Hàng trăm container sầu riêng ùn ứ ở Đồng Nai do quá tải kiểm nghiệm

Ngày 6/5, hàng trăm container sầu riêng tập trung quanh khu vực bến xe Dầu Giây (Đồng Nai) chờ lấy mẫu kiểm nghiệm dư lượng chất bảo vệ thực vật trước khi xuất sang Trung Quốc. Tình trạng này gây ùn ứ kéo dài, ảnh hưởng giao thông trên quốc lộ cùng các tuyến đường dân sinh.

Ông Nguyễn Xuân Tiến, Phó giám đốc Công ty cổ phần Bến xe và Dịch vụ vận tải Đồng Nai, cho biết các xe container chỉ đỗ tại bến để lấy mẫu và nộp phí gửi theo quy định. Theo ông, bến xe chỉ có sức chứa khoảng 80-100 xe nhưng thời điểm cao nhất trong ngày lên tới 300 chiếc chờ lấy mẫu. Việc này khiến nhiều xe phải nối hàng dài ra các tuyến đường nội bộ khu dân cư quanh bến.

Theo các doanh nghiệp, việc lấy mẫu ngay từ Đồng Nai giúp giảm rủi ro chi phí, nhưng vài ngày qua nhiều tài xế phải chờ khoảng 24 giờ chờ lấy số và nhận kết quả kiểm dịch. Sự chậm trễ này khiến hàng loạt xe phải nằm bãi qua đêm trước khi lên cửa khẩu phía bắc.

Đến sáng 7/5, lượng xe tại bến xe đã giảm, nhưng tại một số tuyến đường dân cư thuộc phường Dầu Giây vẫn còn hàng chục container đậu chờ kết quả xét nghiệm. Chi cục Phát triển nông thôn Đồng Nai cho biết, nguyên nhân dẫn tới ùn ứ do một đơn vị kiểm định chất lượng sầu riêng ở Cần Thơ thuê mặt bằng tại khu vực bến xe Dầu Giây để lấy mẫu kiểm tra. Phần lớn container tập kết tại đây là hàng của doanh nghiệp miền Tây.

Trước đó, UBND TP Đồng Nai yêu cầu các Sở (Xây dựng, Công Thương, Công an) và UBND phường Dầu Giây khẩn trương xử lý tình trạng xe container dừng đỗ kéo dài quanh khu vực bến xe, gây mất an toàn giao thông và hư hỏng mặt đường.

Dù ùn tắc đã được giải tỏa phần nào, nhiều doanh nghiệp cho hay khâu kiểm định nông sản vẫn gặp khó khi năng lực xét nghiệm chưa đáp ứng kịp nhu cầu.

Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đồng Tháp, cho rằng nút thắt hiện chủ yếu nằm ở khâu kiểm nghiệm và kiểm soát chất lượng trước xuất khẩu. Nhiều phòng kiểm nghiệm trong nước đủ năng lực kỹ thuật nhưng chưa được Trung Quốc công nhận. Do đó, kết quả phân tích của họ chỉ có giá trị nội địa.

Hiện sầu riêng Việt Nam xuất sang Trung Quốc buộc phải kiểm tra 100% lô hàng (cơ chế "luồng đỏ"). "Nếu một phòng kiểm nghiệm xác nhận lô hàng không có dư lượng Cadimi nhưng khi sang Trung Quốc lại phát hiện vi phạm, phòng đó có thể bị đình chỉ hoàn toàn", ông Lợi nói.

Tâm lý lo ngại này khiến nhiều đơn vị e dè nhận mẫu, làm tình trạng dồn ứ thêm nghiêm trọng. Trong khi đó, sầu riêng miền Tây đang thu hoạch rộ, còn Đồng Nai cũng sắp vào vụ. Việc đưa hàng ra các phòng kiểm nghiệm ở Hà Nội hay Đà Nẵng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro do thời gian chờ kéo dài, nếu kết quả không đạt thì hàng dễ hư hỏng và khó quay lại tiêu thụ nội địa.

Tính tới cuối 2025, Việt Nam có 24 phòng kiểm nghiệm được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) công nhận kết quả, theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Năng lực kiểm định của số phòng kiểm nghiệm này khoảng 3.200 mẫu một ngày. Trong đó, 9 phòng được công nhận chỉ tiêu Vàng O (Auramine O) và 12 phòng được công nhận chỉ tiêu Cadimi (Cd). Tuy nhiên, phần lớn các phòng xét nghiệm tập trung tại TP HCM, Cần Thơ và Hà Nội, trong khi khu vực gần vùng trồng khá ít.

Để gỡ khó khâu kiểm nghiệm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu tăng công suất tiếp nhận mẫu kiểm nghiệm. Ngành nông nghiệp cũng đang đẩy mạnh xã hội hóa phòng kiểm nghiệm sầu riêng xuất khẩu, chờ phía Trung Quốc đánh giá và công nhận.

Bên cạnh đó, phương án Trung Quốc góp vốn, hỗ trợ máy móc cho các phòng kiểm nghiệm tại Việt Nam nhằm rút ngắn thời gian trả kết quả cũng đang được hai bên cân nhắc.

Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đồng Tháp, nhận định giải pháp căn cơ trong dài hạn là kiểm soát nghiêm ngặt truy xuất nguồn gốc từ vùng trồng. Việc này giúp sầu riêng Việt đủ tiêu chuẩn chuyển sang "luồng vàng" hoặc "luồng xanh", qua đó giảm thiểu áp lực kiểm tra và hạn chế ùn tắc tại các điểm trung chuyển cửa khẩu.

Hoạt động kiểm nghiệm gặp khó thời gian gần đây cùng tâm lý lo ngại tồn dư Cadimi khiến giao dịch chững lại và giá sầu riêng lao dốc, đặc biệt là giống Ri6 tại miền Tây. Hiện giá Ri6 tại vườn chỉ còn 25.000-35.000 đồng mỗi kg, giảm khoảng một nửa so với tháng trước. Musang King lùi về 60.000-65.000 đồng mỗi kg, trong khi Monthong dao động quanh 65.000-75.000 đồng.

Đồng Tháp hiện có hơn 20.000 ha sầu riêng với sản lượng khoảng 550.000 tấn mỗi năm, chỉ khoảng 10% được xuất khẩu. Phần lớn diện tích trồng là giống Ri6 phục vụ thị trường nội địa nên giá trị gia tăng thấp và dễ bị ảnh hưởng khi có biến động.