Đề xuất lộ trình sandbox cho Trung tâm Tài chính quốc tế TP HCM

Chiều 2/2, tại TP HCM, Đại học Kinh tế TP HCM (UEH) phối hợp với Liên minh Kinh tế On-chain Toàn cầu (GOE Alliance) tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho lĩnh vực blockchain và tài sản mã hóa tại Trung tâm Tài chính quốc tế TP HCM (VIFC-HCMC)”.

Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai xây dựng VIFC-HCMC theo Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội về Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam, nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển thị trường tài chính hiện đại và nâng cao vị thế của Việt Nam trong khu vực.

Trong tiến trình này, việc thiết kế cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các mô hình tài chính dựa trên công nghệ blockchain và tài sản mã hóa được xem là một trong những nội dung có ý nghĩa chiến lược. Không chỉ đơn thuần là một công cụ quản lý rủi ro, sandbox còn được kỳ vọng trở thành nền tảng chính sách để kiến tạo thị trường tài chính số trong điều kiện khung pháp lý hiện hành vẫn đang tiếp tục hoàn thiện.

Thực tế cho thấy, sự ra đời của các công nghệ tài chính mới tạo ra nhiều cơ hội để các nước thu hút dòng vốn và phát triển kinh tế, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro gây mất an toàn hệ thống và ảnh hưởng đến an ninh chiến lược của quốc gia.

Trong bối cảnh đó, sandbox được nhìn nhận như một giải pháp trung gian, cho phép thử nghiệm các mô hình mới trong một khuôn khổ giới hạn về phạm vi, quy mô và thời gian. Thông qua sandbox, cơ quan quản lý có thể quan sát, đánh giá và điều chỉnh chính sách trên cơ sở thực tiễn, thay vì chỉ dựa trên dự báo hoặc kinh nghiệm quốc tế. Đồng thời, doanh nghiệp và nhà đầu tư có cơ hội thử nghiệm sáng kiến mới trong môi trường pháp lý tương đối linh hoạt nhưng vẫn chịu sự giám sát chặt chẽ.

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch điều hành VIFC-HCMC, sandbox được xác định là một trong những chiến lược trọng tâm của VIFC-HCMC trong giai đoạn tới. Theo đó, VIFC-HCMC được định hướng trở thành phòng thí nghiệm chính sách và công nghệ; đồng thời từng bước hình thành trung tâm công nghệ tài chính (Fintech Hub) của khu vực Đông Nam Á và châu Á.

Trong bối cảnh này, sandbox giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của VIFC-HCMC. Việc thiết kế cơ chế sandbox đòi hỏi phải có các nghiên cứu chuyên sâu, cũng như sự đóng góp từ cả giới học thuật và các chủ thể đang trực tiếp hoạt động trong thực tiễn thị trường. Mục tiêu là xây dựng một khung thử nghiệm cho TP HCM mang tính thực tiễn cao, đồng thời tạo ra những điểm đột phá so với các trung tâm tài chính quốc tế khác trên thế giới.

Theo các chuyên gia, điều quan trọng nhất khi thiết kế sandbox là xác định rõ “giới hạn cho phép” của cả cơ quan quản lý lẫn các chủ thể tham gia thị trường. Những nguyên tắc nền tảng cần được bảo đảm bao gồm: bảo vệ quyền con người, phòng chống tội phạm xuyên biên giới, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, giữ vững an ninh quốc gia, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Trên cơ sở đó, sandbox không phải là “vùng trống pháp lý”, mà là không gian thử nghiệm có điều kiện, nơi đổi mới sáng tạo được khuyến khích trong khuôn khổ kiểm soát rủi ro nghiêm ngặt.

Ông Trần Nhật Khoa, Thành viên sáng lập GOE Alliance cho rằng, sandbox có thể được triển khai theo hai cách tiếp cận: mô hình thử nghiệm gắn với quản lý nhà nước và mô hình thử nghiệm theo định hướng thị trường.

