Doanh nghiệp lo thiếu nguồn cung xăng dầu vì bất ổn ở Trung Đông

Công ty Hải Âu Phát có 4 cửa hàng bán lẻ xăng dầu tại Lâm Đồng. Từ cuối tuần trước, ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc công ty nhận được thông báo từ các đơn vị đầu mối về điều chỉnh chiết khấu - mức hoa hồng các doanh nghiệp đầu mối, thương nhân phân phối trả cho doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu - giảm xuống vài chục đồng, thậm chí 0 đồng.

Ngày 3/3, mức chiết khấu doanh nghiệp này được trả là 20 đồng một lít xăng dầu. Ông Thắng tính toán, với xe bồn 19.000 lít vận chuyển từ TP HCM lên Lâm Đồng, chi phí vận tải khoảng 650 đồng một lít. Cộng thêm các khoản khác (nhân công, thuê mặt bằng, điện nước...), mỗi lít xăng bán ra doanh nghiệp lỗ khoảng 200-240 đồng.

"Chiết khấu xuống quá thấp, cứ nhập một xe bồn về bán là cầm chắc lỗ gần 4-5 triệu đồng", ông Thắng nói, cho hay hoa hồng phải đạt 1.500-2.000 đồng một lít, cửa hàng bán lẻ xăng dầu mới đủ bù chi phí.

Nguồn hàng hiện cũng hạn chế. Mỗi ngày doanh nghiệp của ông Thắng chỉ đặt được một xe bồn từ các đầu mối, thời gian nhập hàng kéo dài 2-3 ngày, thay vì 1-1,5 ngày như trước. Lượng hàng bổ sung giảm 40-50% so với cùng kỳ năm ngoái.

"Nếu nhu cầu tăng mạnh hoặc nguồn cung tiếp tục bị siết, nguy cơ thiếu hàng có thể xảy ra", ông cảnh báo.

Tương tự, ông Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty Bội Ngọc, cho biết chiết khấu xăng dầu ba ngày gần đây giảm rất mạnh, chỉ còn khoảng 50-250 đồng một lít, tùy mặt hàng, kho nhập. "Nguồn cung không bị cắt hoàn toàn nhưng doanh nghiệp đầu mối đang bán ra nhỏ giọt, thời gian lấy hàng kéo dài hơn trước", ông cho biết.

Thậm chí, từ chiều 2/3, một số thương nhân phân phối như Vĩnh Long Petro thông báo ngừng nhận đơn đặt xăng RON 95 và dầu diesel từ các đơn vị bán lẻ. Còn Dầu khí Mekong (An Giang) ngừng bán cho khách vẫn còn hàng tồn gửi tại kho công ty.

Thị trường xăng dầu trong nước biến động mạnh sau khi xung đột tại Trung Đông leo thang. Từ cuối tuần trước, cuộc không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel và đòn đáp trả của Iran đã lan ra các nước trong khu vực Trung Đông. Hiện tại, Qatar ngừng sản xuất khí hóa lỏng, Israel tạm đóng mỏ khí đốt, trong khi Saudi Arabia đóng cửa nhà máy lọc dầu lớn nhất nước vì chiến sự.

Hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz - "yết hầu" của dòng chảy dầu mỏ thế giới - gần như tê liệt khi hơn 10% đội tàu container toàn cầu đang kẹt tại đây. Nhiều tàu dầu hư hại và các hãng từ chối bảo hiểm cho phương tiện qua đây.

Theo ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc chiến lược thị trường VPBank Research, nguồn cung dầu có thể giảm đột ngột nếu gián đoạn tại eo biển Hormuz kéo dài. Điều này sẽ đẩy giá dầu thô tăng vọt, kéo giá xăng dầu bán lẻ toàn cầu (gồm Việt Nam) đi lên, gây lạm phát và áp lực kinh tế.

Dù có hai nhà máy lọc dầu, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu một phần dầu thô để chế biến, và xăng dầu thành phẩm bù đắp thiếu hụt. Do đó, căng thẳng xung đột tại Trung Đông có thể tác động tới thị trường trong nước từ phía nguồn cung lẫn giá bán.

