Đe doạ châu Âu bằng thuế quan, ông Trump đang thách thức đối tác thương mại và nhà đầu tư lớn nhất của Mỹ

Phụ thuộc lẫn nhau

Nỗ lực kiểm soát Greenland của Tổng thống Donald Trump đang đẩy mối quan hệ giữa Mỹ và nhiều nước châu Âu vào khủng hoảng.

Vào ngày 17/1, ông Trump đe dọa sẽ áp thuế quan bổ sung 10% lên Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan bắt đầu từ ngày 1/2. Mức thuế sẽ tăng lên 25% từ ngày 1/6 và tiếp tục được duy trì cho đến khi các bên đạt được một thỏa thuận để Mỹ mua Greenland.

Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã tận dụng sức mạnh vượt trội của nền kinh tế Mỹ để làm đòn bẩy khi đàm phán với các đối tác và hầu như luôn đạt được ý muốn.

Tờ Wall Street Journal (WSJ) chỉ ra rằng năm ngoái, Liên minh châu Âu (EU) đã chấp nhận thỏa thuận thương mại với lợi ích nghiêng hẳn về phía Mỹ. Nhưng một số nhà phân tích lưu ý chưa chắc châu Âu sẽ nhượng bộ lần nữa.

Các nhà lãnh đạo châu Âu hiện đang cân nhắc những lựa chọn đáp trả Washington, bao gồm áp thuế quan lên hơn 100 tỷ USD hàng hóa Mỹ.

Nếu một cuộc chiến thương mại nổ ra, nền kinh tế Mỹ có thể sẽ phải chịu tổn thất đáng kể. Các đòn thuế quan trả đũa ở hai bên bờ Đại Tây Dương sẽ làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế của Mỹ, làm tổn thương thương ngành sản xuất và kéo lạm phát lên cao hơn.

Về lâu dài, mối quan hệ xấu đi có thể thúc đẩy châu Âu giảm sự phụ thuộc vào Mỹ, đồng thời tăng cường giao thương với các quốc gia khác.

Bà Mary Lovely, thành viên cấp cao của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, cho biết đối với Mỹ, kết quả cuối cùng có thể là doanh nghiệp bán ít hàng sang châu Âu hơn, khiến lợi nhuận suy giảm và mở đường cho các đối thủ cạnh tranh từ những quốc gia như Trung Quốc. Bà cảnh báo: “Một khi các mối quan hệ thương mại mới hình thành, chúng rất khó thay đổi”.

Nền kinh tế Mỹ và châu Âu có mức độ gắn kết sâu sắc. EU là đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, đồng thời châu Âu là nguồn cung vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn nhất cho nền kinh tế số một thế giới. Năm 2024, lượng vốn FDI từ châu Âu vào Mỹ đạt khoảng 3.600 tỷ USD.

Ông Philip A. Luck, Giám đốc chương trình kinh tế tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), bình luận: “Trong thương mại, Mỹ và châu Âu là cặp đối tác có mối quan hệ sâu sắc nhất.

Về căn bản, các dự án phát triển AI và xây dựng trung tâm dữ liệu ở Mỹ hiện nay đang được tài trợ bởi doanh thu từ châu Âu và những thị trường khác”.

Sau cuộc suy thoái 2007 - 2009, thương mại hàng hóa giữa Mỹ và châu Âu đã giảm tốc, nhưng xuất khẩu dịch vụ của Mỹ sang châu Âu vẫn duy trì đà tăng trưởng nhanh chóng.

Các dịch vụ chủ lực bao gồm tài chính, pháp lý, bảo hiểm, cũng như dịch vụ kỹ thuật số và điện toán đám mây do các công ty công nghệ như Microsoft, Amazon, Google và IBM cung cấp.

EU là thị trường lớn nhất đối xuất khẩu dịch vụ của Mỹ, với kim ngạch năm 2024 đạt 294,7 tỷ USD.

