Fed mượn tay các ngân hàng thương mại để nới lỏng tiền tệ

Chiếc vòng kim cô và khối nợ công kỷ lục

Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, chính phủ Mỹ đã phải tung ra các gói cứu trợ khổng lồ để cứu vớt các ngân hàng lớn khỏi sụp đổ. Kể từ đó, hàng loạt quy định khắt khe về vốn và tỷ lệ đòn bẩy được thiết lập như một "chiếc vòng kim cô" siết chặt hệ thống nhằm hạn chế rủi ro cho vay quá đà.

Các biện pháp phòng vệ này đã giới hạn khả năng cung cấp tín dụng của ngân hàng và vô tình đẩy các rủi ro tài chính sang các khu vực phi ngân hàng ít bị giám sát hơn như tín dụng tư nhân.

Thế nhưng bối cảnh vĩ mô hiện tại đã rẽ sang một hướng khác. Khối nợ công tăng không ngừng, vượt mốc 39 nghìn tỷ USD vào giữa tháng 3/2026 và đang tiếp tục phình to vì thâm hụt ngân sách triền miên, đã trở thành rủi ro vĩ mô nghiêm trọng hơn cả nguy cơ sụp đổ của một vài định chế tài chính tư nhân. Fed không thể vội vã cắt giảm lãi suất hay in tiền trực tiếp để mua nợ vì lo ngại bóng ma lạm phát sẽ ngay lập tức quay trở lại tàn phá nền kinh tế.

Đứng trước áp lực phải tìm kiếm nguồn lực tài trợ cho khối nợ này để duy trì sự vận hành của quốc gia, chính quyền bắt đầu chủ động tìm cách nới lỏng chiếc vòng quản lý rủi ro để hệ thống ngân hàng tư nhân thực hiện nhiệm vụ bơm tiền thay cho Fed.

Phố Wall chiến thắng, quy định đảo chiều

Ngày 19/3/2026, Fed cùng các cơ quan quản lý ngân hàng liên bang đã bỏ phiếu với tỷ lệ 6-1 thông qua đề xuất nới lỏng toàn diện các yêu cầu về vốn đối với hệ thống ngân hàng.

Trước đó vào năm 2023, các cơ quan quản lý từng đề xuất áp dụng phiên bản rất khắt khe của quy ước quốc tế Basel III nhằm củng cố lớp đệm an toàn. Đề xuất ban đầu này có thể khiến yêu cầu vốn tối thiểu của các ngân hàng lớn nhất nước Mỹ tăng vọt lên tới 19% hoặc thậm chí 20%, làm dấy lên làn sóng phản đối dữ dội thông qua vận động hành lang và cả quảng cáo trên truyền hình.

Những nỗ lực đó đã mang lại kết quả vượt ngoài mong đợi của ngành ngân hàng. Đề xuất Basel III sửa đổi hiện tại sẽ chỉ làm tăng yêu cầu vốn lõi thêm vỏn vẹn 1,4%. Mức tăng nhỏ bé này sẽ nhanh chóng bị triệt tiêu hoàn toàn khi kết hợp với các biện pháp nới lỏng ở những rào cản kỹ thuật khác đang được áp dụng đồng thời.

Hệ quả tổng hợp là yêu cầu vốn lõi (CET1) đối với các ngân hàng lớn nhất nước Mỹ dự kiến sẽ giảm trung bình 4,8% so với thời điểm hiện tại, các ngân hàng cỡ trung sẽ được phép giảm bộ đệm vốn trung bình 5,2%, trong khi các ngân hàng nhỏ lẻ sẽ tận hưởng mức giảm lên tới 7,8%.

Theo ước tính của Morgan Stanley, việc giảm yêu cầu vốn có thể giúp các ngân hàng lớn giải phóng khoảng 175 tỷ USD vốn dư thừa ngay lập tức để cho vay, trả cổ tức hay mua lại cổ phiếu.

