Fed đối mặt làn sóng lạm phát thứ ba tại Mỹ

Kể từ năm 2020, kinh tế Mỹ đã trải qua hai đợt lạm phát lớn. Làn sóng đầu tiên xuất hiện cùng đại dịch COVID-19, khi chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy trong lúc các gói kích thích quy mô lớn thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng, khiến giá cả tăng nhanh nhất trong 4 thập kỷ.

Làn sóng thứ hai đến từ cuộc xung đột tại Trung Đông. Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz từng kéo giá dầu lên khoảng 120 USD/thùng, kéo theo chi phí vận tải, năng lượng và hàng loạt mặt hàng khác tăng mạnh.

Hiện nay, thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran đã giúp thị trường năng lượng hạ nhiệt. Tuy nhiên, khi một nguồn áp lực lạm phát dần lắng xuống, một động lực mới lại âm thầm nổi lên: Cuộc đua phát triển AI quy mô lớn tại Mỹ đang bắt đầu đẩy giá của nhiều loại hàng hóa và dịch vụ, từ smartphone đến điện năng, tăng lên.

Làn sóng lạm phát "có chủ đích"

Khác với hai cú sốc trước, làn sóng lạm phát mới không bắt nguồn từ chiến tranh hay dịch bệnh mà từ hoạt động đầu tư. Động lực chính là đợt xây dựng hạ tầng công nghệ lớn nhất kể từ thời kỳ Internet.

Theo FactSet, đầu tư cho tài sản cố định của 5 hyperscaler (nhà cung cấp điện toán siêu quy mô) lớn nhất nước Mỹ gồm Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle dự kiến đạt 741 tỷ USD trong năm nay, tăng 75% so với năm trước.

Phần lớn số tiền đó sẽ được dùng để xây dựng trung tâm dữ liệu cùng hệ thống thiết bị đi kèm như máy chủ AI, hệ thống làm mát, cáp điện, cáp quang và máy phát điện dự phòng.

Dựa trên các dự án đã công bố, nhà kinh tế Stijn Van Nieuwerburgh của Đại học Columbia ước tính tổng đầu tư cho hạ tầng AI đến năm 2032 có thể lên tới 8.000 tỷ USD. 

Quy mô đầu tư khổng lồ này đã bắt đầu tạo ra áp lực lạm phát. Trong báo cáo công bố tháng 5/2026, nhà kinh tế Manuel Abecasis của Goldman Sachs ước tính AI đã làm tăng khoảng 0,3 điểm % lạm phát PCEPI lõi và 0,1 điểm % CPI lõi trong năm qua. Goldman dự báo mức tác động tương tự sẽ tiếp tục trong 12 tháng tới.

Ông Thomas Carroll, Giám đốc Stifel, nhận định năm 2026 đánh dấu sự thay đổi lớn của nền kinh tế Mỹ khi lần đầu tiên sau 65 năm, giá hàng hóa công nghệ tăng nhanh hơn tiền lương.

Ba kênh đẩy giá cả đi lên

Các chuyên gia cho rằng AI đang truyền áp lực lạm phát vào nền kinh tế thông qua ba kênh chính.

Thứ nhất là phần cứng. Nhu cầu bùng nổ đối với hạ tầng AI đã đẩy giá chip nhớ, thiết bị lưu trữ và nhiều linh kiện điện tử tăng mạnh. Điều này làm tăng chi phí sản xuất laptop, smartphone và cả ô tô.

Goldman Sachs dự báo giá bán trung bình của máy tính và smartphone (không bao gồm Apple) sẽ tăng khoảng 10% trong năm nay.

Theo ông David Kelly, chiến lược gia trưởng của JPMorgan Asset Management, các doanh nghiệp mới chỉ chuyển một phần chi phí tăng thêm sang người tiêu dùng. Như vậy, giá thiết bị điện tử nhiều khả năng còn tiếp tục tăng.

Thứ hai là phần mềm. Nhiều công ty công nghệ đang tận dụng các tính năng AI để tăng giá dịch vụ.

Microsoft đã nâng giá gói Microsoft 365 cho cá nhân thêm 30% vào đầu năm 2025. Tiếp đến, Adobe tăng giá gói Creative Cloud Photography khoảng 50%, còn Intuit nâng giá QuickBooks thêm 45%.

Goldman Sachs lưu ý các đợt tăng giá này được phản ánh trực tiếp vào số liệu lạm phát mà chưa có điều chỉnh tương ứng về chất lượng sản phẩm. Nói cách khác, phần giá trị gia tăng từ AI hiện vẫn được thống kê như một mức tăng giá thuần túy.

Thứ ba là điện năng. Đây là kênh truyền dẫn rộng nhất vì ảnh hưởng đến mọi hộ gia đình, kể cả những người không sử dụng các sản phẩm AI. Goldman Sachs cho biết giá điện tại Mỹ tăng 6,9% trong năm 2025, cao hơn nhiều so với mức lạm phát chung 2,9%.

Ngân hàng dự báo giá điện sẽ tiếp tục đi lên đến hết thập kỷ do các trung tâm dữ liệu chiếm khoảng 40% mức tăng nhu cầu điện. Giá điện hộ gia đình được dự báo tăng thêm khoảng 6% đến năm 2027 trước khi hạ nhiệt vào năm 2028 nhờ giá khí tự nhiên giảm.

