Cú sốc giá dầu khiến nền kinh tế số 1 thế giới thất thoát 45 tỷ USD, dân thu nhập thấp điêu đứng chưa từng có

Khó khăn đang bủa vây tầng lớp người dân thu nhập thấp tại Mỹ

Theo số liệu phân tích từ dữ liệu giá của OPIS và thống kê nhu cầu liên bang, người dân Mỹ đã phải chi thêm khoảng 45 tỷ USD cho xăng và dầu diesel trong suốt thời gian xảy ra cuộc chiến với Iran so với cùng kỳ năm ngoái.

Chi phí nhiên liệu tăng vọt đang ngốn một tỷ lệ lớn trong tiền lương của nhóm người tiêu dùng có thu nhập thấp và trung bình, khiến triển vọng tài chính của họ u ám hơn hẳn so với tầng lớp thượng lưu.

Ở chiều ngược lại, các nhà đầu tư vào các công ty dầu khí đang hào hứng chứng kiến danh mục cổ phiếu của mình tăng trưởng chóng mặt. Lợi nhuận khổng lồ từ ngành năng lượng đã thúc đẩy một mùa báo cáo kết quả kinh doanh bùng nổ của các tập đoàn, đồng thời tiếp thêm động lực cho làn sóng tăng trưởng do trí tuệ nhân tạo (AI) dẫn dắt, đẩy thị trường chứng khoán liên tiếp thiết lập những kỷ lục mới.

Mặc dù lạm phát và chi phí vay cao hơn đang đè nặng áp lực lên những người Mỹ có thu nhập thấp, nhiều nhà kinh tế tin rằng nhóm người thu nhập cao sẽ tiếp tục là động lực chính kéo nền kinh tế Mỹ đi lên.

Trước đó, Tổng thống Trump đã vận dịch tranh cử với lời hứa sẽ cắt giảm một nửa chi phí năng lượng cho người dân Mỹ. Giờ đây, khi giá nhiên liệu leo thang làm sụt giảm tỷ lệ ủng hộ trong các cuộc thăm dò và đẩy chỉ số niềm tin người tiêu dùng xuống mức thấp kỷ lục, ông lại lập luận rằng cú sốc dầu mỏ này đang mang lại lợi ích cho một nước Mỹ giàu tài nguyên năng lượng dưới hình thức xuất khẩu đạt mức kỷ lục.

“Câu hỏi đặt ra ở đây là: Ai mới là đại diện cho nước Mỹ?”, bà Isabella Weber, giáo sư kinh tế tại Đại học Massachusetts, Amherst, đặt vấn đề.

“Nếu nhìn vào các nhóm thu nhập khác nhau tại Mỹ, rõ ràng chỉ có tầng lớp siêu giàu mới được hưởng lợi từ việc này. Đại đa số người dân hầu như không được hưởng lợi gì, mà thực tế còn đang phải gánh chịu một gánh nặng chi phí lớn hơn nhiều”, bà chia sẻ.

Bà Weber ví các cú sốc dầu mỏ như một quá trình tái phân phối của cải. Nghiên cứu của bà về hệ lụy từ cuộc chiến của Nga tại Ukraine cho thấy khoảng 50% lợi nhuận khổng lồ của các công ty năng lượng Mỹ vào năm 2022 đã chảy túi thẳng vào nhóm 1% những người giàu nhất nước Mỹ.

“Sân chơi” riêng của Phố Wall và các đại gia năng lượng

Năm nay, mức tăng trưởng 32% của chỉ số cổ phiếu ngành năng lượng thuộc S&P 500 đang trở thành tấm khiên bảo vệ các cổ đông khỏi sự bào mòn của lạm phát.

Theo dữ liệu từ Evaluate Energy của công ty phân tích Geologic, tổng lợi nhuận của các công ty dầu khí đã tăng vọt trong quý đầu tiên lên mức cao nhất trong nhiều năm.

Trong bối cảnh các mỏ dầu Mỹ có rất ít dấu hiệu cho thấy sẽ khoan thêm giếng mới, việc eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa là tín hiệu dự báo về mức lợi nhuận và cổ tức thậm chí còn khủng hơn nữa trong những tháng tới.

Đợt tăng giá hiện tại đang bơm một lượng doanh thu thuế khổng lồ vào ngân sách của các địa phương trải dài từ Alaska, Bắc Dakota cho đến các thị trấn nhỏ ở Tây Texas và New Mexico.

Thế nhưng, phản ứng mờ nhạt từ các nhà sản xuất năng lượng Mỹ cùng với những tiến bộ công nghệ trong kỹ thuật khoan cho thấy thời kỳ hoàng kim của cuộc bùng nổ dầu đá phiến - từng tạo ra những “đội quân” việc làm lương cao - đã chính thức khép lại.

