Động lực nào ‘kéo’ tăng trưởng GDP trên 10,5% trong ba quý cuối năm để bù đắp quý I?

Trong quý I/2026, nền kinh tế ghi nhận mức tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) khá tích cực đạt 7,83% nhưng vẫn chưa đạt mục tiêu mà Chính phủ đề ra là 9,1% để cả năm tăng trưởng trên 10%.

Vậy động lực nào sẽ ‘kéo’ tăng trưởng GDP trên 10,5% trong ba quý cuối năm để bù đắp quý I?

Nền kinh tế chịu tác động tiêu cực từ bên ngoài

Trao đổi với chúng tôi bên lề họp báo công bố số liệu kinh tế xã hội quý I/2026 của Cục Thống kê ngày 4/4, bà Nguyễn Thị Mai Hạnh, Trưởng ban Hệ thống Tài khoản quốc gia, Cục Thống kê cho biết, nguyên nhân chủ yếu đến từ sự cộng hưởng của các áp lực bên ngoài và hạn chế trong khả năng hấp thụ của nền kinh tế.

Trong khi đó, khu vực tư nhân chưa kịp hấp thụ vốn hiệu quả và các dự án đầu tư công trọng điểm vẫn đang ở giai đoạn khởi động, chưa tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ lên giá trị gia tăng toàn nền kinh tế.

“Sự thiếu hụt này phản ánh thực tế rằng mô hình tăng trưởng đang trong giai đoạn chuyển đổi sang hướng xanh và số, đòi hỏi thời gian tích lũy để thích ứng với các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe thay vì bứt phá ngay lập tức”, bà Hạnh nhìn nhận.

Để bù đắp phần thiếu hụt của quý I/2025 và hướng tới hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cả năm theo Nghị quyết 01, theo bà Hạnh, nền kinh tế cần tăng tốc mạnh trong các quý còn lại, với mức tăng trưởng dự kiến duy trì trên 10,5%, trong đó quý II ước tăng 10,5%, quý III khoảng 10,6% và quý IV khoảng 10,74%.

Kịch bản này kỳ vọng dựa trên sự tăng tốc của xuất khẩu, phục hồi mạnh mẽ của sức mua nội địa, cùng với đóng góp ngày càng rõ nét của các lĩnh vực kinh tế mới như công nghệ bán dẫn và kinh tế xanh. Đồng thời cần tháo gỡ triệt để các rào cản pháp lý, đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công và khơi thông hiệu quả dòng vốn đầu tư tư nhân.

Ngoài ra, xung đột Trung Đông phải sớm chấm dứt và giá dầu bình ổn trở lại cũng là điều kiện cần để đảm bảo tăng trưởng kinh tế có thể tiệm cận mục tiêu đặt ra.

Về động lực trong những tháng cuối năm, theo bà Hạnh, đầu tư công tiếp tục là vốn mồi dẫn dắt năng lực sản xuất dài hạn, tập trung vào các siêu dự án hạ tầng (Sân bay Long Thành, đường sắt cao tốc, cụm đường vành đai, cao tốc, Khu đô thị thể thao Olympic…) tạo ra hiệu ứng lan tỏa cực mạnh.

“Đây không chỉ là chi tiêu Chính phủ đơn thuần mà là quá trình tích lũy sản xuất cho nền kinh tế, giúp giảm chi phí logistics, kích thích dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và đầu tư tư nhân đổ vào các khu vực vệ tinh xung quanh hạ tầng mới”, bà Hạnh nêu rõ.

Ngoài ra, tiêu dùng nội địa dự báo sẽ cải thiện nhờ chính sách cải cách tiền lương, chính sách kích cầu tiêu dùng nội địa của các tỉnh, thành phố trên cả nước. Sức mua của thị trường hơn 100 triệu dân được kích hoạt mạnh mẽ sẽ tạo động lực cho các ngành dịch vụ, lưu trú, ăn uống và thương mại điện tử phát triển, đảm bảo vòng xoáy kinh tế nội địa không bị đình trệ khi xuất khẩu gặp khó.

Tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTA) và làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, các ngành mũi nhọn như điện tử, linh kiện và dệt may xanh sẽ đóng vai trò "đầu kéo" ngoại tệ, giúp ổn định cán cân thanh toán và thúc đẩy sản xuất công nghiệp duy trì đà tăng trưởng ổn định”, bà Nga nhấn mạnh. 

Đặc biệt, chính sách tài khóa linh hoạt song hành với chính sách tiền tệ sẽ là công cụ quản trị rủi ro hiệu quả. Trong đó, việc chủ động sử dụng các công cụ thuế xăng dầu và Quỹ bình ổn giá là "van an toàn" ngăn chặn lạm phát chi phí đẩy.

"Bằng cách kiềm chế đà tăng của giá năng lượng, Chính phủ trực tiếp hỗ trợ biên lợi nhuận cho doanh nghiệp vận tải và sản xuất, ngăn chặn tác động dây chuyền lên mặt bằng giá cả sinh hoạt, từ đó bảo vệ sức mua của người dân và sự ổn định vĩ mô", bà Hạnh đánh giá. 

Cải cách thể chế là động lực quan trọng  

Ở góc nhìn thận trọng, ông Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia Kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam cho rằng, kinh tế Việt Nam năm nay sẽ đối mặt với nhiều thách thức hơn. Trước hết, nền kinh tế bước vào chu kỳ tăng trưởng trên nền cao của năm trước, khiến việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao trở nên khó khăn hơn.

Đồng thời, bối cảnh kinh tế toàn cầu kém thuận lợi khi tăng trưởng chậm lại, kéo theo nhu cầu nhập khẩu suy giảm, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu của Việt Nam. Các bất ổn địa chính trị tiếp tục là yếu tố rủi ro khi không chỉ tác động đến giá dầu mà còn làm gia tăng chi phí vận tải, gián đoạn thương mại quốc tế.

Đáng lưu ý, chính sách thuế của Mỹ vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường. Dù có những điều chỉnh theo hướng giảm, song tính bất định trong chính sách vẫn là rủi ro đáng kể đối với hoạt động thương mại và đầu tư. Cùng với đó, chỉ số PMI là thước đo dự báo hoạt động sản xuất đã có xu hướng giảm và tiến gần ngưỡng cân bằng vào tháng 3/2026, cho thấy đà tăng trưởng đang chậm lại.

Ở trong nước, rủi ro tài chính cũng cần được lưu ý khi tăng trưởng tín dụng năm 2025 ở mức cao, đẩy tỷ lệ dư nợ tín dụng trên GDP lên ngưỡng lớn. Vì vậy, trong năm 2026, Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng ở mức khoảng 15% cũng là yếu tố có thể tạo áp lực đối với tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn.

Trong khi đó, nguy cơ xung đột Trung Đông kéo dài có thể tác động đồng thời tới tăng trưởng và lạm phát, trong khi các biện pháp kiểm soát giá năng lượng nếu kéo dài sẽ tạo thêm áp lực lên ngân sách.

Về giải pháp, trong ngắn hạn, các biện pháp ứng phó đã được triển khai theo hướng giảm áp lực chi phí, đặc biệt trong điều hành năng lượng, thông qua việc điều chỉnh linh hoạt giá xăng dầu, sử dụng Quỹ bình ổn, cắt giảm thuế và chủ động nguồn cung.

Đồng thời, việc thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch và đa dạng hóa đối tác cung ứng được xem là hướng đi cần thiết nhằm tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Về dài hạn, vị chuyên gia này cho rằng, dư địa cải cách thể chế tiếp tục là động lực quan trọng, với các nỗ lực tái cơ cấu bộ máy hành chính, nâng cao hiệu quả đầu tư công và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý nhằm thúc đẩy tăng trưởng, thu hút đầu tư tư nhân và củng cố sức chống chịu của nền kinh tế.

“Khi rủi ro bên ngoài có xu hướng gia tăng, nền kinh tế cần chủ động dựa nhiều hơn vào các động lực trong nước, đi cùng với việc phát huy thế mạnh của khu vực kinh tế đối ngoại và kiểm soát hiệu quả các rủi ro từ bên ngoài để duy trì ổn định và bảo đảm mục tiêu tăng trưởng”, ông Hùng nhấn mạnh.