Phó Chủ tịch Fed Michelle Bowman, nhân vật chủ chốt được ông Trump bổ nhiệm, đã giải thích rõ lý do gỡ bỏ các rào cản này: "Việc liên tục tăng các mức vốn mà không có mục đích cụ thể sẽ áp đặt chi phí kinh tế thực tế... hạn chế khả năng cung cấp tín dụng, đẩy các hoạt động sang khu vực phi ngân hàng ít được quản lý hơn". Lập luận này đã tạo ra một lớp vỏ bọc hoàn hảo mang tên hỗ trợ nền kinh tế thực cho một đợt nới lỏng quy mô lớn.

Phố Wall thực hiện “QE” thay cho Fed

Fed đã thiết kế lại các quy định lõi, đặc biệt là Tỷ lệ đòn bẩy bổ sung (SLR) và phụ phí dành cho các ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống toàn cầu (GSIB). Trước đây, hai quy định rủi ro này hoạt động như một gọng kìm siết chặt khả năng mở rộng bảng cân đối kế toán của các định chế tài chính.

Tỷ lệ SLR đo lường vốn cấp 1 của một ngân hàng so với tổng đòn bẩy, nhưng tỷ lệ này không phân biệt giữa tài sản rủi ro và tài sản an toàn. Theo bộ quy định cũ, ngay cả khi ngân hàng mua Trái phiếu Kho bạc Mỹ rất an toàn, khoản đầu tư này vẫn bị tính vào rủi ro và làm suy giảm tỷ lệ SLR. Điều này dẫn tới một hệ quả là các ngân hàng bị giới hạn sức mua và không thể hấp thụ không giới hạn lượng nợ do chính phủ phát hành.

Bên cạnh việc xử lý SLR, phụ phí áp dụng cho các ngân hàng lớn nhất nước Mỹ (GSIB) cũng được thiết kế lại để bớt đi sự hà khắc không cần thiết. Các cơ quan quản lý đã đồng ý tự động điều chỉnh các hệ số tính toán GSIB theo tốc độ tăng trưởng kinh tế danh nghĩa, thay vì giữ cố định một cách cứng nhắc như giai đoạn trước đây. Fed cũng đề xuất tính toán phụ phí này dựa trên dữ liệu trung bình hàng ngày hoặc hàng tháng, thay vì chỉ dựa vào số liệu chốt sổ cuối năm nhằm giảm bớt áp lực.

Thống đốc Fed Stephen Miran, người do chính ông Trump bổ nhiệm, cho rằng khi các ngân hàng bị ràng buộc bởi quy định khắt khe, Fed phải tự mình can thiệp vào thị trường để mua nợ và cung cấp thanh khoản. Nhưng khi chiếc vòng kim cô quản lý được nới lỏng, các NHTM sẽ được tự do ôm vào một lượng lớn trái phiếu chính phủ Mỹ thay cho Fed.

Cơ chế truyền dẫn này cho phép Fed thu hẹp bảng cân đối kế toán của mình trong khi thanh khoản thực tế trên thị trường lại dồi dào nhờ dòng vốn từ khu vực tư nhân lấp đầy khoảng trống.

Đây chính xác là kịch bản nới lỏng định lượng (QE) ẩn danh đã từng diễn ra trong giai đoạn 2020-2021 khi Fed tạm thời ngừng áp dụng tỷ lệ SLR đối với ngân hàng. Thời điểm lịch sử đó, các ngân hàng đã tận dụng sự cởi trói để gom mua lượng lớn trái phiếu, trực tiếp đẩy lợi suất đi xuống và giúp chính phủ vay mượn với chi phí cực kỳ rẻ. Giờ đây, giới chức quản lý đang muốn tái khởi động kịch bản đó một cách hệ thống và dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu vay mượn khổng lồ của nước Mỹ.

