Nâng hạng xong, vì sao khối ngoại vẫn bán ròng?

Kể từ khi quyết định nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging) của FTSE Russell chính thức có hiệu lực ngày 21/9/2026, dòng vốn ngoại vẫn chưa có dấu hiệu quay trở lại.

Tính đến hết ngày 23/10, giá trị bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài trên sàn HOSE đạt 119.288 tỷ đồng.

Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên năm tài chính 2026 của CTCP Xây dựng Coteccons (Mã: CTD), ông Johan Nyvene - Chủ tịch HĐQT CTCP Chứng khoán TP HCM (HSC - Mã: HCM) và ông Nguyễn Quang Thuân - Chủ tịch HĐQT FiinGroup đã có những chia sẻ, góc nhìn về diễn biến này.

Dù có cách tiếp cận khác nhau, cả hai đều cho rằng nâng hạng mới chỉ là một bước trong quá trình phát triển thị trường, chưa đồng nghĩa dòng vốn quốc tế sẽ lập tức đổ vào Việt Nam.

Vì sao nâng hạng chưa kéo được dòng vốn ngoại?

Theo ông Nguyễn Quang Thuân, một trong ba nguyên nhân chính khiến dòng vốn ngoại chưa quay lại là mặt bằng lãi suất USD. Ông cho biết lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 5 năm ở mức 5,2 - 5,3%/năm, khiến nhiều quỹ đã đạt lợi nhuận cao tại Việt Nam lựa chọn chốt lời và chuyển vốn về nước. Xu hướng này cũng diễn ra tại nhiều thị trường mới nổi khác.

Cùng quan điểm, ông Johan Nyvene cho rằng với lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ ở mức trên, nhà đầu tư sẽ yêu cầu tỷ suất sinh lời kỳ vọng khoảng 12 - 15% đối với cổ phiếu doanh nghiệp tư nhân tại Việt Nam để bù đắp rủi ro.

Vị Chủ tịch HSC cho biết đây là yếu tố quan trọng chi phối sự dịch chuyển của dòng vốn toàn cầu. Trong bối cảnh thị trường quốc tế có nhiều biến động, việc nâng hạng không thể giải quyết ngay vấn đề này, bởi quyết định giải ngân vẫn phụ thuộc vào tâm lý và kỳ vọng của nhà đầu tư.

Một nguyên nhân khác nằm ở sự khác biệt giữa dòng vốn chủ động và thụ động. Ông Thuân phân tích rằng việc nâng hạng chủ yếu tạo điều kiện thu hút các quỹ thụ động, trong khi lực lượng rút vốn khỏi Việt Nam thời gian qua phần lớn là các quỹ chủ động.

Theo số liệu ông đưa ra, từ đầu năm đến thời điểm phát biểu, các quỹ đã rút khoảng 24.000 tỷ đồng. Nếu loại trừ giao dịch đột biến liên quan đến Masan Consumer, giá trị rút vốn tương đương khoảng 0,5 tỷ USD.

Hoạt động bán ra tập trung ở những cổ phiếu chịu ảnh hưởng từ công nghệ AI, các khoản đầu tư đã đạt mức lợi nhuận để chốt lời hoặc doanh nghiệp có vấn đề về quản trị.

Trong khi đó, Việt Nam mới được FTSE Russell xếp vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, với số lượng quỹ theo dõi còn hạn chế. Ông Thuân cho rằng các quỹ thụ động quy mô lớn, chẳng hạn BlackRock với khoảng 15.000 tỷ USD tài sản quản lý, sẽ có điều kiện giải ngân mạnh hơn khi hạ tầng thị trường và xếp hạng tín nhiệm quốc gia đáp ứng các tiêu chuẩn cần thiết.

Ông Johan Nyvene cũng lưu ý rằng việc chuyển từ thị trường cận biên lên mới nổi là kết quả của nhiều năm chuẩn bị. MSCI đang cân nhắc Việt Nam, nhưng dòng vốn từ các nhà đầu tư tổ chức không nhất thiết xuất hiện ngay sau quyết định nâng hạng.

Do đó các nhà đầu tư theo chuẩn thị trường mới nổi thường phân bổ vốn theo lộ trình, chẳng hạn giải ngân một tỷ lệ nhất định mỗi năm. Tuy nhiên, họ vẫn có thể trì hoãn nếu điều kiện thị trường không thuận lợi.

Thị trường còn thiếu hàng hóa và những "viên gạch nền móng"

Ngoài yếu tố dòng tiền, giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL) và chất lượng hàng hóa cũng là những rào cản được hai diễn giả đề cập.

