Iran cảnh báo một eo biển sắp trở thành 'Hormuz thứ hai', thế giới sắp đối diện cú sốc năng lượng mới?

Trong một bài đăng trên nền tảng X, Ali Akbar Velayati - cố vấn của lãnh tụ tối cao mới của Iran, Mojtaba Khamenei - cho biết phe đối lập với Mỹ “đang nhìn nhận eo biển Bab al-Mandeb giống như cách họ nhìn eo biển Hormuz”, tuyến vận chuyển dầu mỏ chiến lược mà Iran trên thực tế đã phong tỏa.

Tuyên bố của ông Velayati được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Donald Trump tiếp tục đe dọa nhắm vào các nhà máy điện và cầu đường của Iran liên quan đến việc nước này đóng eo Hormuz. 

“Hôm nay, bộ chỉ huy thống nhất của Mặt trận Kháng chiến đang nhìn nhận Bab al-Mandeb giống như Hormuz,” ông viết. Điều này có thể ám chỉ “Trục kháng chiến” của Iran - mạng lưới các lực lượng vũ trang và nhóm đồng minh được Tehran hậu thuẫn, bao gồm Houthi tại Yemen, Hezbollah ở Lebanon và Kata’ib Hezbollah tại Iraq.

“Nếu Nhà Trắng dám lặp lại những sai lầm ngớ ngẩn, họ sẽ sớm nhận ra rằng dòng chảy năng lượng và thương mại toàn cầu có thể bị gián đoạn chỉ bằng một động thái,” ông Velayati cảnh báo.

Vì sao eo biển Bab al-Mandeb quan trọng?

Eo biển Bab al-Mandeb có chiều dài khoảng 30 km và là một trong những điểm hẹp chiến lược nhất của tuyến hàng hải toàn cầu. Ở đoạn hẹp nhất, bề rộng chỉ khoảng 26–32 km, bị chia cắt bởi đảo Perim thành hai luồng tàu: một luồng phía đông rộng khoảng 3 km và một luồng phía tây rộng hơn, khoảng 25 km. Chính đặc điểm địa lý này khiến khu vực trở thành “nút cổ chai” - nơi mọi hoạt động vận tải đều dễ bị kiểm soát hoặc gián đoạn.

Việc đóng cửa eo biển Bab al-Mandeb có thể gây thêm cú sốc lớn cho thương mại toàn cầu, khi một “nút thắt” quan trọng đối với các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ bị thắt chăn. 

Theo U.S. Energy Information Administration, năm 2024 có khoảng 4,1 triệu thùng sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày đi qua eo biển này. Để so sánh, khoảng 20 triệu thùng/ngày đi qua eo Hormuz trong năm 2025, theo International Energy Agency.

Bab al-Mandeb hiện là tuyến thay thế quan trọng để vận chuyển dầu sang châu Á. Hiện có khoảng 7 triệu thùng dầu mỗi ngày được chuyển tới thành phố Yanbu của Saudi Arabia - một cảng trên Biển Đỏ - thông qua hệ thống đường ống, theo ABC News dẫn dữ liệu từ công ty phân tích hàng hải Kpler. Lượng dầu này sau đó tiếp tục đi qua Biển Đỏ và eo Bab al-Mandeb.

Các chuyên gia của JPMorgan cảnh báo giá dầu có thể tăng lên tới 150 USD/thùng nếu eo Hormuz tiếp tục bị phong tỏa. Trong ngắn hạn, giá có thể vọt lên mức 120–130 USD/thùng, so với mức 109,05 USD/thùng ghi nhận hôm Chủ nhật. Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài đến giữa tháng 5, giá có thể còn tăng cao hơn.

Việc đóng cửa Bab al-Mandeb thậm chí có thể khiến giá dầu tăng mạnh hơn nữa. Trước đó, Iran từng cảnh báo giá dầu có thể vượt 200 USD/thùng nếu xung đột tiếp diễn.

Cho đến nay, lực lượng Houthi chưa tấn công tàu thuyền tại eo Bab al-Mandeb, mà chủ yếu nhắm vào Israel bằng tên lửa. Tuy nhiên, các nhà phân tích trao đổi với Politico và Al Jazeera nhận định nhóm này có thể sớm chuyển sang nhắm vào tàu hàng trong khu vực, tương tự chiến dịch họ từng tiến hành trong thời gian diễn ra chiến sự Gaza.

Trước đó vào đầu tháng 3, hãng thông tấn Tasnim của Iran dẫn lời một nguồn quân sự cảnh báo sẽ gây “bất ổn” tại Bab al-Mandeb và Biển Đỏ nếu Mỹ tấn công đảo Kharg của Iran.

Không chỉ là tuyến đường của dầu mỏ, Bab al-Mandeb hiện là huyết mạch của chuỗi cung ứng toàn cầu, nơi hàng hóa, container và năng lượng lưu thông liên tục. Chính vì vậy, bất kỳ biến động nào tại đây đều có thể nhanh chóng lan rộng, tác động trực tiếp đến giá năng lượng, thương mại quốc tế và cả ổn định kinh tế toàn cầu. 

Không chỉ dầu mỏ, eo biển Bab al-Mandeb, nằm trên tuyến hàng hải nối kênh đào Suez với châu Á, còn chiếm khoảng 12% tổng lưu lượng thương mại toàn cầu, theo Associated Press.