Giới đầu tư đổ xô săn Trái phiếu Gấu trúc của Trung Quốc, thị trường sắp phá vỡ kỷ lục vô tiền khoáng hậu

Hàng loạt chính phủ, ngân hàng và tập đoàn sản xuất lớn từ khắp nơi trên thế giới đang tìm đến thị trường trái phiếu Trung Quốc. Họ ồ ạt phát hành các khoản nợ định giá bằng đồng nhân dân tệ (CNY) nhằm tận dụng lợi thế chi phí vay vốn siêu rẻ, ngay giữa bối cảnh lãi suất tại các khu vực khác đang leo thang chóng mặt.

Theo dữ liệu từ đơn vị cung cấp thông tin tài chính Wind, tính đến ngày 29/5, khối lượng phát hành “trái phiếu gấu trúc” (Panda bonds) đã cán mốc khoảng 133 tỷ CNY.

Con số này cao gần gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái và đã chiếm tới 68% tổng lượng phát hành của cả năm, đưa thị trường này trên đà phá vỡ kỷ lục vô tiền khoáng hậu 195 tỷ CNY vừa được thiết lập vào năm 2024.

Trái phiếu Gấu trúc là loại trái phiếu định giá bằng đồng nhân dân tệ được phát hành tại thị trường Trung Quốc đại lục bởi các tổ chức nước ngoài, với đối tượng mua chủ yếu là các nhà đầu tư đại lục như ngân hàng và công ty bảo hiểm.

Trong khi đó, các trái phiếu bằng đồng nhân dân tệ được bán bên ngoài đại lục (chủ yếu tại Hong Kong - Trung Quốc) được gọi là Trái phiếu Dim sum.

Giới phát hành đang đổ xô vào thị trường Trái phiếu Gấu trúc để tận dụng tối đa môi trường lãi suất thấp tại Trung Quốc đúng lúc đồng CNY đang giao dịch ở mức cao nhất trong vòng ba năm qua. Mặc dù khối lượng phát hành đang trên đà bùng nổ, song thị trường này vẫn bị hạn chế phần nào do tình trạng thiếu thanh khoản trên thị trường thứ cấp.

Các chính phủ và ông lớn đa quốc gia nhập cuộc

Vào giữa tháng 5, chính phủ Pakistan đã phát hành thành công lô Trái phiếu Gấu trúc đầu tiên trị giá 1,75 tỷ CNY, nằm trong khuôn khổ chương trình huy động vốn có tổng quy mô 7,2 tỷ CNY.

Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, kỳ hạn của đợt phát hành này là 3 năm với mức lãi suất cố định chỉ 2,5% - một con số thấp hơn rất nhiều so với mức lãi suất cơ bản lên tới 11,5% tại thị trường nội địa Pakistan. Thương vụ này được bảo lãnh một phần bởi Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng Châu Á (AIIB).

Tại buổi lễ ký kết diễn ra ở Bắc Kinh, Bộ trưởng Tài chính Pakistan, ông Muhammad Aurangzeb, đã chia sẻ trên mạng xã hội X rằng đợt phát hành này đánh dấu sự khởi đầu của mối quan hệ hợp tác dài hạn giữa Pakistan và thị trường vốn Trung Quốc. Nguồn tiền thu về sẽ được dùng để tài trợ cho các dự án thủy lợi, năng lượng và y tế tại quốc gia này.

Bước đi của Pakistan càng khẳng định rõ rệt tham vọng quốc tế hóa đồng nhân dân tệ của Bắc Kinh. Ngay sau Pakistan, đến lượt Kazakhstan vào tuần trước cũng đã phát hành thành công 3,4 tỷ CNY trái phiếu gấu trúc với kỳ hạn 3 năm.

Có nguồn tin cho biết Indonesia cũng đang rục rịch tìm đường gia nhập thị trường này, sau khi đã có màn chào sân thành công tại thị trường hải ngoại với lô trái phiếu dim sum trị giá 6 tỷ CNY vào tháng 10 năm ngoái.

Một nhóm tổ chức phát hành khác cũng đang tăng trưởng mạnh mẽ không kém là các ngân hàng và tập đoàn sản xuất lớn. Giới phân tích nhận định việc này cho phép họ tài trợ cho các hoạt động kinh doanh ngay tại Trung Quốc bằng nguồn vốn giá rẻ.

