Đội quân xe ôm công nghệ 7 triệu người: Nhiều người có bằng đại học, thu nhập chỉ đủ sống qua ngày

Gần một thập kỷ qua, ngày nào anh Djunaedi cũng rong ruổi ngược xuôi khắp siêu đô thị lớn nhất thế giới. Anh là một phần của "đội quân áo xanh" - những tài xế xe ôm công nghệ vốn được xem là biểu tượng cho tầng lớp lao động đang ngày ngày bươn chải tại Indonesia, theo FT.

Sau khi trừ đi 20% mức chiết khấu theo quy định của Chính phủ để nộp cho hai nền tảng lớn nhất là Grab và Gojek, có những ngày anh Djunaedi chỉ cầm về vỏn vẹn "100.000 Rp (6 USD) đến 150.000 Rp". Số tiền này hầu như không đủ để trang trải cuộc sống đắt đỏ ở thủ đô Jakarta. "Mức chiết khấu 20% quả thực là một gánh nặng... nhưng chúng tôi cũng đành ngậm ngùi tuân theo quy định," anh chia sẻ.

Giữa bối cảnh ngày càng có nhiều người phải chạy xe chở khách và giao đồ ăn để mưu sinh, cộng thêm việc hai nền tảng gọi xe lớn nhất đang rục rịch đàm phán sáp nhập, chính phủ Indonesia đang phải cân nhắc các phương án tốt nhất để hỗ trợ nhóm lao động này. Như lời một vị bộ trưởng, họ chính là những "anh hùng kinh tế đang thúc đẩy cỗ máy tăng trưởng của đất nước".

Khi nền kinh tế Indonesia đang chật vật trong việc tạo ra những công việc có thu nhập cao ở khu vực chính quy, cùng với sự sa sút của ngành sản xuất thâm dụng lao động, hiện có khoảng 7,46 triệu người dân nước này rơi vào cảnh thất nghiệp. Hàng triệu người đã phải chuyển sang chạy xe ôm công nghệ hoặc làm nhân viên giao hàng trong những năm gần đây.

Ông Djoko Setijowarno, chuyên gia giao thông công cộng kiêm giáo sư tại Đại học Công giáo Soegijapranata, nhận định: "Vì thất nghiệp, nhiều người buộc phải làm tài xế xe ôm". Tuy nhiên, ông cho rằng rất khó để coi đây là "cái nghề gắn bó cả đời" vì thu nhập kiếm được chỉ vừa đủ đắp đổi qua ngày.

Theo ước tính của một hiệp hội tài xế, lực lượng này hiện đã lên tới 7 triệu người, vượt xa con số 1,4 triệu lao động làm việc trong ngành nhà hàng - khách sạn theo dữ liệu của Chính phủ.

Sự gia tăng bùng nổ của đội ngũ tài xế công nghệ là xu hướng chung của toàn khu vực. Theo công ty nghiên cứu thị trường Momentum Works (Singapore), chỉ tính riêng mảng giao đồ ăn tại 6 quốc gia Đông Nam Á đã ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu hai con số vào năm ngoái. Thái Lan là quốc gia có mức tăng trưởng cao nhất, đạt 22%. Nhờ đó, nhu cầu tuyển dụng tài xế luôn duy trì ở mức ổn định.

Dù vậy, tại Indonesia, hầu hết các tài xế - những người được gắn mác "đối tác tài xế" và bị xem như lao động tự do, lại có thu nhập thấp hơn rất nhiều so với mức lương tối thiểu (khoảng 4,5 triệu Rp/tháng) tại các thành phố lớn.

Bộ trưởng Thực thi Nhà nước Prasetyo Hadi khẳng định các đối tác tài xế xứng đáng "được hưởng những quyền lợi chính đáng". 

Theo một dự thảo đang được xem xét, ông Prasetyo cho biết giới tài xế công nghệ có thể sẽ nhận được nhiều phúc lợi tài chính và xã hội hơn, thậm chí có khả năng được giảm mức chiết khấu phải nộp cho các công ty.

Tương lai của họ phụ thuộc rất nhiều vào thương vụ sáp nhập đang được đàm phán giữa các nền tảng gọi xe hàng đầu. Nếu thương vụ này thành công, GoTo (công ty mẹ của Gojek) và Grab sẽ tạo ra một "siêu ứng dụng" thâu tóm tới 90% thị phần gọi xe và giao đồ ăn tại Indonesia. 

Vị Bộ trưởng cho biết các quy định mới sẽ chỉ được phác thảo cụ thể sau khi quá trình sáp nhập hoàn tất. Tuy nhiên, vẫn chưa có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy thời điểm thỏa thuận này có thể được chốt hạ.

Trước đó, tờ Financial Times từng đưa tin về việc các công ty đang thảo luận trao cho quỹ đầu tư quốc gia Danantara một "cổ phần vàng" trong pháp nhân mới sau sáp nhập - một động thái mà giới tài xế hy vọng sẽ giúp họ được bảo vệ tốt hơn. "Chúng tôi đã đề nghị các đối tác ở Danantara đẩy nhanh quá trình sáp nhập, vì điều này sẽ tác động đến các quy định của Tổng thống," ông Prasetyo phát biểu hồi tháng 1/2026.

