Lạm phát chip nhớ, loạt sản phẩm bị đội giá 50%

Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một cuộc khủng hoảng giá chip nhớ. Không còn là câu chuyện trong các phòng thí nghiệm, cơn bão này quét thẳng vào túi tiền của người tiêu dùng, bóp nghẹt sản lượng thiết bị điện tử toàn cầu với tốc độ chưa từng thấy.

Thế giới đang bước vào một kỷ nguyên mới mang tên “Chipflation” (Lạm phát chip) - nơi mức giá của mọi thiết bị công nghệ đều bị thả nổi theo cơn sốt linh kiện bán dẫn.

Một giám đốc đại diện cho hãng điện thoại Mỹ ở Thung lũng Silicon đã không giấu nổi sự bàng hoàng khi ngay cả dòng chip nhớ bình dân dùng cho các dòng máy giá rẻ của họ cũng đã bị đội giá thêm 100 USD so với cùng kỳ năm ngoái.

Giá linh kiện liên tục bị điều chỉnh tăng theo từng đơn đặt hàng và các chuỗi nhà máy gia công đối tác đang lo ngại đà leo dốc này sẽ còn tiếp diễn.

Đà tăng phi mã của giá cả

Trong báo cáo công bố tháng trước, Morgan Stanley vạch rõ giá DRAM toàn cầu đã tăng vọt hơn 6 lần chỉ trong vòng một năm qua do sự mất cân bằng cung - cầu nghiêm trọng. Bước ngoặt đảo chiều ngoạn mục này xuất phát từ việc dòng tiền đổ vào AI đang phình to mất kiểm soát.

Tại Mỹ, các tập đoàn công nghệ hàng đầu đang dồn tiền xây dựng đại trung tâm dữ liệu để huấn luyện và vận hành AI. Tổng chi phí đầu tư vốn (Capex) của Amazon cùng ba gã khổng lồ công nghệ khác dự kiến sẽ chạm mốc không tưởng: 725 tỷ USD ngay trong năm nay, ghi nhận mức tăng trưởng 76% so với năm ngoái.

Cơn sốt trung tâm dữ liệu này đã tạo ra một lực hút khổng lồ đối với dòng bộ nhớ băng thông cao (HBM) chuyên dụng cho máy chủ AI. Để tối ưu hóa lợi nhuận, các nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu đã quyết định dịch chuyển phần lớn dây chuyền sản xuất DRAM truyền thống sang phục vụ HBM.

Quyết định này trực tiếp đẩy phân khúc chip nhớ thương mại thông thường (vốn dùng cho điện thoại, máy tính cá nhân) vào cảnh khan hiếm, dẫn đến các đợt tăng giá. Đi liền với đó, chi phí lưu trữ dữ liệu dài hạn tăng cao cũng tạo ra hiệu ứng dây chuyền đẩy giá thành của mọi thiết bị điện tử đầu ra.

Trái đắng của cuộc chơi AI vĩ mô giờ đây đang được chuyển dịch trực tiếp lên vai người mua hàng. Tại thị trường smartphone, thương hiệu Sharp của Nhật Bản định giá dòng điện thoại cao cấp Aquos ra mắt vào tháng 7 ở mức hơn 160.000 Yên (khoảng 985 USD), tăng hơn 50% so với trước.

Hai đại gia Trung Quốc là Oppo và Xiaomi cũng ráo riết thực hiện các đợt tăng giá bán. Ngay cả Apple cũng được dự báo sẽ tăng giá dòng iPhone chủ lực thế hệ mới. 

Hãng nghiên cứu IDC ước tính giá điện thoại thông minh trung bình toàn cầu sẽ tăng thêm 94 USD trong năm nay lên mức 550 USD và sẽ tăng tiếp 23 USD vào năm sau. Tại Nhật Bản, dữ liệu từ Nint cho thấy giá smartphone trung bình trên các sàn thương mại điện tử nội địa đã chạm mức 60.000 Yên, tăng 25% so với mặt bằng năm 2024.

