Lợi suất Trung Quốc giảm khi cả thế giới tăng: Đâu là điều đáng lo?

Một cuộc bán tháo trái phiếu chính phủ đang kéo lợi suất gia tăng trên toàn thế giới, gây ra lo ngại cho các quan chức từ Mỹ đến Pháp và Nhật Bản. Trung Quốc lại đang đối mặt với rắc rối ngược lại.

Giá trái phiếu chính phủ Trung Quốc đã đi lên trong năm nay, đẩy lợi suất kỳ hạn 10 năm trong ngày 7/10 xuống 1,7%. Con số này thấp hơn 3,3 điểm % so với lợi suất trái phiếu kho bạc cùng kỳ của Mỹ.

Lợi suất trái phiếu chính phủ 10 năm tại Trung Quốc cũng thấp hơn hẳn lợi suất của Anh, Pháp và thậm chí là cả Nhật Bản - quốc gia vốn nổi tiếng với môi trường lãi suất cực thấp trong hàng chục năm qua.

Ông Lynn Song, nhà kinh tế trưởng về Trung Quốc tại ngân hàng đầu tư ING, bình luận: “Trung Quốc đang đi ngược lại xu hướng chung của toàn thế giới”.

Lợi suất tại nhiều nền kinh tế đang tiến tới các mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, trong bối cảnh giới đầu tư phản ứng với tình trạng nợ công tăng cao và lạm phát nóng lên vì cuộc chiến tại Iran.

Cùng lúc đó, AI đang thúc đẩy tâm lý lạc quan về triển vọng tăng trưởng kinh tế trong tương lai, qua đó có thể đẩy lợi suất lên cao hơn. Bên cạnh đó, các gã khổng lồ công nghệ đang đẩy mạnh vay nợ để đầu tư vào hạ tầng AI, vô tình hút bớt dòng tiền vốn có thể chảy vào trái phiếu chính phủ, qua đó gia tăng thêm áp lực lên lợi suất. 

Trung Quốc thì đang đối mặt với những vấn đề hoàn toàn khác biệt. Hoạt động xuất khẩu đang bùng nổ, nhưng những lĩnh vực khác trong nền kinh tế lại trì trệ, chịu sức ép từ sức tiêu thụ yếu và sự suy sụp của thị trường bất động sản. Lạm phát đang nhích lên, nhưng không phải rắc rối nghiêm trọng như ở Mỹ và một số nước phương Tây.

Tương tự như lợi suất cao, lợi suất quá thấp cũng có thể trở thành rắc rối với nền kinh tế. Lợi suất cao đem lại lợi ích cho người tiết kiệm, nhưng làm tăng chi phí vay đối với các chính phủ, doanh nghiệp và hộ gia đình.

Trái lại, lợi suất thấp làm giảm thu nhập của người tiết kiệm, buộc họ phải dành dụm nhiều tiền hơn để đạt được các mục tiêu tài chính - điều có thể ảnh tiêu cực đến chi tiêu.

Lợi suất thấp cũng phát đi tín hiệu tiêu cực về tăng trưởng kinh tế, có thể làm giảm động lực tuyển dụng và đầu tư của doanh nghiệp. Ngoài ra, tình trạng này còn có thể châm ngòi cho cuộc chạy đua tìm kiếm lợi suất cao hơn, đẩy nhà đầu tư vào các tài sản rủi ro hơn và làm suy yếu ổn định tài chính.

Vào năm 2024, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc lo lắng về lợi suất thấp đến mức họ ra kế hoạch bán trái phiếu chính phủ để kéo lợi suất lên cao hơn.

Nhưng trong năm nay, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) lại mua ròng trái phiếu thay vì bán ra. Điều đó cho thấy giờ dây Bắc Kinh coi chi phí vay thấp là yếu tố có lợi cho những lĩnh vực đang gặp khó khăn của nền kinh tế.

Ông Julian Evans-Pritchard, Trưởng bộ phận kinh tế Trung Quốc tại Capital Economics, bình luận: “PBoC bán ròng trái phiếu cho thấy Bắc Kinh đang hài lòng với lợi suất thấp”.

Tuy nhiên, lợi suất thấp là dấu hiệu phản ánh tình trạng khan hiếm cơ hội đầu tư cho khối lượng tiền tiết kiệm khổng lồ của nước này. 

Các hộ gia đình Trung Quốc thường để tiền tiết kiệm trong nước thay vì đầu tư ra các thị trường nước ngoài, một phần bởi những biện pháp kiểm soát vốn. Trước đây, bất động sản là kênh tích lũy tài sản được ưa thích, nhưng cuộc khủng hoảng kể từ năm 2020 đã đảo lộn thói quen này.

Thị trường chứng khoán Trung Quốc đôi khi có những đợt tăng trưởng đầy hưng phấn, nhưng xét về dài hạn, hiệu quả sinh lời lại rất hạn chế.

Nhìn chung, các hộ gia đình Trung Quốc có rất ít lựa chọn để gửi gắm tiền tiết kiệm, ngoại trừ các sản phẩm quản lý tài sản vốn tập trung đầu tư vào trái phiếu.

Nhà kinh tế Evans-Pritchard chỉ ra: “Trung Quốc vẫn đang dư thừa tiền tiết kiệm. Phần lớn số tiền này cuối cùng lại đổ vào thị trường trái phiếu”.

Giới ngân hàng Trung Quốc còn mua nhiều trái phiếu hơn hộ gia đình. Các tổ chức tín dụng đã chuyển hướng sang trái phiếu để gia tăng quy mô tài sản trong bối cảnh nhu cầu vay vốn ảm đạm vì nền kinh tế trì trệ.

Tính đến tháng 8, các ngân hàng Trung Quốc nắm giữ lượng trái phiếu trị giá 29.000 tỷ nhân dân tệ (tương đương khoảng 4.400 tỷ USD), tăng mạnh so với mức chưa đầy một nửa con số này vào năm 2022.