Hoàn thiện chính sách hưu trí bổ sung: Đa dạng hóa an sinh, thu hút vốn dài hạn

Trên cơ sở tổng kết quá trình thí điểm chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện theo nghị định về bảo hiểm hưu trí bổ sung ban hành trước đây, đồng thời cụ thể hóa định hướng cải cách chính sách bảo hiểm xã hội và triển khai Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, ngày 25/3/2026 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung. Sáng ngày 22/5/2026, Bộ Tài chính tổ chức hội thảo nhằm phổ biến một số nội dung trọng tâm của nghị định này.

Sau hơn 10 năm triển khai giai đoạn thí điểm, mô hình hưu trí bổ sung tự nguyện đã được thực hiện theo hai hướng chính: một là hình thành quỹ thông qua đóng góp tự nguyện giữa người lao động và người sử dụng lao động dưới dạng tài khoản hưu trí cá nhân; hai là vận hành các quỹ do doanh nghiệp bảo hiểm và công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán được cấp phép quản lý.

Hiện thị trường ghi nhận 4 tổ chức được cấp phép cung cấp dịch vụ quản lý quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện, đang vận hành 7 quỹ với tổng giá trị tài sản ròng đến cuối năm 2025 đạt gần 2.210 tỷ đồng, tăng 53% so với cuối năm 2024 và gấp khoảng 26 lần so với năm 2021.

Hoàn thiện khung pháp lý hưu trí bổ sung

Trên cơ sở kết quả triển khai trước đó, Nghị định số 85/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm kế thừa khung pháp lý hiện hành, đồng thời hoàn thiện cơ chế vận hành chính sách bảo hiểm hưu trí bổ sung theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024. Nội dung nghị định tập trung vào một số nhóm quy định chính như sau:

Về đối tượng và phương thức tham gia, người lao động tham gia thông qua doanh nghiệp sử dụng lao động. Việc tham gia được tách biệt với các chính sách lao động, khen thưởng và phúc lợi khác tại đơn vị.

Về cơ chế đóng góp và chi trả, việc tham gia được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận tự nguyện giữa các bên. Quyền lợi chi trả được xác định theo giá trị tài khoản hưu trí tại thời điểm nhận, vận hành theo nguyên tắc thị trường và không có bảo đảm từ ngân sách nhà nước.

Nghị định quy định các trường hợp được rút trước tuổi nghỉ hưu trong điều kiện khách quan, bất khả kháng, tương tự một số trường hợp chi trả bảo hiểm xã hội một lần theo quy định pháp luật hiện hành.

Ngoài các trường hợp này, việc rút trước hạn áp dụng mức phí tối đa 5% nhằm điều tiết dòng vốn và khuyến khích tích lũy dài hạn. Toàn bộ cơ chế đóng – hưởng được công khai để người tham gia có đầy đủ thông tin trước khi lựa chọn.

Về hoạt động đầu tư của quỹ, danh mục đầu tư được thiết kế theo hướng tương đồng quỹ đầu tư chứng khoán nhưng điều chỉnh phù hợp tính chất an sinh, ưu tiên an toàn và ổn định. Quỹ được phép đầu tư vào chứng khoán niêm yết, đồng thời duy trì tỷ trọng tối thiểu đối với trái phiếu Chính phủ.

Bên cạnh đó, các giới hạn rủi ro được thiết lập như hạn mức đầu tư theo từng nhóm tài sản (cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ), giới hạn tỷ trọng đối với một tổ chức phát hành và bộ tiêu chí phân loại tài sản cơ bản. Trên cơ sở khung này, đơn vị quản lý quỹ xây dựng tiêu chí lựa chọn tài sản phù hợp với điều lệ từng quỹ.

Về điều kiện đối với tổ chức quản lý quỹ, hoạt động quản lý quỹ hưu trí bổ sung là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, yêu cầu đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn về loại hình doanh nghiệp, năng lực tài chính, kinh nghiệm và nhân sự.

Trong đó, công ty quản lý quỹ phải đang quản lý tối thiểu 1.000 tỷ đồng tài sản, có ít nhất 5 năm kinh nghiệm hoạt động và đang vận hành tối thiểu 2 quỹ đại chúng, bao gồm ít nhất 1 quỹ trái phiếu. Về nhân sự, yêu cầu tối thiểu 5 người có kinh nghiệm trực tiếp trong lĩnh vực quản lý quỹ, trong đó ít nhất 3 người có chứng chỉ hành nghề hoặc chứng chỉ phân tích tài chính quốc tế.

Các tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan như ngân hàng giám sát, tổ chức lưu ký và đơn vị quản trị tài khoản hưu trí cá nhân cũng phải đáp ứng điều kiện hoạt động, đồng thời thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo và công bố thông tin theo quy định.

Về cơ chế giám sát và quản lý, hệ thống giám sát được thiết kế theo hướng kết hợp giữa tiền kiểm và hậu kiểm. Tiền kiểm thông qua cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động; hậu kiểm thông qua báo cáo, công bố thông tin và kiểm tra thực tế.

Hoạt động kiểm tra, giám sát do cơ quan quản lý nhà nước chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan thực hiện định kỳ 2 năm một lần hoặc đột xuất khi cần thiết nhằm đánh giá việc tuân thủ và duy trì điều kiện hoạt động. Trường hợp vi phạm, ngoài việc thu hồi giấy chứng nhận, tổ chức có thể bị hạn chế cấp phép trong một thời hạn nhất định hoặc tạm dừng thành lập quỹ mới, đồng thời phải công khai thông tin theo yêu cầu.

Song song, cơ chế giám sát đa tầng cũng được triển khai thông qua ngân hàng giám sát, tổ chức lưu ký và chính người tham gia quỹ, góp phần tăng cường tính minh bạch trong vận hành.

Tại hội thảo, đại diện Ngân hàng Thế giới chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về phát triển hệ thống hưu trí tư nhân trong bối cảnh già hóa dân số và tỷ lệ sinh giảm, trong đó nhiều quốc gia áp dụng mô hình hưu trí tự nguyện kết hợp chính sách ưu đãi thuế và cơ chế khuyến khích tham gia.

Trên cơ sở triển khai nghị định mới, khuôn khổ pháp lý về bảo hiểm hưu trí bổ sung tiếp tục được hoàn thiện theo hướng mở rộng các hình thức tích lũy dài hạn, đồng thời góp phần gia tăng nguồn vốn trung và dài hạn cho thị trường tài chính, đặc biệt là thị trường vốn và thị trường trái phiếu.