Giá vonfram tăng phi mã 310% và khủng hoảng nguồn cung toàn cầu

Cơn sốt giá chưa từng có

Chỉ trong 7 tháng đầu năm 2026, giá vonfram đã tăng vọt 310%. Đây là mức tăng mạnh nhất trong nhóm hàng hóa toàn cầu năm nay. Theo phân tích của chuyên gia Anthony Milewski đăng trên Investing.com, chỉ số giá tham chiếu APT CIF (Ammonium Paratungstate) đã nhảy từ khoảng 83 USD/kg WO₃ hồi tháng 1 lên tới 340 USD/kg vào tháng 7/2026, tương đương mức tăng từ 830 USD lên 3.400 USD cho mỗi đơn vị 10kg (mtu).

Nguyên nhân được xác định là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố gồm chính sách kiểm soát xuất khẩu ngày càng siết chặt từ Trung Quốc, nhu cầu tích trữ chiến lược cho mục đích quốc phòng gia tăng, và nguồn cung mỏ mới vẫn còn quá nhỏ để bù đắp.

Trung Quốc nắm 'yết hầu' chuỗi cung ứng

Năm 2025, Trung Quốc sản xuất 67.000 trong tổng số 85.000 tấn vonfram toàn cầu năm 2025, chiếm 79% sản lượng thế giới. Đồng thời nước này cũng kiểm soát tới 85% công suất tinh luyện APT (một hợp chất hóa học thường được sử dụng trong ngành công nghiệp khai thác và chế biến vonfram) toàn cầu.

Từ tháng 2/2025, Bắc Kinh đã áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với APT và nhiều sản phẩm, công nghệ liên quan đến vonfram. Hệ quả là lượng xuất khẩu vonfram được kiểm soát của Trung Quốc giảm khoảng 40% trong năm 2025, đẩy giá APT tại châu Âu tăng vọt 557% tính đến tháng 3/2026.

Đáng chú ý, động thái siết xuất khẩu không chỉ đơn thuần là đòn đáp trả thuế quan của Mỹ. Theo ước tính của Project Blue, sản lượng khai thác nội địa của Trung Quốc thực tế đã giảm 10% trong năm 2025 (xuống còn 61.000 tấn). Nguyên nhân là do các mỏ lão hóa (một số đã khai thác hơn 30 năm), hàm lượng quặng suy giảm và chi phí sản xuất tăng vì siết chặt quy định môi trường.

Vấn đề không nằm ở giá, mà ở tốc độ triển khai

Điểm đáng chú ý nhất là theo ước tính của S&P Global, chỉ cần giá vonfram ở mức 36-48 USD/kg là đã đủ để hơn 85% các nguồn cung hiện tại và dự kiến (tính đến năm 2028) có lãi. Thậm chí, với mức giá cao hơn một chút (khoảng 90 USD/kg) thì toàn bộ các dự án trong danh sách dự báo của họ đều sẽ sinh lời, chưa kể giá thị trường thực tế hiện nay còn cao hơn thế rất nhiều, lên tới 340 USD/kg.

Vậy tại sao nguồn cung vẫn chưa thể bắt kịp? Câu trả lời nằm ở nút thắt tài chính - pháp lý. Một mỏ vonfram mới có thể mất từ 16 đến 30 năm để hoàn thiện các khâu cấp vốn, xin giấy phép, xây dựng, vận hành thử và đạt chuẩn chất lượng. Các nhà đầu tư không sẵn sàng rót vốn chỉ dựa trên mức giá đỉnh nhất thời. Họ còn phải tính đến rủi ro Trung Quốc bất ngờ nới lỏng xuất khẩu khiến giá lao dốc trở lại.

Theo tính toán trong báo cáo, dù toàn bộ 11 dự án mỏ mới được công bố đều đi vào hoạt động đúng tiến độ vào năm 2030, tổng nguồn cung ngoài Trung Quốc cũng chỉ đạt khoảng 34.000 tấn WO₃. Trong khi đó, nhu cầu sơ cấp dự kiến lên tới khoảng 50.000 tấn. Thị trường vẫn sẽ đối mặt với khoảng trống cung khoảng 16.000 tấn.

Cột mốc 2027 sẽ chia đôi thị trường

Một yếu tố khác đang tạo thêm áp lực là quy định mua sắm quốc phòng mới của Mỹ. Từ ngày 1/1/2027, các quy định này sẽ cấm sử dụng vonfram kim loại, hợp kim vonfram nặng và các linh kiện liên quan nếu vật liệu có nguồn gốc khai thác, tinh luyện, tách chiết hoặc nung chảy tại Trung Quốc, Nga, Triều Tiên hoặc Iran.

Điều đáng nói, Mỹ hiện không khai thác vonfram thương mại kể từ năm 2015 và vẫn phụ thuộc nhập khẩu hơn 50% nhu cầu tính đến năm 2025. Một sắc lệnh hành pháp ban hành tháng 7/2026 cũng yêu cầu các quan chức quốc phòng ngừng cấp miễn trừ thông thường từ đầu năm 2027, trừ khi nhà thầu chứng minh được kế hoạch giảm thiểu rủi ro khả thi.

Quy định này được dự báo sẽ chia thị trường vonfram toàn cầu thành hai nhóm tách biệt là nguồn vật liệu đạt chuẩn mua sắm của Mỹ và nguồn không đạt chuẩn. Điều này càng làm gia tăng áp lực lên nguồn cung ngoài Trung Quốc vốn đã eo hẹp.

Vonfram sở hữu đặc điểm chiến lược gì mà không thể thay thế?

Vonfram sở hữu điểm nóng chảy cao nhất trong các kim loại, kết hợp độ cứng, mật độ và khả năng chịu nhiệt vượt trội. Đây là những đặc tính khiến kim loại này gần như không thể thay thế trong nhiều lĩnh vực như quốc phòng (giáp, đạn dược, tên lửa), công nghiệp (dụng cụ cắt gọt, mũi khoan), công nghệ bán dẫn, xe điện (mỗi xe cần khoảng 2kg vonfram) và cả lò phản ứng nhiệt hạch.

Chính vì tính chất khó thay thế này, nhu cầu vonfram toàn cầu được S&P Global dự báo sẽ tăng đều đặn khoảng 2% mỗi năm, từ 162.000 tấn năm 2025 lên 180.000 tấn vào 2030 và 202.000 tấn vào năm 2035. Trong đó riêng nhu cầu liên quan quốc phòng được Project Blue dự báo tăng khoảng 12% trong năm 2026.