Các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu cho biết nguồn cung dự trữ đủ trong tháng 3, tình hình sau đó phụ thuộc nhiều vào diễn biến căng thẳng tại Trung Đông.

Là một trong 33 doanh nghiệp đầu mối xăng dầu, ông Cao Hoài Dương, Chủ tịch Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL), cho biết họ không nhập xăng dầu thành phẩm trực tiếp từ Trung Đông, mà chủ yếu từ Singapore và Hàn Quốc. Tuy nhiên, nguồn cung từ các thị trường này vẫn có thể chịu tác động gián tiếp nếu căng thẳng giữa Mỹ, Iran và Israel leo thang, làm đứt gãy chuỗi vận tải và giao thương năng lượng toàn cầu.

Trước chiến sự, PVOIL đã ký hợp đồng cung ứng với hai nhà máy lọc dầu trong nước, và nhập khẩu để đảm bảo nguồn hàng cho tháng 3 và 4. Sau khi xung đột bùng phát, họ cũng làm việc lại với các đối tác để rà soát kế hoạch giao hàng, đảm bảo nguồn cung cho thị trường thời gian tới.

"Nguồn cung xăng dầu cơ bản đảm bảo trong tháng 3, nhưng tình hình sau đó còn phụ thuộc vào diễn biến tại Trung Đông, nhất là khả năng lưu thông qua eo biển Hormuz", ông nói.

Còn theo đại diện Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) - đơn vị chiếm hơn một nửa thị phần bán lẻ trong nước - lượng hàng tồn kho đến đầu tháng 3 vẫn đủ đáp ứng cho hệ thống phân phối. Doanh nghiệp đã tăng nhập lượng nhập lên gần 50% so với kế hoạch trong 10 ngày đầu tháng, bảo đảm cung ứng ổn định.

Hiện các nhà máy lọc dầu trong nước đáp ứng khoảng 70-80% nhu cầu thị trường, phần còn lại phải nhập khẩu. Các đơn vị sản xuất xăng dầu trong nước cho biết việc cung ứng trong tháng 4-5 có đủ theo hợp đồng cam kết hay không còn phụ thuộc nhiều vào tình hình chiến sự.

Ông Nguyễn Việt Thắng, Tổng giám đốc Lọc Hóa Dầu Bình Sơn (BSR) - đơn vị vận hành nhà máy lọc dầu Dung Quất - cho biết, nhà máy đang sử dụng 30-35% dầu thô nhập khẩu, chủ yếu từ Tây Phi, Địa Trung Hải, Mỹ và một phần Trung Đông. Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông có thể làm tăng mạnh chi phí vận tải, bảo hiểm và rủi ro tài chính.

"Chúng tôi đã ký hợp đồng mua khoảng 3 triệu thùng dầu thô cho tháng 3-5, nhưng nhu cầu mua bổ sung các tháng tiếp theo sẽ chịu áp lực lớn về giá và khả năng tiếp cận nguồn hàng", ông Thắng cho biết.

Thực tế, khi xảy ra bất ổn địa chính trị và xung đột tại Trung Đông, nhu cầu với nguồn dầu thô nội địa để sản xuất gia tăng, dẫn đến cạnh tranh gay gắt trong các đợt đấu thầu quốc tế mua dầu thô Việt Nam. Để giảm nguy cơ thiếu nguyên liệu, BSR kiến nghị ưu tiên sử dụng dầu thô nội địa, hạn chế xuất khẩu mặt hàng này trong giai đoạn rủi ro cao nhằm bảo đảm an ninh năng lượng.

Hồi đầu năm 2022, chiến sự Nga - Ukraine từng khiến giá dầu thế giới tăng vọt. Khi đó, giá bán lẻ trong nước không theo kịp đà tăng, giá nhập hàng thành phẩm cao hơn giá bán. Hệ quả là các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu dừng nhập khẩu để tránh lỗ, dẫn tới thiếu hụt nguồn cung cục bộ trong nước.

Để tránh tái diễn tình trạng này, Cục quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) yêu cầu các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu theo dõi sát cung cầu, đảm bảo tổng nguồn tối thiểu được phân giao về sản lượng và chủng loại. Lực lượng chức năng sẽ tăng kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi găm hàng, tự ý tăng giá, bán sai giá niêm yết.