Muốn lãi suất giảm, ông Trump phải bắt đầu từ Iran thay vì Fed

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần kêu gọi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hạ lãi suất, với các lý do từ hỗ trợ người dân mua nhà, doanh nghiệp vay vốn đến giảm chi phí trả lãi của chính phủ. Ông thậm chí tuyên bố Mỹ nên có mức lãi suất thấp nhất thế giới, ở mức 1% hoặc thấp hơn.

Tuy nhiên, Fed đã hành động ngược lại. Các quan chức nhất trí tăng lãi suất thêm 0,25 điểm % tại cuộc họp ngày 16/9, đánh dấu đợt tăng đầu tiên trong 3 năm.

Chi phí vay sau đó tiếp tục tăng. Vào ngày 5/10, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 và 30 năm lần lượt đạt 5,34% và 5,7%, mức nhất kể từ năm 2002. Chưa ai đoán trước được mức đỉnh của lợi suất sẽ là bao nhiêu.

Nhưng đà tăng của lợi suất dài hạn không đơn thuần là hệ quả từ quyết định của Fed. Trong nhiều tháng trước khi Fed tăng lãi suất, lợi suất đã tăng đáng kể. Đặc biệt, từ khi cuộc chiến ở Iran bắt đầu đến nay, lợi suất 10 năm và 30 năm đã tăng lần lượt 1,38 và 1,07 điểm %.

Lợi suất dài hạn do thị trường quyết định, và trong năm nay, một yếu tố ngày càng chi phối thị trường trái phiếu là giá dầu. Fed không thể sản xuất dầu, trong khi Nhà Trắng lại có ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc chiến đang gây gián đoạn nguồn cung.

Fed không thể giải quyết cú sốc nguồn cung

Năng lượng đang là yếu tố chủ đạo thúc đẩy lạm phát Mỹ. Theo ước tính của Oxford Economics, năng lượng đóng góp lần lượt 1,07 điểm % và 1,2 điểm % vào lạm phát tổng thể trong quý II và quý III, tương đương gần 1/3 mức tăng lạm phát trong hai giai đoạn này.

Với người dân Mỹ, tác động rõ nhất được thể hiện tại các trạm xăng. Sau khi Mỹ và Israel phối hợp tấn công Iran cuối tháng 2, giá xăng ở Mỹ đã tăng hơn 48%, theo Hiệp hội Ô tô Mỹ.

Ổn định giá cả là một trong hai mục tiêu chính của Fed, nhưng giới chức ngân hàng trung ương không thể tác động trực tiếp đến nguồn cung dầu. Họ chỉ có thể tăng lãi suất để kìm hãm tăng trưởng, giảm nhu cầu và qua đó gián tiếp gây áp lực lên giá cả.

Cách làm này có hai vấn đề. Thứ nhất, nó khó giải quyết một cú sốc bắt nguồn từ nguồn cung dầu. Thứ hai, nền kinh tế Mỹ không có dấu hiệu tăng trưởng quá nóng. GDP quý II của Mỹ chỉ tăng trưởng 2,2% (tốc độ đã chuẩn hóa theo năm), thấp hơn đáng kể so với mức 4% cùng kỳ năm trước.

Nếu Fed cố kéo giảm tăng trưởng quá nhanh, rủi ro là nền kinh tế sẽ suy yếu nặng nề, kéo theo làn sóng sa thải và tỷ lệ thất nghiệp tăng vọt.

Trong khi đó, thị trường lao động vốn đã không mạnh như nhiều người từng nghĩ: Mỹ chỉ tạo thêm 29.000 việc làm trong tháng 9, thấp hơn nhiều so với dự báo 83.000 của các nhà kinh tế do Dow Jones khảo sát.

Giá dầu đang chi phối lợi suất

Ông Mickey Levy, nhà kinh tế vĩ mô của Haver Analytics, đã theo dõi sát mối quan hệ giữa giá dầu và lợi suất trái phiếu trong năm nay.

Giá dầu thô Mỹ WTI tăng từ 65 USD/thùng cuối tháng 2 lên gần 100 USD cuối tháng 3, sau đó rung lắc, chạm 108 USD trong tháng 5 rồi giảm xuống 70 USD vào đầu tháng 7 trong thời gian Mỹ - Iran ngừng bắn tạm thời, trước khi tăng trở lại trên 100 USD. Lợi suất trái phiếu kho bạc cũng diễn biến cùng chiều theo các nhịp tăng giảm của giá dầu.