Với thị trường máy tính, Apple đã tăng giá dòng MacBook Neo thêm 100 USD vào tháng 6 vừa qua. Hãng máy tính Vaio (thuộc tập đoàn Nojima) cũng đã nâng giá bán ở cả mảng doanh nghiệp lẫn bán lẻ từ tháng 4.

Ngay cả các thiết bị giải trí gia đình cũng không thoát khỏi tầm ảnh hưởng khi giá PlayStation 5 của Sony tăng thêm 18.000 yen và hệ máy Switch 2 sắp tới của Nintendo đội giá thêm 10.000 yen.

Rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, giá chip sẽ ở mức cao trong dài hạn

Dưới áp lực của bão giá, IDC dự báo sản lượng xuất khẩu điện thoại và máy tính toàn cầu năm nay sẽ sụt giảm tới 200 triệu chiếc. Điều này giáng đòn vào phân khúc điện thoại giá rẻ và tầm trung, nơi chi phí chip nhớ chiếm tỷ trọng quá lớn trong cấu trúc giá thành sản xuất.

Không chỉ người tiêu dùng cá nhân, các doanh nghiệp cũng đang đứng ngồi không yên vì chậm trễ chuỗi cung ứng máy chủ. Đơn cử như các đơn hàng cung ứng cho tập đoàn Otsuka của Nhật Bản hiện đã bị trì hoãn tới 4 tháng.

“Chúng tôi hoàn toàn bất lực trong việc bảo đảm thời gian giao hàng cho các đối tác đặt trước quá hai tháng,” ông Takayuki Morita, Chủ tịch hãng sản xuất máy chủ Nhật Bản NEC, thừa nhận. Ông cho biết công ty đã phải khuyên khách hàng nên đặt hàng từ sớm hoặc chuyển dịch hẳn sang dùng các dịch vụ điện toán đám mây để tránh phụ thuộc vào phần cứng máy chủ vật lý.

Sân chơi DRAM toàn cầu hiện đang nằm trọn trong tay thế chân kiềng quyền lực: Samsung Electronics, SK Hynix (Hàn Quốc) và Micron Technology (Mỹ) - ba cái tên nắm giữ tới 90% thị phần toàn cầu.

Hưởng lợi từ cơn khát chip AI và mặt bằng giá cao của dòng chip nhớ thương mại, lợi nhuận ròng của ba đại gia này trong năm tài chính hiện tại được kỳ vọng sẽ phình to gấp 7 lần.

Thực tế này đã châm ngòi cho một làn sóng phẫn nộ từ người tiêu dùng. Xuất hiện cáo buộc ba ông lớn này chủ động bắt tay cắt giảm sản lượng kể từ năm 2022 nhằm thao túng giá DRAM. Dù vậy, giới phân tích cũng chỉ ra rằng giai đoạn 2022 thực chất lại là thời kỳ khó khăn của các công ty này do giá DRAM chạm đáy.

Mặc dù cả ba tập đoàn đều đã công bố các khoản đầu tư tỷ USD để mở rộng công suất, các chuyên gia đều đồng thuận rằng phải mất nhiều năm nữa các nhà máy mới có thể chính thức cho ra sản phẩm. Đồng thời, bản thân các nhà sản xuất cũng muốn tránh kịch bản đầu tư quá đà dẫn đến tình trạng thừa cung.

Nhiều dự báo cho thấy tình trạng khan hiếm chip nhớ sẽ còn kéo dài đến ít nhất là năm 2027 và mặt bằng giá cao kỷ lục này sẽ còn duy trì vững chắc trong dài hạn.

Theo Counterpoint Research, giá DRAM tính trên mỗi gigabit sẽ vọt lên mức 1,96 USD vào năm 2027, so với mức chỉ 0,48 USD của năm 2025, và ngay cả khi hạ nhiệt về ngưỡng 1,47 USD vào năm 2028, đây vẫn sẽ là một mức giá vô cùng đắt đỏ đối với thị trường tiêu dùng toàn cầu.