Thông tin từ lãnh đạo FiinGroup, các quỹ thụ động kỳ vọng doanh nghiệp có thể nới room ngoại, nếu pháp luật cho phép và được cổ đông chấp thuận, qua đó tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float), tạo thuận lợi cho việc mô phỏng chỉ số.

Ở góc độ cơ cấu thị trường, ông Nyvene nhận xét nhóm doanh nghiệp có vốn hóa lớn nhất tại Việt Nam hiện tập trung chủ yếu vào ngân hàng, chứng khoán và bất động sản. Trong khi đó, dòng vốn tại các thị trường như Mỹ hay Hàn Quốc đang hướng nhiều đến công nghệ, AI, tự động hóa và robot.

Việt Nam chưa có nhiều doanh nghiệp công nghệ mang tính đột phá được niêm yết để thể hiện tiềm năng tăng trưởng và thu hút nhà đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, những hạn chế không chỉ nằm ở thị trường cổ phiếu mà còn liên quan đến khả năng huy động vốn dài hạn của doanh nghiệp.

Chủ tịch HSC cho hay, việc vay ngân hàng vẫn là lựa chọn phổ biến vì quy trình tương đối nhanh và đơn giản. Doanh nghiệp có thể thông qua kế toán trưởng làm việc với ngân hàng và nhận vốn sau khoảng 1 - 3 tháng, với lãi suất khoảng 10 - 12%.

Ngược lại, huy động vốn cổ phần từ nhà đầu tư nước ngoài đòi hỏi sự tham gia của công ty chứng khoán, đơn vị xếp hạng tín nhiệm và đội ngũ tài chính có năng lực. Đặc biệt, giám đốc tài chính phải có khả năng trình bày kế hoạch kinh doanh và triển vọng tương lai với nhà đầu tư.

Ông Nyvene ví thị trường vốn như một ngôi nhà cần đầy đủ móng, tường, gạch và thép. Trên quan điểm đó, Việt Nam vẫn thiếu nhiều "viên gạch nền móng" để hình thành một thị trường vốn phát triển đồng bộ.

Chẳng hạn, nhiều doanh nghiệp chưa sẵn sàng dành chi phí và khoảng 6 tháng để thực hiện xếp hạng tín nhiệm, khiến nhà đầu tư gặp khó khăn khi đánh giá và tiếp cận trái phiếu doanh nghiệp.

Gần đây, ông Nyvene cũng đã làm việc với Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP HCM để nghiên cứu các sản phẩm thu hút vốn ngoại, trong đó có trái phiếu đô thị.

Tuy nhiên, chi phí huy động vốn quốc tế không thấp. Khi lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ ở mức 5,2 - 5,3%, trong khi trái phiếu chính phủ Việt Nam phát hành trong nước có lợi suất khoảng 3 - 4%, việc tiếp cận nguồn vốn quốc tế với chi phí rẻ là không dễ dàng.

Để phát hành trên thị trường quốc tế, tổ chức phát hành cần có dữ liệu tài chính minh bạch, được kiểm toán bởi các hãng kiểm toán lớn, nguồn tiền trả nợ rõ ràng và cơ sở so sánh phù hợp. Theo ông Nyvene, Việt Nam hiện vẫn thiếu cơ sở so sánh này, đồng thời cần hướng tới mục tiêu nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư.

Ở góc độ nhu cầu vốn, ông Thuân cho biết Việt Nam cần khoảng 1.500 tỷ USD đầu tư trong giai đoạn đến năm 2030, bình quân 300 tỷ USD mỗi năm.

Trong khi đó, hệ thống ngân hàng khó đáp ứng toàn bộ nhu cầu vốn dài hạn do giới hạn tín dụng. Doanh nghiệp cũng không thể phụ thuộc vào vốn vay ngắn hạn để tài trợ tài sản cố định dài hạn. Vì vậy, việc phát triển các kênh huy động vốn trong và ngoài nước thông qua thị trường vốn là yêu cầu cần thiết.

Bên cạnh hạ tầng và sản phẩm, lãnh đạo HSC cho rằng thị trường tài chính còn phụ thuộc vào niềm tin của nhà đầu tư.

Ông dẫn lại cách ví von của ông Dominic Scriven, Chủ tịch Dragon Capital, rằng khi nước rút mới biết ai không "mặc quần". Điều này phản ánh vai trò của quản trị doanh nghiệp, quản lý vận hành, tài chính và rủi ro.

Những chia sẻ của hai lãnh đạo cho thấy nâng hạng có thể tạo thêm điều kiện tiếp cận dòng vốn quốc tế, nhưng khả năng thu hút và duy trì nguồn vốn này còn phụ thuộc vào môi trường lãi suất, cơ cấu hàng hóa, chất lượng quản trị và mức độ hoàn thiện của thị trường vốn.