Kết luận của ông Levy là một giải pháp giúp giá dầu giảm có thể kéo lợi suất trái phiếu xuống đáng kể.

Các phân tích khác cũng củng cố luận điểm này. Dữ liệu từ công ty phái sinh CBOE cho thấy hệ số tương quan giữa giá dầu WTI và lợi suất trái phiếu 10 năm đã lên 65% trong tháng này, gần mức kỷ lục 66% năm 1990. TS Lombard ước tính mỗi USD tăng thêm của một thùng WTI sẽ khiến lợi suất 10 năm tăng gần 0,02 điểm %.

Bà Mandy Xu, Trưởng bộ phận nghiên cứu thị trường phái sinh tại CBOE, nhận định: “Nếu mô hình này tiếp diễn, thì diễn biến lợi suất trong thời gian tới sẽ ít phụ thuộc vào Fed hơn và chịu ảnh hưởng nhiều hơn từ tình hình tại Iran”.

Nói ngắn gọn, giá dầu tăng đang thúc đẩy kỳ vọng lạm phát, kỳ vọng lạm phát lại gây sức ép lên cả lãi suất chính sách và lợi suất trái phiếu. Việc Fed tăng hay giảm lãi suất không còn là yếu tố quyết định duy nhất đến lợi suất dài hạn.

Ông Trump mới là người có thể định đoạt giá dầu

Lợi suất đang biến động theo giá dầu, còn cú sốc giá dầu bắt nguồn từ cuộc chiến với Iran, vì vậy diễn biến của lợi suất phụ thuộc vào Nhà Trắng nhiều hơn là Fed.

Theo Wall Street Journal (WSJ), trước khi quyết định tấn công Iran cuối tháng 2, ông Trump đã được trình bày nhiều kịch bản về cuộc xung đột và tác động kinh tế. Tuy nhiên, ít ai dự đoán chiến tranh kéo dài đến vậy, hay giá xăng dầu sẽ tăng mạnh ngay trước bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Hồi tháng 3, ông Trump từng nói giá năng lượng sẽ giảm mạnh nếu xung đột kết thúc trong vòng hai đến ba tuần. Giờ đây, ông tiếp tục khẳng định chiến tranh sẽ chấm dứt sau bầu cử giữa nhiệm kỳ và khi đó giá năng lượng sẽ đi xuống.

Nhưng Iran vẫn khẳng định sẽ không đầu hàng. Nhiều nhà quan sát cũng nhận định sức ép kinh tế khó có thể buộc giới lãnh đạo Tehran khuất phục.

Nếu Iran không đầu hàng, Mỹ về cơ bản có hai lựa chọn: gia tăng áp lực quân sự hoặc tìm kiếm một giải pháp ngoại giao. Washington dường như đang chuẩn bị cho phương án thứ nhất. Ngày 1/10, WSJ đưa tin Mỹ đang điều thêm một nhóm tác chiến tàu sân bay cùng khoảng 9.000 - 10.000 binh sĩ tới Trung Đông, dự kiến đến nơi vào cuối tháng 11.

Tuy nhiên, trong ngắn hạn, leo thang quân sự nhiều khả năng khiến giá dầu tăng thay vì giảm, qua đó tiếp tục gây áp lực lên lợi suất.

Song song với đó, Washington và Tehran vẫn đàm phán gián tiếp qua các bên trung gian. Theo Al Jazeera, Iran đề xuất mở lại eo biển Hormuz để đổi lấy việc Mỹ ngừng bắn trên mọi mặt trận và dỡ bỏ các hạn chế kinh tế, sau đó hai bên sẽ từng bước đàm phán các vấn đề còn lại.

Mỹ muốn một thỏa thuận giải quyết dứt điểm các vấn đề tồn đọng, đặc biệt là chương trình hạt nhân của Tehran, thay vì cách tiếp cận từng bước.

Trong bối cảnh đó, để đạt thỏa thuận, ít nhất một bên sẽ phải nhượng bộ. Nếu chính quyền ông Trump chấp nhận một thỏa thuận tạm thời với Iran, tương tự biên bản ghi nhớ (MOU) hồi tháng 6, giá dầu có thể giảm đáng kể như sau đó.

Và khi đó, thị trường trái phiếu mới có lý do để “thở phào” - không phải vì Fed đột nhiên trở nên ôn hòa hơn, mà vì biến số đang thực sự chi phối lợi suất đã thay đổi.