Eo biển Hormuz phong tỏa kéo dài, 400 tàu chở dầu, hàng trăm nghìn container đang mắc kẹt

Lệnh ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran đã thắp lên hy vọng rằng việc mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz có thể chấm dứt tình trạng gián đoạn nguồn cung năng lượng - yếu tố đang làm tê liệt kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, các chuyên gia vận tải và hàng hải cho rằng lưu lượng qua “huyết mạch năng lượng” quan trọng này sẽ chưa thể trở lại bình thường trong thời gian ngắn.

Tổng thống Donald Trump trước đó cho biết lệnh ngừng bắn phụ thuộc vào việc “mở cửa hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn” eo biển này - nơi vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu và khí đốt của thế giới.

Phía Iran, trong khi đó, lại khẳng định việc mở cửa sẽ có điều kiện, phụ thuộc vào sự phối hợp với lực lượng vũ trang và các hạn chế kỹ thuật.

Trên thực tế, lệnh ngừng bắn mong manh chưa đủ để khôi phục niềm tin của các tàu chở dầu khi đi qua khu vực này, đặc biệt trong bối cảnh nguy cơ thỏa thuận sụp đổ vẫn hiện hữu, khi Israel gia tăng các cuộc tấn công dữ dội nhất vào Lebanon.

400 tàu dầu, hàng trăm nghìn container ‘nín thở’

Lưu lượng qua eo biển Hormuz vẫn chưa có dấu hiệu phục hồi đáng kể khi chỉ ghi nhận 4 chuyến tàu đi qua trong ngày 8/4, theo dữ liệu của S&P Global Market Intelligence. Các tàu hiện vẫn chủ yếu di chuyển theo tuyến thay thế vòng phía tây đảo Larak.

Theo nền tảng theo dõi tàu biển MarineTraffic, hơn 400 tàu chở dầu cùng hàng chục tàu LNG và LPG vẫn neo đậu bên ngoài Vịnh, chờ tín hiệu an toàn để tiếp tục hành trình.

Trên thực tế, số chuyến tàu có thể cao hơn thống kê, do nhiều tàu tắt hệ thống định vị để tránh nguy cơ bị nhắm mục tiêu. Các điều kiện lưu thông, mức phí và khung pháp lý cho việc đi qua eo biển hiện vẫn chưa rõ ràng, khiến các chủ tàu do dự.

Công ty nghiên cứu hàng hải Windward nhận định chưa rõ liệu Iran có tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz trong quá trình đàm phán hay không, nhưng nhiều dấu hiệu cho thấy nước này sẽ không từ bỏ lợi thế chiến lược trong ít nhất hai tuần tới.

Theo Windward, 48 giờ đầu của lệnh ngừng bắn sẽ đóng vai trò then chốt trong việc quyết định các chủ tàu có quay trở lại tuyến đường này hay không.

Khó khăn trong việc khơi thông eo biển

Ông Nils Haupt, Giám đốc truyền thông của hãng vận tải lớn Hapag-Lloyd, cho biết ngành vận tải biển sẽ cần nhiều tuần để có thể trở lại trạng thái bình thường. Hiện tại, công ty vẫn “tạm thời tránh” đi qua eo biển này dựa trên đánh giá rủi ro.

Ông cũng nhấn mạnh, vấn đề chưa thể được coi là giải quyết xong cho đến khi toàn bộ tàu rời khỏi khu vực Hormuz, bởi vẫn còn hàng trăm nghìn container đang nằm tại các cảng ở Ấn Độ, Oman và Pakistan, cần được vận chuyển vào Vịnh Ba Tư.

“Việc khôi phục lịch trình vận tải như trước chiến tranh có thể mất nhiều tuần, thậm chí vài tháng”, ông nói.

Tập đoàn vận tải Maersk cũng cho rằng dù lệnh ngừng bắn có thể tạo cơ hội nối lại lưu thông, nhưng vẫn chưa đủ để đảm bảo chắc chắn cho hoạt động hàng hải, khi các điều kiện kèm theo vẫn chưa rõ ràng.

Các nhà phân tích nhận định, tình trạng gián đoạn tại Biển Đỏ do lực lượng Houthi ở Yemen gây ra trước đây là một ví dụ điển hình: dù đã có thỏa thuận ngừng bắn từ tháng 1, nhưng lưu lượng tàu vẫn chưa phục hồi.

“Chỉ cần còn nguy cơ bị tấn công là đủ khiến các tàu chùn bước, thậm chí không cần xảy ra tấn công thực tế”, ông Nikos Petrakakos từ Tufton nhận định.

Một điểm khác biệt giữa Biển Đỏ và eo Hormuz là khả năng thay thế tuyến đường. Nếu ở Biển Đỏ, tàu có thể đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, thì tại Hormuz, lựa chọn thay thế gần như không có, ngoài việc chuyển sang vận chuyển bằng đường ống. Do đó, các yếu tố thị trường có thể thúc đẩy quá trình phục hồi tại Hormuz diễn ra nhanh hơn, nhưng không thể ngay lập tức.

Giá dầu WTI và Brent hiện đã giảm về khoảng 97 USD/thùng, từ mức gần 110 USD trước khi có lệnh ngừng bắn, nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với mức khoảng 70 USD trước chiến tranh. Các chuyên gia dự báo giá dầu sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong một thời gian do nguồn cung vẫn bị gián đoạn.

“Những đứt gãy về vật lý và logistics sẽ không thể biến mất chỉ sau một đêm”, bà Ray Sharma-Ong từ Aberdeen Investments nhận định, đồng thời cho biết các chủ tàu còn phải đối mặt với chi phí vận chuyển tăng cao, bảo hiểm rủi ro chiến tranh và xu hướng tích trữ hàng hóa toàn cầu.

Cuối cùng, quyết định có đi qua eo biển hay không lại nằm trong tay các thuyền trưởng.

“Hiện tại, phần lớn họ đều nghĩ rằng: tiền thưởng cao đến đâu cũng không đáng để đánh đổi mạng sống”, ông Petrakakos nói. “Nhưng theo thời gian, điều đó có thể thay đổi”.