, giúp doanh nghiệp và Chính phủ có thêm lựa chọn huy động vốn ngoài tín dụng ngân hàng.

Bên cạnh đó, thị trường cần cải thiện các điều kiện phục vụ phát hành và giao dịch trái phiếu.

Ông Nguyễn Hữu Hiệu chỉ ra rằng thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam còn thiếu hệ thống định giá và đường cong lợi suất chuẩn để tham chiếu. Trong khi đó, phần lớn dư nợ trái phiếu có lãi suất thả nổi, còn lợi suất chưa phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro tín dụng.

Theo lãnh đạo FiinGroup, việc phát triển các tổ chức xếp hạng tín nhiệm, kiểm toán, tư vấn và hệ thống thông tin sẽ góp phần giảm chênh lệch thông tin giữa doanh nghiệp phát hành và nhà đầu tư.

Đại diện Maybank cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng thanh khoản trên thị trường thứ cấp, cải thiện minh bạch thông tin và duy trì chính sách nhất quán. Kinh nghiệm Malaysia cho thấy thị trường trái phiếu cần một quá trình phát triển đồng bộ, thay vì trông đợi vào một giải pháp riêng lẻ.

Ở khía cạnh tài trợ dự án hạ tầng, ông Nguyễn Hữu Hiệu đề xuất cơ chế tái tài trợ thông qua trái phiếu dự án.

Theo đó, ngân hàng có thể tài trợ vốn trong giai đoạn xây dựng, khi dự án có mức độ rủi ro cao. Sau khi công trình hoàn thành, đi vào vận hành và tạo ra dòng tiền ổn định, khoản vay có thể được tái tài trợ bằng trái phiếu dự án phát hành cho các nhà đầu tư dài hạn.

Cách làm này giúp ngân hàng thu hồi nguồn vốn đã cấp để tiếp tục tài trợ dự án mới, đồng thời tạo thêm sản phẩm đầu tư trên thị trường trái phiếu.

Theo ông Hiệu, phát triển thị trường vốn không đồng nghĩa thu hẹp vai trò của ngân hàng. Ngược lại, ngân hàng có thể mở rộng chức năng kết nối doanh nghiệp với nhà đầu tư, tham gia tư vấn, phân phối và thu xếp nguồn vốn dài hạn, thay vì chủ yếu cung ứng vốn thông qua bảng cân đối kế toán của mình.