Trong bối cảnh thị trường tài chính dựa trên blockchain và tài sản mã hóa tại Việt Nam chưa hình thành đầy đủ, GOE Alliance khuyến nghị lựa chọn mô hình theo định hướng thị trường. Theo đó, sandbox không chỉ là công cụ kiểm soát rủi ro mà còn đóng vai trò kiến tạo thị trường, trên nền tảng bảo đảm vững chắc an ninh tiền tệ và an ninh quốc gia.

Từ quan điểm này, GOE Alliance đề xuất ưu tiên một số hạng mục có thể triển khai trong giai đoạn 1, dự kiến từ năm 2026. Cụ thể, về tạo lập khả năng tiếp cận, có thể nghiên cứu số hóa tài sản (token hóa) đối với các sản phẩm tài chính và tài chính xanh. Đối với nhóm tài sản có tính thanh khoản cao, có thể xem xét thành lập sàn giao dịch kết hợp với quỹ đầu tư, nhằm cung cấp nguồn vốn cho các dự án trong lĩnh vực đầu tư mạo hiểm và công nghệ tài chính.

Về mở rộng khả năng tiếp cận, cần nghiên cứu các cơ chế triển khai thanh toán xuyên biên giới, cũng như mô hình thanh toán và quyết toán giao dịch dựa trên stablecoin. Đối với hạ tầng tài chính, GOE Alliance khuyến nghị xây dựng nền tảng nghiên cứu – thử nghiệm hoặc mô hình ngân hàng tài sản số (crypto bank), nhằm hình thành một tổ chức có đầy đủ giấy phép pháp lý để tiếp nhận, lưu ký và quản lý tài sản số của các bên tham gia. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế phòng, chống tài trợ khủng bố (CFT) và hệ thống giám sát giao dịch trên chuỗi (on-chain).

Theo đánh giá của GOE Alliance, đây là những lĩnh vực ưu tiên phù hợp để triển khai thí điểm trong giai đoạn 2026, vừa tạo dư địa phát triển thị trường, vừa bảo đảm yêu cầu quản trị rủi ro và an toàn hệ thống.

Ở góc độ nghiên cứu học thuật, đại diện nhóm nghiên cứu của UEH, PGS.TS. Ngô Minh Vũ, Khoa Ngân hàng, cũng đề xuất lộ trình triển khai sandbox tại VIFC-HCMC theo ba giai đoạn, phản ánh cách tiếp cận thận trọng nhưng mang tính chiến lược dài hạn.

Theo đó, giai đoạn thứ nhất (kéo dài từ 1 đến 6 tháng) tập trung vào công tác chuẩn bị, bao gồm xây dựng hạ tầng kỹ thuật, thiết lập mô hình tổ chức vận hành, thành lập văn phòng sandbox và hoàn thiện đội ngũ nhân sự chuyên trách. Đây được xem là giai đoạn nền tảng, có ý nghĩa quyết định đối với khả năng kiểm soát rủi ro và hiệu quả vận hành trong các giai đoạn tiếp theo.

Giai đoạn thứ hai, bắt đầu từ tháng thứ tư và kéo dài đến hết năm đầu tiên triển khai, là giai đoạn kích hoạt và vận hành thử nghiệm. Sandbox sẽ được triển khai với quy mô hạn chế, dự kiến lựa chọn từ 5–8 dự án tham gia. Việc giới hạn số lượng dự án cho phép cơ quan quản lý theo dõi sát sao từng mô hình, đánh giá đầy đủ tác động về tài chính, công nghệ và quản trị, đồng thời kịp thời điều chỉnh các quy định thử nghiệm khi cần thiết.

Trên cơ sở kết quả đánh giá, giai đoạn thứ ba (từ năm thứ hai đến năm thứ ba) sẽ tập trung mở rộng quy mô và tích hợp sandbox vào hệ thống vận hành chung của Trung tâm Tài chính quốc tế. Mục tiêu là từng bước chuyển các mô hình thử nghiệm thành các cấu phần chính thức của thị trường, tạo tiền đề cho việc nhân rộng sang các khu kinh tế khác trong tương lai.