Mối bận tâm của giới chức một phần xuất phát từ thực tế: lực lượng tài xế xe ôm công nghệ đang nắm giữ một vị thế chính trị đặc biệt có sức nặng tại Indonesia. Theo một cuộc khảo sát năm 2024, hơn một phần tư trong số họ là những người đã có bằng đại học.

"Họ đến từ nhiều bối cảnh khác nhau, xét cả về trình độ học vấn lẫn mức thu nhập trước khi chuyển sang làm tài xế," ông Arya Fernandes, Trưởng ban Chính trị và Biến đổi Xã hội tại trung tâm nghiên cứu CSIS Indonesia, cho biết. "Họ cũng tiếp xúc với rất nhiều người, điều này giúp họ cởi mở hơn và có cái nhìn sâu rộng hơn về xã hội."

Sức ảnh hưởng chính trị của họ đã được thể hiện rõ nét vào năm ngoái, sau sự việc một nam tài xế giao hàng 21 tuổi tử vong trong các cuộc biểu tình phản đối đặc quyền dành cho các nghị sĩ.

Hàng ngàn tài xế đồng nghiệp đã diễu hành thành đoàn trong đám tang của anh, tạo thành một "biển xanh" phủ kín các tuyến đường huyết mạch của thủ đô. Nhiều chính trị gia, và thậm chí cả Tổng thống, đã đích thân đến tận nhà bố mẹ nam thanh niên này để gửi lời chia buồn.

"Sự đoàn kết của giới tài xế có lẽ đã dâng cao mãnh liệt bởi có người thương vong từ chính cộng đồng của họ," ông Fernandes phân tích. "Quy mô của sự hỗn loạn lớn đến mức Chính phủ và các nhà hoạch định chính sách phải đích thân đến thăm hỏi để xoa dịu tình hình. Nếu không, các tài xế có thể đã nổi giận mất kiểm soát."

Nguy cơ bùng phát thêm các sự vụ gây bất ổn vẫn luôn chực chờ. "Nếu Chính phủ không lắng nghe những lời phàn nàn, trăn trở và yêu cầu của anh em tài xế ojol (xe ôm công nghệ), không loại trừ khả năng một phong trào quần chúng quy mô lớn sẽ lại nổ ra," ông Raden Igun Wicaksono, người sáng lập hiệp hội tài xế Garda, cảnh báo.

"Ngay lúc này, lạm phát đang leo thang, chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ, trong khi các công ty lại liên tục gây áp lực bằng cách cắt giảm thu nhập của chúng tôi."

Trả lời FT, cả Grab và GoTo đều cho biết họ dùng tiền chiết khấu để tái đầu tư vào hoạt động kinh doanh và ủng hộ các nỗ lực của Chính phủ trong việc hỗ trợ tài xế.

"Một phần đáng kể của khoản chiết khấu được dùng để kích cầu và duy trì lượng đơn hàng ổn định, giúp mang lại thu nhập bền vững hơn cho các đối tác tài xế trong dài hạn," đại diện GoTo cho biết. Tuy nhiên, hãng này không trả lời câu hỏi liệu có kế hoạch giảm mức chiết khấu hay không.

Bà Tirza Munusamy, Giám đốc đối ngoại của Grab Indonesia, cho biết công ty sẽ tiếp tục duy trì mức thu chiết khấu 20% "như một phần trong chiến lược dài hạn nhằm đảm bảo dịch vụ đáng tin cậy, cạnh tranh và bền vững, mang lại lợi ích cho tất cả các bên trong hệ sinh thái".

Mới đây, Grab thông báo sẽ chi 100 tỷ Rp cho các khoản bảo hiểm xã hội, tiền thưởng dịp lễ Eid (lễ hội của người Hồi giáo) và công tác đào tạo cho tài xế. GoTo cũng đã tăng gấp đôi ngân sách thưởng lễ Eid năm nay cho tài xế lên mức 110 tỷ Rp.

"Các công ty ứng dụng đang hưởng lợi từ mồ hôi công sức của chúng tôi. Với tư cách là đối tác, họ lẽ ra phải hỗ trợ chúng tôi để cùng nhau phát triển," tài xế Grab Adik Supriyanto, 47 tuổi, bày tỏ.

Bất chấp thu nhập bèo bọt, anh Djunaedi, 45 tuổi, cho biết anh vẫn sẽ tiếp tục bám trụ với nghề tài xế và không có ý định tìm kiếm công việc khác, chủ yếu là do đã lớn tuổi.

Những ngày đầu chạy xe chở khách và giao thức ăn quanh Jakarta, có ngày anh kiếm được hơn 700.000 Rp, cao hơn rất nhiều so với mức lương 393 USD/tháng (khoảng hơn 6 triệu Rp) hồi còn làm ở nhà máy. 

Nhưng giờ đây, thu nhập của anh đã sụt giảm nghiêm trọng do mức chiết khấu bị đẩy lên cao và sự cạnh tranh gay gắt từ số lượng tài xế ngày một đông. "Đã có lúc tôi có cuộc sống khấm khá nhờ làm tài xế," anh ngậm ngùi nói với tờ FT, "còn bây giờ, mỗi ngày kiếm đủ bữa ăn là tôi đã thấy biết ơn lắm rồi."