Doanh nghiệp chế biến thủy sản tại TP HCM 'đói' nguyên liệu

Đơn hàng có nhưng không đủ nguyên liệu để sản xuất

Ghi nhận thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp dù đã có đơn hàng trong nước và xuất khẩu, song vẫn buộc phải thu hẹp sản xuất, cho công nhân nghỉ giãn ca hoặc nghỉ luân phiên vì không đủ nguyên liệu để chế biến.

Tại cơ sở chế biến cá cơm của ông Phạm Quang Hiệp (phường Phước Thắng), những ngày cận Tết lại trở nên trầm lắng hơn bao giờ. Theo ông Hiệp, dù nhu cầu thị trường vẫn ổn định, song nguồn cá cơm nguyên liệu ngày càng khan hiếm, buộc cơ sở phải cắt giảm sản xuất.

Năm 2025, sản lượng cá cơm tại cơ sở thu mua được chỉ đạt khoảng 100 tấn, giảm 30% so với năm 2024. Không có nguyên liệu, cơ sở buộc phải cho công nhân nghỉ bớt; đồng thời cắt giảm nhiều đơn hàng, thậm chí có đơn phải kéo dài thời gian giao cho đối tác.

Cơ sở của ông Hiệp không chỉ cung cấp cá cơm khô cho thị trường trong nước mà còn xuất khẩu sang Trung Quốc, Singapore. Tuy nhiên, việc thiếu nguyên liệu đã khiến hoạt động sản xuất, kinh doanh gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người lao động và uy tín với đối tác.

Theo ông Trần Đức Hồi - Chủ tịch Nghiệp đoàn khai thác cá cơm Hải Đăng (phường Phước Thắng), sản lượng khai thác cá cơm thời gian qua giảm sút nghiêm trọng. Nguyên nhân chủ yếu do việc siết chặt khai thác đúng vùng nhưng chưa phù hợp với đặc thù nghề truyền thống, dẫn đến sản lượng đánh bắt sụt giảm mạnh. Hệ lụy là nguồn cá cơm cung cấp cho các cơ sở sản xuất nước mắm cũng như phục vụ xuất khẩu đều bị ảnh hưởng.

Không chỉ các cơ sở chế biến cá cơm, nhiều doanh nghiệp chế biến thủy sản quy mô lớn trên địa bàn TP HCM cũng đang đối mặt tình trạng tương tự. Công ty TNHH Phúc Lộc Vũng Tàu và Công ty TNHH Chế biến thủy sản Long Sơn (phường Tân Hải) hiện đều trong tình trạng thiếu nguyên liệu nghiêm trọng.

Theo ông Nguyễn Thành Lộc, Chủ tịch HĐQT hai doanh nghiệp này, giai đoạn 2019–2023, mỗi tháng đơn vị có thể thu mua và sản xuất trung bình khoảng 5.000 tấn nguyên liệu. Tuy nhiên, hiện nay, dù nhu cầu của đối tác rất lớn nhưng lại chỉ thu mua được khoảng 700 tấn/tháng.

“Lao động từ khoảng 200 người nay chỉ còn hơn 100 người. Nhà máy có ba dây chuyền sản xuất thì một dây chuyền đã phải ngừng hoạt động, hai dây chuyền còn lại cũng phải giãn ca, một ngày làm – một ngày nghỉ. Trước đây doanh nghiệp xuất khẩu bột cá sang Trung Quốc, Philippines, Indonesia nhưng hiện nay không có hàng nên chỉ có thể bán trong nước”, ông Lộc chia sẻ.

Cung không đủ cầu, doanh nghiệp lỡ cơ hội thị trường

Thời gian qua, nhiều sản phẩm chế biến từ thủy sản củaTP HCM như surimi, cá, mực, bạch tuộc, ghẹ, cua, bột cá, hải sản khô… từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong và ngoài nước. Đặc biệt, giai đoạn cận Tết Nguyên đán cũng là đầu năm dương lịch luôn là thời điểm thị trường nước ngoài gia tăng đơn hàng.

Tuy nhiên, do thiếu nguyên liệu, đa số doanh nghiệp không dám ký hợp đồng lớn hoặc dài hạn. Điều này không chỉ làm giảm doanh thu mà còn khiến doanh nghiệp đánh mất cơ hội mở rộng thị trường, nhất là trong bối cảnh xuất khẩu thủy sản đang có tín hiệu phục hồi.

Theo thống kê, năm 2025TP HCM khai thác hơn 397.000 tấn thủy sản, nhưng chỉ đáp ứng khoảng 60% nhu cầu nguyên liệu cho chế biến. Phần còn lại buộc doanh nghiệp phải tìm nguồn từ các địa phương khác, nhập khẩu từ các nước hoặc chấp nhận thu hẹp quy mô sản xuất. Nguyên nhân được xác định là do nguồn lợi thủy sản suy giảm, nhiều tàu cá phải nằm bờ vì không đủ điều kiện ra khơi, chi phí tăng cao, trong khi chất lượng nguyên liệu không đồng đều.

Trước thực trạng trên, bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trườngTP HCM cho rằng, tình trạng “thiếu” nguyên liệu trong chế biến thủy sản là hệ quả của quá trình khai thác không chọn lọc kéo dài trong nhiều năm của bà con ngư dân, trong khi nguồn lợi thủy sản có dấu hiệu ngày càng suy giảm.

”Định hướng của ngành nông nghiệp thành phố là giảm cường lực khai thác, tăng tỷ trọng nuôi trồng, nhất là nuôi trồng ứng dụng công nghệ cao và nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị sản phẩm. Việc giảm khai thác nhằm tạo điều kiện tái tạo, phục hồi nguồn lợi thủy sản, qua đó bảo đảm sự phát triển bền vững của ngành”, bà Na thông tin. 

Theo bà Na, những năm gần đây, thành phố đã triển khai sắp xếp, cơ cấu lại đội tàu khai thác thủy sản theo hướng giảm về số lượng, nâng cao hiệu quả. Cụ thể, số lượng tàu cá đã giảm từ hơn 6.300 chiếc vào năm 2018 xuống còn trên 4.000 chiếc ở thời điểm hiện nay.

Đối với nghề lưới kéo (nghề đánh bắt tận diệt), thành phố đã thực hiện chủ trương không đóng mới tàu nhằm hạn chế khai thác tận diệt, bảo vệ môi trường sống của các loài thủy sản, tạo điều kiện cho nguồn lợi từng bước phục hồi.

Ông Nguyễn Văn Lộc - Phó Chủ tịch Hội Thủy sảnTP HCM nhận xét, tình trạng thiếu nguyên liệu đang đặt ra bài toán khó cho doanh nghiệp và gây tiếc nuối khi nhiều đơn hàng xuất khẩu không thể thực hiện. Trong bối cảnh thị trường thủy sản ngày càng mở rộng, yêu cầu đặt ra là phải có chiến lược phát triển ngành chế biến gắn với chiến lược phát triển nguồn thủy hải sản một cách cân bằng giữa cung và cầu.

Trong dài hạn, ông Nguyễn Văn Lộc cũng đề xuất việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp chế biến với ngư dân, hợp tác xã và vùng nuôi trồng được xem là giải pháp quan trọng, giúp chủ động nguồn nguyên liệu, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững cho ngành thủy sảnTP HCM.