Lao động tăng di cư trong vùng, tìm việc làm gần nhà

Trong báo cáo Di cư nội địa Việt Nam giai đoạn 2009-2024 mới ban hành, Cục Thống kê đánh giá 15 năm là chu kỳ tăng, tái phân bố dân cư tương ứng ba giai đoạn 2009-2014, 2014-2019 và 2019-2024.

Những năm cuối chu kỳ chứng kiến các luồng di cư có xu hướng chững lại. Di cư liên vùng giảm dần, thay vào đó là xu hướng nội vùng tăng khi người lao động ngày càng tìm kiếm việc làm gần nhà, các tỉnh thành tăng đầu tư tạo việc làm cho lao động địa phương và thu hút khu vực lân cận.

Di cư nội vùng, tức di chuyển nơi cư trú giữa các tỉnh trong cùng một vùng kinh tế, ngày càng tăng và chiếm tỷ trọng lớn nhất, diễn ra ở cả bảy vùng kinh tế. Xu hướng phản ánh lao động ngày càng thu hẹp khoảng cách dịch chuyển, tìm kiếm cơ hội việc làm trong phạm vi quen thuộc, đi lại thuận lợi. Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng có quy mô di cư nội vùng cao nhất nhì nước.

Đông Nam Bộ dẫn đầu cả nước về quy mô với luồng di chuyển mạnh giữa TP HCM, Bình Dương, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu trước sáp nhập. Những năm đầu khoảng 1,3 triệu người, tăng lên 1,5 triệu giai đoạn 2014-2019 và giảm còn 0,8 triệu người di cư nội vùng những năm cuối chu kỳ.

Quy mô di cư nội vùng tại Đồng bằng sông Hồng không cao bằng Đông Nam Bộ, khoảng 650.000 người vào những năm 2019-2024 nhưng tỷ trọng lại dẫn đầu cả nước. Tỷ trọng di cư nội vùng tại đây liên tục tăng, lần lượt 80%, 86% và 88% tương ứng ba giai đoạn. Điều này phản ánh sự phát triển kinh tế, hạ tầng cơ sở, thu hút vốn đầu tư và tạo việc làm ổn định giữa các địa phương trong vùng.

Trung du miền núi phía Bắc, duyên hải miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long có dòng xuất cư lớn, mang lại nguồn lao động cho các vùng kinh tế khác. Quy mô di cư nội vùng ba khu vực lần lượt là 510.000, 444.000 và 253.000 người trong những năm 2019-2024. Những nơi này đang có xu hướng đầu tư cơ sở hạ tầng, thu hút vốn đầu tư để tạo việc làm cho lao động. Tỷ lệ di cư nội vùng cả ba nơi trên tăng rõ rệt trong những năm cuối chu kỳ cho thấy người lao động chọn gần nhà để giảm chi phí sinh hoạt, dễ về quê khi mức sống ở các thành phố lớn ngày càng tăng.

Tại các vùng kinh tế, nhiều tỉnh thành nổi lên như thủ phủ công nghiệp với hàng loạt nhà máy sản xuất, thu hút dòng vốn FDI và hàng trăm nghìn lao động đến làm việc, như Thái Nguyên, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc cũ. Thay vì đi xa tìm kiếm việc làm, người dân chọn ở lại quê nhà hoặc chuyển sang các tỉnh thành lân cận để tiết kiệm chi phí sinh hoạt và điều kiện sống tốt hơn.

Xu hướng rời đô thị về nông thôn diễn ra ở quy mô nhỏ bởi gắn liền cơ hội việc làm và phát triển của người lao động. Trong khi ngày càng nhiều người chọn di cư từ thành thị này tới thành thị khác, tỷ lệ từ 31% giai đoạn 2009-2014 lên 37,5% những năm 2019-2024. Đây là hệ quả áp lực chi phí sống tại đô thị lớn ngày càng tăng, nhưng cũng cho thấy người dân muốn chọn môi trường sống tốt hơn nhưng vẫn gắn với đô thị hóa, mở rộng không gian sống.

Ngược lại, di cư liên vùng giảm khi một số vùng trọng điểm như Đông Nam Bộ thu hút dự án đầu tư công nghệ cao, không cần quá nhiều lao động. Quy mô di cư giảm ở tất cả loại hình, khoảng cách cho thấy sự bão hòa dân cư tại các đô thị lớn, người lao động ngày càng muốn ổn định cư trú hơn.

Trong 15 năm, thanh niên 20-24 tuổi vẫn là lực lượng di cư lớn nhất tại tất cả vùng kinh tế nhưng quy mô giảm mạnh những năm 2019-2024. Ngược lại nhóm 30-39 tuổi tăng do nhu cầu tái định cư, chuyển đổi công việc hoặc theo gia đình. Lao động di cư không có chuyên môn kỹ thuật vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhưng quy mô giảm mạnh, từ 3,8 triệu người giai đoạn 2009-2014 còn 2,2 triệu năm 2019-2024.

Cơ quan thống kê khuyến nghị cần tổng thể chính sách hỗ trợ người di cư, về dịch vụ y tế, giáo dục, nhà ở và an sinh xã hội phù hợp; mở rộng đào tạo nghề và kết nối thị trường lao động để tạo công bằng cơ hội tìm việc làm.