Theo Baker Hughes, số lượng giàn khoan dầu trên toàn quốc đã giảm 11% trong năm qua. Bộ Lao động Mỹ ước tính số lượng việc làm trong ngành khai thác dầu khí hiện đang ở mức thấp kỷ lục kể từ khi các số liệu thống kê được ghi nhận vào năm 1972.

Đối với Phố Wall, sự kết hợp giữa hiệu suất vận hành cao và kỷ luật vốn nghiêm ngặt này lại là động lực thúc đẩy tỷ suất lợi nhuận tiềm năng.

Dữ liệu của Evaluate Energy cho thấy dòng tiền tự do của các ông lớn Exxon Mobil, Chevron, BP, Shell và TotalEnergies trong quý 1 đã phình to tới 84% so với quý trước, đạt mức 36 tỷ USD. Khảo sát của tập đoàn này đối với 37 nhà sản xuất dầu khí quy mô nhỏ hơn tại Mỹ cũng ghi nhận mức tăng tổng thể 53% trong cùng kỳ, đạt 17 tỷ USD.

Tuy nhiên, dòng tiền này vẫn chưa được chuyển hóa thành các đợt chia cổ tức lớn hay mua lại cổ phiếu quỹ. Ông Mark Young, nhà phân tích cấp cao tại Geologic, cho biết làn sóng tăng giá do chiến tranh diễn ra quá muộn vào cuối quý 1. 

Giá dầu thô Mỹ đạt mức trung bình gần 99 USD/thùng kể từ ngày 1/4, tăng 59% so với cùng kỳ năm ngoái, và hiện có rất ít dấu hiệu cho thấy các tàu chở dầu có thể sớm lưu thông bình thường trở lại qua Vịnh Ba Tư.

Hiệu ứng gợn sóng lan tỏa khắp chuỗi cung ứng toàn cầu này cũng đang đẩy giá cổ phiếu của các doanh nghiệp vận hành đường ống dẫn dầu của Mỹ, các nhà sản xuất nhiên liệu tinh chế và các hãng vận tải tàu biển tăng vọt.

Người tiêu dùng thu nhập thấp điêu đứng

Mặc dù giá nhiên liệu tại Mỹ hiện vẫn thấp hơn mức đỉnh của năm 2022 và người tiêu dùng chỉ phải chi một tỷ lệ thu nhập nhỏ hơn cho việc đổ xăng so với các thập kỷ trước, các nhà kinh tế tin rằng các khoản hoàn thuế lớn hơn trong năm nay đã tạm thời giúp nhiều người Mỹ chống chọi qua giai đoạn đầu của cú sốc.

“Tuy nhiên, dòng tiền từ việc hoàn thuế sẽ giảm mạnh vào tháng 5, đẩy người tiêu dùng vào thế bất an trước làn sóng tăng chi phí nhiên liệu”, ông Oliver Allen, nhà kinh tế trưởng về thị trường Mỹ tại Pantheon Macroeconomics, cảnh báo các khách hàng của mình.

Chỉ riêng trong tháng 3, các hãng hàng không Mỹ đã phải chi thêm gần 1,3 tỷ USD cho nhiên liệu phản lực so với một năm trước đó, theo số liệu từ Bộ Giao thông Vận tải. JPMorgan ước tính nếu giá xăng tiếp tục duy trì ở mức hiện tại cho đến hết năm 2026, người dân Mỹ sẽ phải móc túi thêm 172 tỷ USD so với năm ngoái, và con số này thậm chí còn chưa bao gồm chi phí dầu diesel phát sinh cho ngành vận tải.

Áp lực đè nặng lên ví tiền này đang khoét sâu thêm hố ngăn cách giữa các tầng lớp xã hội.

Theo Viện Ngân hàng Mỹ (Bank of America Institute), trong khi chi tiêu hàng năm của nhóm người Mỹ có thu nhập trung bình và cao cho các mảng hàng không, lưu trú và du lịch vẫn tiếp tục tăng trưởng, thì các hộ gia đình thu nhập thấp lại đang phải thắt lưng buộc bụng.

Trong các cuộc họp báo cáo kết quả kinh doanh gần đây, chuỗi thức ăn nhanh Wingstop, tập đoàn cầm đồ Ezcorp và nhiều doanh nghiệp phục vụ nhóm khách hàng bình dân đều đồng loạt phản ánh về những tổn thương nghiêm trọng do giá xăng tăng cao gây ra.

Chính các trạm xăng cũng đang thấm đòn. Nghiên cứu từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York (NY Fed) cho thấy khi giá xăng tăng vọt vào tháng 3, các hộ gia đình có thu nhập dưới 125.000 USD/năm đã chủ động cắt giảm đáng kể lượng nhiên liệu tiêu thụ.