Giá điện hiện đã trở thành vấn đề chính trị nhạy cảm tại Mỹ. Dù Tổng thống Donald Trump coi AI là động lực tăng trưởng chiến lược, ông cũng lo ngại chi phí điện tăng cũng sẽ khiến cử tri bất mãn. Đầu năm nay, ông đã yêu cầu Microsoft cam kết việc mở rộng trung tâm dữ liệu sẽ không đẩy giá điện lên cao.

Ngoài ba kênh chính trên, AI còn tạo ra các tác động gián tiếp như làm tăng nhu cầu thép, xi măng và lao động xây dựng cho các trung tâm dữ liệu, đồng thời hiệu ứng của cải từ giá cổ phiếu công nghệ tăng mạnh cũng góp phần thúc đẩy tiêu dùng.

Fed đối mặt bài toán khó 

Điểm khác biệt lớn nhất của làn sóng lạm phát lần này là nó không bắt nguồn từ một cú sốc bên ngoài như đại dịch hay chiến tranh, mà từ một quyết định đầu tư có chủ đích. Các doanh nghiệp đang chấp nhận chi hàng trăm tỷ USD để xây dựng năng lực sản xuất cho tương lai, và chính quá trình đó tạo ra áp lực giá cả trước khi những lợi ích về năng suất kịp xuất hiện.

Ông David Kelly, chiến lược gia trưởng của JPMorgan Asset Management, nhận định trong ngắn hạn, làn sóng đầu tư AI có nhiều khả năng gây lạm phát hơn là giảm lạm phát, bởi nhu cầu tăng thêm xuất hiện ngay lập tức, trong khi những thành quả về năng suất phải mất nhiều năm mới được hiện thực hóa.

Điều này khiến chính sách tiền tệ trở nên phức tạp hơn. Thông thường, lãi suất cao sẽ làm giảm đầu tư do chi phí vay vốn tăng lên. Tuy nhiên, với các hyperscaler, AI được xem là lợi thế cạnh tranh mang tính sống còn. Trong khi việc trì hoãn đầu tư có thể đồng nghĩa với đánh mất vị thế vĩnh viễn.

Theo CNBC, lượng trái phiếu phát hành để tài trợ xây dựng trung tâm dữ liệu dự kiến tăng gần gấp đôi lên 182 tỷ USD trong năm 2025, trong khi các tập đoàn công nghệ vẫn liên tục nâng kế hoạch vay nợ và đầu tư.

Thế khó của Fed nằm ở chỗ những khoản chi tiêu này mang tính chiến lược hơn là chu kỳ. Lãi suất cao có thể khiến người dân giảm mua nhà hoặc doanh nghiệp trì hoãn mở rộng sản xuất, nhưng lại khó làm chùn bước các tập đoàn công nghệ trong cuộc đua AI.

Ngược lại, nếu thắt chặt tiền tệ đến mức đủ để làm giảm tốc đầu tư, Fed có nguy cơ sẽ kìm hãm một lĩnh vực có thể là nền tảng cho tăng trưởng năng suất và năng lực cạnh tranh dài hạn của Mỹ, nhất là khi Trung Quốc cũng đang nỗ lực giành vị thế dẫn đầu về AI.

Điều đó khiến Fed phải đối mặt với một dạng áp lực lạm phát khác hẳn các chu kỳ trước. Thay vì một cú sốc bên ngoài có xu hướng tự suy yếu theo thời gian, Fed giờ đây phải ứng phó với áp lực giá bắt nguồn từ một làn sóng đầu tư quy mô lớn có thể kéo dài trong nhiều năm.

Lý do để lạc quan

Những người lạc quan cho rằng AI cuối cùng sẽ mang lại tác động giảm phát. Theo họ, Khi hạ tầng hoàn thiện và các ứng dụng AI được triển khai rộng rãi, tự động hóa và năng suất lao động cao hơn sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, qua đó kéo giá cả đi xuống. Lịch sử cũng cho thấy các cuộc cách mạng công nghệ thường cần lượng vốn đầu tư lớn trước khi tạo ra lợi ích kinh tế.

Tuy nhiên, với AI, công chúng và doanh nghiệp có thể phải chờ lâu hơn trước khi thấy được thành quả. Trong nghiên cứu công bố tháng 3/2026, Goldman Sachs cho biết họ “chưa tìm thấy mối liên hệ đáng kể giữa AI và năng suất ở cấp độ toàn nền kinh tế”

Trong khi đó, ông Yann LeCun, cựu Giám đốc khoa học AI của Meta, cũng cho rằng các mô hình ngôn ngữ lớn hiện nay mới chỉ có khả năng hiểu biết “khá hời hợt” về thế giới và chưa mang tính đột phá.

Dù AI cuối cùng có tạo ra cuộc cách mạng năng suất hay không, tác động lạm phát cũng đã xuất hiện ngay lúc này. Các khoản đầu tư hàng trăm tỷ USD là có thật, nhu cầu về điện, vật liệu và thiết bị là có thật, áp lực giá cả đã bắt đầu phản ánh trong các số liệu kinh tế.

Điểm tích cực là hầu hết các nhà kinh tế không cho rằng AI sẽ gây ra một cú sốc lạm phát mạnh như giai đoạn hậu COVID-19. Thay vào đó, nó nhiều khả năng sẽ khiến lạm phát duy trì ở mức cao lâu hơn, qua đó làm gia tăng kỳ vọng lạm phát của người dân và khiến Fed khó đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2%.

Như nhà kinh tế Jón Steinsson của Đại học California, Berkeley chỉ ra: “Giá cả neo càng càng lâu, công chúng càng dễ nghĩ rằng các cú sốc giá mới sẽ tiếp tục xuất hiện và lạm phát sẽ không sớm quay trở lại mức thấp”.