Cụ thể, Deutsche Bank đã phát hành 5,5 tỷ CNY trái phiếu gấu trúc vào tháng 3 và tuyên bố đây là đợt phát hành có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của một ngân hàng nước ngoài; trong khi đối thủ BNP Paribas cũng huy động thành công 5 tỷ CNY. Các ngân hàng lớn trong khu vực châu Á như CIMB và UOB cũng nhanh chóng khai thác thị trường này từ đầu năm đến nay. 

Ở phân khúc sản xuất, hãng xe ô tô khổng lồ Volkswagen của Đức đã phát hành 3 tỷ CNY trái phiếu gấu trúc vào tháng 5, nối gót người đồng hương BMW cùng hai ông lớn ngành hóa chất BASF và Henkel.

Ông Eric Liu, Phó Chủ tịch cấp cao kiêm đồng giám đốc mảng thu nhập cố định khu vực châu Á tại quỹ đầu tư AllianceBernstein, nhận định: “Chúng tôi đang tăng cường phân bổ tỷ trọng trái phiếu gấu trúc vào danh mục đầu tư của mình khi chiều sâu của thị trường này ngày càng mở rộng”.

Ông lưu ý thêm rằng, so với các tổ chức phát hành nội địa Trung Quốc ít tên tuổi, sự xuất hiện của các tập đoàn đa quốc gia thuộc nhóm blue-chip vốn quen thuộc với các quỹ đầu tư phương Tây chính là động lực lớn kích thích họ rót tiền vào thị trường.

Sự trỗi dậy của các tổ chức phát hành ngoại quốc tại thị trường trái phiếu gấu trúc là một hiện tượng tương đối mới, bởi trước đây thị trường này vốn bị thao túng hoàn toàn bởi các công ty Trung Quốc mượn danh các pháp nhân nước ngoài để gọi vốn.

Theo tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc doanh CSCI Pengyuan, nhà phát hành lớn nhất lịch sử thị trường này là tập đoàn sữa Mengniu với tổng lượng trái phiếu gấu trúc bán ra đạt gần 160 tỷ CNY.

Theo ông Lei Wang, trưởng bộ phận nghiên cứu của S&P Global (China) Ratings, tỷ trọng tính theo giá trị của các công ty nước ngoài trong các đợt phát hành trái phiếu gấu trúc đã nhảy vọt từ 27% năm 2023 lên 41% trong quý 1 năm 2026.

“Chúng tôi dự báo tỷ trọng của các nhà phát hành phi Trung Quốc sẽ tiếp tục leo thang và sớm trở thành lực lượng dẫn dắt chính trên thị trường này”, ông Wang nhận định.

Bệ đỡ 

Động cơ chính thúc đẩy nguồn cầu đối với loại trái phiếu này là môi trường lãi suất cực thấp của Trung Quốc. Trạng thái này vẫn giữ vững bất chấp việc cuộc chiến tại Iran đang đẩy giá dầu leo thang và làm gia tăng bóng ma lạm phát ở nhiều khu vực khác trên thế giới. 

Tính đến ngày 28 tháng 5, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Trung Quốc đứng ở mức 1,73%, giảm khoảng 0,8 điểm phần trăm kể từ khi cuộc chiến Iran nổ ra vào ngày 28 tháng 2. Trong cùng giai đoạn đó, lợi suất trái phiếu tại Mỹ, Nhật Bản và Đức đều đồng loạt đảo chiều tăng vọt.

Bà Frances Cheung, trưởng bộ phận chiến lược ngoại hối và lãi suất tại ngân hàng OCBC, phân tích: “Lạm phát tại Trung Quốc vẫn duy trì ở mức thấp, và ngay cả trước khi giá năng lượng nhảy vọt do yếu tố địa chính trị, chỉ số giá nhà sản xuất (PPI) của nước này vẫn nằm trong vùng giảm phát”. 

Chỉ số PPI (thước đo giá ngay tại cổng nhà máy) của Trung Quốc đã liên tục ghi nhận mức tăng trưởng âm so với cùng kỳ suốt hơn ba năm trước khi quay đầu chuyển sang sắc xanh vào tháng 3 vừa qua.

Bối cảnh lạm phát thấp, kết hợp với nhu cầu vay vốn nội địa vô cùng yếu, đã dẫn đến trạng thái thanh khoản dư thừa tràn ngập hệ thống tài chính, từ đó đẩy nhu cầu mua trái phiếu lên cao.

