Iran đối diện khủng hoảng hạ tầng chưa từng có: Hé lộ cuộc đua nghẹt thở chống lại sự sụp đổ của ngành dầu

Iran đang ráo riết tìm kiếm mọi phương cách để lưu trữ dầu mỏ, nỗ lực trì hoãn kịch bản đình trệ sản xuất tồi tệ nhất. Trong bối cảnh lệnh phong tỏa đường biển của Mỹ đang “thắt nút” dòng chảy xuất khẩu và các cuộc đàm phán hòa bình vẫn rơi vào bế tắc, Tehran đang đứng trước bờ vực của một cuộc khủng hoảng hạ tầng chưa từng có.

Khi lượng dầu thô tồn đọng trong nước tăng vọt, Iran buộc phải hồi sinh những khu bãi phế thải vốn đã bị bỏ hoang từ lâu để làm nơi lưu trữ tạm bợ. Họ sử dụng mọi loại thùng chứa có thể, thậm chí nỗ lực vận chuyển dầu thô bằng đường sắt sang Trung Quốc. Những bước đi phi truyền thống này nhằm mục đích kéo dài thời gian và giảm bớt ưu thế của Washington trong cuộc đối đầu tại eo biển Hormuz.

Cuộc chiến tiêu hao: Ai sẽ gục ngã trước?

Cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran đã trở thành một cuộc chạy đua xem liệu ngành công nghiệp dầu mỏ của Tehran hay người tiêu dùng năng lượng toàn cầu sẽ “gãy đổ” trước. Mỗi thùng dầu không thể rời bến qua các kênh xuất khẩu thông thường đều phải có một điểm dừng: trong bồn chứa, trên tàu, tại các bãi lưu trữ dã chiến, hoặc buộc phải nằm lại dưới lòng đất.

Sanam Vakil, Giám đốc chương trình Trung Đông tại Chatham House, nhận định: “Iran đang cố gắng tránh rủi ro phải đóng vòi dầu, điều sẽ khiến doanh thu sụt giảm thê thảm hơn nữa. Việc ngừng sản xuất sẽ tạo ra áp lực cực lớn và là động lực để thúc đẩy các cuộc đàm phán.”

Tuy nhiên, hy vọng về một giải pháp ngoại giao vẫn còn xa vời. Vòng đàm phán đầu tiên kết thúc với rất ít tiến triển, và sau đó đổ vỡ hoàn toàn vào tuần trước khi Iran từ chối gặp mặt. Tehran đã đưa ra một đề nghị mới thông qua các bên trung gian: ngừng các cuộc tấn công tại eo biển Hormuz để đổi lấy việc chấm dứt chiến tranh hoàn toàn và gỡ bỏ lệnh phong tỏa cảng biển. Mặc dù vậy, phản hồi từ Nhà Trắng vẫn rất cứng rắn. Thư ký báo chí Karoline Leavitt khẳng định “các lằn ranh đỏ” của Tổng thống Trump đối với Iran vẫn không thay đổi.

Những con số biết nói về sự đình trệ

Theo công ty phân tích hàng hóa Kpler, lệnh phong tỏa đã làm sụt giảm nghiêm trọng khả năng bốc xếp dầu lên các tàu chở dầu của Iran. Trước chiến tranh (Tháng 2), Iran xuất khẩu trung bình 2 triệu thùng/ngày. Sau lệnh phong tỏa, chỉ có 5 chuyến tàu được ghi nhận, đẩy mức trung bình xuống chỉ còn 567.000 thùng/ngày.

Với khả năng xuất khẩu bị bóp nghẹt, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Iran đã bắt đầu cắt giảm sản lượng để tránh hiện tượng “nút thắt cổ chai” nguy hiểm. Kpler ước tính nếu lệnh phong tỏa tiếp tục được duy trì, sản lượng dầu thô của Iran có thể giảm hơn một nửa vào giữa tháng 5, chỉ còn khoảng 1,2 đến 1,3 triệu thùng/ngày.

Ngưỡng tràn bể và những giải pháp trong tuyệt vọng

Giới phân tích đang tranh luận về thời điểm Iran chạm ngưỡng “tank tops” - thuật ngữ ngành chỉ việc không còn chỗ để chứa dầu thô. Nhiều người tin rằng thời khắc này sẽ đến trong chưa đầy hai tuần nữa. Trong khi đó, Tổng thống Trump dự báo hạ tầng dầu mỏ của Iran sẽ vỡ trận chỉ trong khoảng 3 ngày.

Dữ liệu từ Kpler cho thấy bức tranh kho chứa của Iran hiện tại. Lượng tồn kho hiện tại đã tăng thêm 4,6 triệu thùng, lên mức khoảng 49 triệu thùng. Tổng công suất ước tính khoảng 86 triệu thùng (có thể lên tới 90-95 triệu thùng nếu tính cả các bồn chứa tại nhà máy lọc dầu phía Bắc). Hiện Iran đang sử dụng các tàu chở dầu trống để chứa khoảng 15 triệu thùng dầu thừa ngay trên biển.

Ngoài ra, Tehran đã bắt đầu sử dụng các thùng container và bồn chứa cũ nát tại các trung tâm dầu mỏ miền Nam như Ahvaz và Asaluyeh - những địa điểm từ lâu đã bị bỏ rơi vì tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Iran cũng đang cố gắng chuyển dầu bằng đường sắt đến các thành phố Nghĩa Ô và Tây An của Trung Quốc. Tuy nhiên, đây được coi là một dấu hiệu của sự quẫn bách hơn là một giải pháp kinh tế hiệu quả vì vận chuyển bằng đường sắt tốn kém hơn nhiều so với đường biển.

Việc ngừng sản xuất đột ngột có thể gây ra những thiệt hại vĩnh viễn cho các mỏ dầu cũ, đặc biệt là những mỏ có áp suất thấp hoặc cấu trúc địa chất mong manh. Theo Rystad Energy, khoảng 50% số mỏ dầu của Iran có áp suất thấp, khiến chúng cực kỳ dễ bị tổn thương và có nguy cơ mất khả năng khai thác dài hạn sau khi tạm dừng.

Dù các kỹ sư Iran có kinh nghiệm quản lý sản xuất dưới các lệnh trừng phạt, nhưng sự kết hợp giữa thiết bị lạc hậu và các mỏ dầu đã ở giai đoạn cuối chu kỳ khai thác khiến đợt cắt giảm cưỡng bức lần này trở thành một canh bạc rủi ro cao cho tương lai năng lượng của quốc gia này.