Ông Sridhar Ramaswamy, CEO hãng phần mềm đám mây Snowflake, cho biết mọi công ty công nghệ lớn đều có doanh thu đáng kể ở những thị trường như Tây Âu.

Vị CEO cho biết: “Dù EU đáp trả bằng các quy định, thuế quan hay các khoản thuế mới, tôi nghĩ chúng đều có ý nghĩa quan trọng”.

Dù châu Âu không đáp trả, khoản thuế bổ sung mà ông Trump áp lên 8 nước kể trên cũng sẽ trở thành lực cản cho nền kinh tế Mỹ, ít nhất là trong ngắn hạn, bởi chúng sẽ khiến giá cả gia tăng.

Nghiên cứu mới từ Viện Kinh tế Thế giới Kiel của Đức cho thấy doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ phải trả tới 96% chi phí thuế quan trong năm 2024 và 2025.

Nền kinh tế Mỹ còn những điểm yếu khác. Ngành sản xuất của Mỹ đặc biệt dễ bị tổn thương bởi thuế quan của Nhà Trắng, bởi chuỗi cung ứng của các nhà sản xuất có liên kết chặt chẽ với châu Âu, chuyên gia Lovely chỉ ra.

Nhiều nhà máy Mỹ nhập khẩu máy móc, tua bin và linh kiện từ châu Âu, vì vậy chi phí của họ sẽ tăng cùng với thuế quan.

Và nếu châu Âu quyết định áp thuế lên hàng hóa Mỹ, các nhà sản xuất nội địa sẽ hứng chịu “đòn giáng kép”.

Khẩu “bazooka” của châu Âu

Chiến tranh thương mại không phải rủi ro kinh tế duy nhất mà Mỹ phải đối mặt. Một số nhà phân tích cảnh báo những lời đe dọa của ông Trump có thể khiến nhà đầu tư châu Âu quay lưng với cổ phiếu và trái phiếu Mỹ.

Điều đó sẽ khiến đồng USD suy yếu, thị trường chứng khoán Mỹ sụt giảm, chi phí vay đi lên. Tiếp đến, chi phí vay nhiều khả năng sẽ đè nặng lên đầu tư của doanh nghiệp và chi tiêu của các hộ gia đình, khiến tăng trưởng kinh tế giảm tốc.

Ông George Saravelos, trưởng bộ phận nghiên cứu ngoại hối tại Deutsche Bank, viết trong báo cáo ngày 18/1 rằng các nhà đầu tư châu Âu đang nắm khoảng 8.000 tỷ USD cổ phiếu và trái phiếu Mỹ, “gần gấp đôi” phần còn lại của thế giới cộng lại.

Theo vị chuyên gia, trong bối cảnh sự ổn định địa kinh tế của liên minh phương Tây gặp thách thức nghiêm trọng, các nhà đầu tư châu Âu có thể sẽ không còn sẵn sàng cung vốn vốn cho giới doanh nghiệp Mỹ.

Kịch bản leo thang căng thẳng nhất là việc châu Âu triển khai công cụ chống cưỡng chế - hay còn có biệt danh là “khẩu bazooka” vì mức độ ảnh hưởng sâu rộng. Nếu công cụ này được triển khai, EU có thể tăng thuế, siết chặt giám sát hoặc hạn chế các công ty Mỹ hoạt động tại châu Âu bằng những hình thức khác nhau.

Ông Brad W. Setser, nhà kinh tế thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, bình luận: “Các doanh nghiệp có lợi nhuận cao nhất thế giới đều có hoạt động đáng kể ở châu Âu”.

Nếu châu Âu hạn chế điều này, lợi nhuận toàn cầu của các doanh nghiệp Mỹ sẽ suy giảm, kéo theo định giá chứng khoán - đặc biệt là nhóm công nghệ - đi xuống, làm giảm nguồn lực đầu tư vào những lĩnh vực then chốt như AI.