Rủi ro hệ thống và bài toán lạm phát

Quá trình nới lỏng quy định sẽ dẫn tới sự gia tăng lực cầu đối với trái phiếu chính phủ Mỹ từ các ngân hàng thương mại được giải phóng vốn. Lực mua mạnh mẽ này sẽ gây áp lực giảm lợi suất trái phiếu trên toàn bộ đường cong, giúp chính phủ tiếp tục tài trợ cho khối nợ lớn kỷ lục với mức chi phí đi vay dễ thở hơn rất nhiều.

Tuy nhiên, rủi ro hệ thống nằm ở chỗ lượng tiền mà các ngân hàng dùng để mua nợ chính phủ và cho khu vực tư nhân vay thực chất là dòng tín dụng mới được tạo ra. Sự cởi trói quy định này trực tiếp làm mở rộng cung tiền, đẩy hàng tỷ USD tín dụng mới vào nền kinh tế trong khi lượng hàng hóa và dịch vụ không tăng tương ứng.

Sức mua của đồng USD sẽ bị pha loãng một cách âm thầm nhưng chắc chắn, đẩy gánh nặng của việc xử lý khối nợ công lên vai người tiêu dùng thông qua áp lực lạm phát.

Nền kinh tế Mỹ đang bị đặt vào một sự đánh đổi lớn mang tính lịch sử giữa rủi ro lạm phát dài hạn và tiềm năng thúc đẩy tăng trưởng năng suất vượt bậc. Nếu dòng vốn tín dụng rẻ này được khu vực doanh nghiệp tận dụng hiệu quả để đầu tư vào tự động hóa và trí tuệ nhân tạo, sự gia tăng giá trị thực có thể hấp thụ và bù đắp phần nào áp lực lạm phát bủa vây. Ngược lại, nếu nền kinh tế không thể tăng năng suất tương xứng để mở rộng quy mô giá trị thực, lạm phát dai dẳng sẽ là rủi ro vĩ mô không thể tránh khỏi.

Chính vì sự đánh đổi chứa đựng nhiều rủi ro hệ thống này, không phải tất cả các quan chức tại cơ quan quản lý đều đồng thuận với lộ trình tháo dỡ quy định quản lý. Thống đốc Michael Barr, người bỏ phiếu chống duy nhất trong cuộc họp ngày 19/3, đã đưa ra một góc nhìn phản biện những hệ lụy tiềm tàng: "Tôi e rằng, nếu phiên bản Basel III yếu hơn nhiều này được áp dụng tại Mỹ, nó có thể kích hoạt một cuộc đua xuống đáy về các tiêu chuẩn, gây tổn hại cho hệ thống tài chính toàn cầu".

Cảnh báo của Thống đốc Barr không thể thay đổi một thực tế vĩ mô rằng chiếc vòng kim cô quản lý rủi ro đã chính thức được tháo ra khỏi hệ thống ngân hàng Mỹ. Quyết định ngày 19/3/2026 xác nhận sự khởi đầu của một kỷ nguyên mới khi sức mạnh điều tiết thanh khoản được chuyển giao một phần từ Fed sang Phố Wall.

Về bản chất, nới lỏng quy định chính là cách thức tinh vi nhất để chính phủ Mỹ xử lý khối nợ công đang phình to mà không cần tuyên bố vỡ nợ hay gây sốc thị trường.

Cấu trúc chính sách độc đáo này hoàn toàn tương đồng với cơ chế kiểm soát đường cong lợi suất áp dụng sau Thế chiến 2 thông qua thỏa thuận lịch sử giữa Fed và Bộ Tài chính năm 1951.

Với các nhà đầu tư, việc nhận diện rõ bản chất của quá trình tháo gỡ quy định này mang ý nghĩa định hình quan trọng. Một khi van xả lũ tín dụng được mở ra từ Phố Wall, các ngân hàng thương mại sẽ tự do tạo thêm tiền để tài trợ cho nền kinh tế mà không bị giới hạn bởi yêu cầu vốn khắt khe. Trong môi trường cung tiền liên tục mở rộng và lạm phát rình rập, các tài sản thực có giá trị nội tại cao sẽ là những bến đỗ an toàn nhất để bảo toàn sức mua trước làn sóng thanh khoản mới này.