Kỳ vọng lạm phát tại Trung Quốc tiếp tục được giữ ở mức thấp một phần nhờ vào quy mô khổng lồ của ngành khai thác than và năng lượng tái tạo của nước này, giúp giảm thiểu đáng kể tác động tiêu cực từ đà tăng của giá dầu thế giới.

Nhu cầu tiêu dùng nội địa suy yếu cũng giữ cho giá cả hàng hóa tiêu dùng bình ổn ngay cả khi chi phí sản xuất đầu vào gia tăng. Doanh số bán lẻ của Trung Quốc chỉ tăng trưởng vỏn vẹn 0,2% so với cùng kỳ trong tháng 4 và thị trường bất động sản tiếp tục phát đi những tín hiệu đóng băng mới.

Ông David Yim, người đứng đầu mảng thị trường vốn khu vực Bắc Á tại Standard Chartered, cho biết tiến trình quốc tế hóa đồng CNY là một động lực cốt lõi khác thúc đẩy cả hai thị trường trái phiếu gấu trúc và dim sum.

“Nguồn cầu thực tế đối với đồng tiền này đang gia tăng mạnh mẽ, một phần vì ngày càng nhiều giao dịch thương mại quốc tế được định đoạt bằng CNY, phần khác vì các nhà đầu tư toàn cầu muốn đa dạng hóa danh mục để thoát ly khỏi việc chỉ nắm giữ duy nhất tài sản bằng đồng USD”, ông Yim phân tích.

Đối với các nhà đầu tư trái phiếu, sự ổn định của thị trường trái phiếu gấu trúc mang lại cho họ cơ hội kiếm lời vượt trội khi lợi suất (vốn biến động ngược chiều với giá trái phiếu) đang lao dốc mạnh ở các thị trường quốc tế khác.

Bà Cheung nói thêm rằng những nhà đầu tư không áp dụng các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá (hedging) thậm chí có thể đút túi thêm các khoản lợi nhuận kếch xù nếu đà tăng giá của đồng CNY tiếp tục kéo dài.

Rào cản pháp lý và cái bẫy thanh khoản thứ cấp

Mặc dù đang tăng trưởng thần tốc, quy mô của thị trường trái phiếu gấu trúc vẫn còn rất khiêm tốn nếu đặt lên bàn cân so với trái phiếu dim sum - thị trường đã hút hơn 600 tỷ CNY lượng phát hành từ đầu năm đến nay.

Các tổ chức muốn phát hành trái phiếu gấu trúc bắt buộc phải nộp các bộ hồ sơ bằng tiếng Trung cho các cơ quan quản lý đại lục như Hiệp hội Các nhà đầu tư thể chế thị trường tài chính quốc gia (NAFMII) và Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC), đồng thời phải công khai minh bạch mục đích sử dụng nguồn tiền thu về.

Nằm trong nỗ lực của chính phủ Trung Quốc nhằm nâng cao vị thế toàn cầu của đồng nội tệ, các cơ quan quản lý đã nới lỏng đáng kể các quy định về việc chuyển nguồn tiền thu được từ trái phiếu gấu trúc ra nước ngoài vào năm 2022.

Tuy nhiên, theo ông Wang của S&P, thời gian phê duyệt hồ sơ của các cơ quan chức năng thường xuyên biến động và ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ mở bán trái phiếu của doanh nghiệp. Ông Yim từ Standard Chartered tiết lộ quy trình này có thể kéo dài ròng rã nhiều tháng trời, trong khi trái phiếu dim sum tại Hồng Kông chỉ mất vài ngày là có thể hoàn tất phát hành.

Bên cạnh đó, tầm ảnh hưởng ngày một lớn của đồng nhân dân tệ cũng đồng nghĩa với việc các chính phủ và doanh nghiệp tham gia vào thị trường trái phiếu này sẽ phải đối mặt với rủi ro trừng phạt chính trị cao hơn nếu mối quan hệ của nước họ với Bắc Kinh rơi vào trạng thái “cơm không lành canh không ngọt”.

Ngay trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung vào năm ngoái, Trung Quốc đã thẳng tay kích hoạt các cuộc điều tra nhắm vào các tập đoàn công nghệ Mỹ có tầm ảnh hưởng lớn tại đại lục như Google và Nvidia.