Cú sốc dầu mỏ từ cuộc chiến tại Iran đang lan rộng khắp Đông Nam Á

Con tàu đánh bắt tôm mang tên “Lucky Blessings”, giống như nhiều tàu khác trong khu vực, đã phải neo đậu suốt cả tháng tại một bến cảng miền trung Thái Lan. Chủ tàu, ông Wittaya Lekdee, không thể ra khơi vì không còn đủ khả năng chi trả chi phí nhiên liệu - thứ đã tăng giá tới 75%.

“Đây là thời điểm tồi tệ nhất từ trước đến nay”, ông nói.

Chỉ hai ngày sau, cách đó khoảng 160 km, gần cảng nước sâu lớn nhất Thái Lan, Laem Chabang, một tài xế xe tải tên Prayoon Srisawat ngồi cạnh hàng dài ô tô đang đỗ, tham gia phản đối giá xăng tăng cao. Ông cho biết thu nhập của mình đã giảm một nửa chỉ trong vài ngày.

Tại Philippines, ông Richard Arcana, 48 tuổi, gắn bó cả đời với nghề đánh cá nhưng giờ đây cũng buộc phải tìm kiếm một công việc để trang trải kế sinh nhai. 

Cú sốc dầu mỏ từ cuộc chiến tại Iran đang lan rộng khắp Đông Nam Á, gây áp lực lên các nền kinh tế địa phương. Các chuyên gia cho rằng khu vực với hơn 600 triệu dân này là một trong những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

“Khủng hoảng ở nơi khác, nhưng người thiệt hại là chúng tôi”, ông Suchart Kendang, lãnh đạo một nhóm ngư dân ven biển tại tỉnh Samut Sakhon (Thái Lan) nói. 

Tại Philippines, chính phủ đang hỗ trợ khoảng 84 USD cho hàng chục nghìn tài xế xe ba bánh và xe jeepney quanh Manila. Ở Lào, quốc gia không giáp biển và phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu từ Thái Lan, hơn 40% cây xăng đã phải đóng cửa vì cạn nguồn cung. Tương tự, tại Campuchia, gần 30% số trạm xăng cũng ngừng hoạt động.

Tại Thái Lan, Thủ tướng kêu gọi công chức mặc các trang phục thoải mái, mát mẻ để tiết kiệm số giờ và nhiệt độ điều hoà. Công chức tại Thái Lan và Philippines cũng được yêu cầu đi cầu thang thay vì dùng thang máy. Ở Lào, các trường học phải giảm thời gian học trực tiếp từ 5 ngày xuống còn 3 ngày mỗi tuần.

Khác với Mỹ hay châu Âu, Đông Nam Á phụ thuộc rất nhiều vào nguồn dầu mỏ vận chuyển qua eo biển Hormuz. Gần 80% lượng dầu thô nhập khẩu của khu vực đến từ Vịnh Ba Tư, và khoảng 1/4 lượng khí tự nhiên hóa lỏng cũng phải đi qua tuyến đường này - hiện đang bị gián đoạn, theo ông Sam Reynolds, chuyên gia của Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính.

Trong khi các quốc gia giàu như Nhật Bản hay Hàn Quốc có dự trữ dầu đủ dùng hơn 200 ngày, nhiều nước Đông Nam Á lại ở tình trạng rất mong manh: Indonesia chỉ có khoảng 20–23 ngày dự trữ; Myanmar khoảng 40 ngày; còn Thái Lan, cho đến gần đây, là khoảng 60 ngày.

Trước tình trạng này, Thái Lan áp trần giá dầu diesel trong 15 ngày và yêu cầu các công ty tăng dự trữ nhiên liệu từ 1% lên 3% tổng sản lượng giao dịch hàng năm. Điều này khiến người dân đổ xô mua tích trữ, xếp hàng dài mang theo các can nhựa. Nhiều ngôi chùa thậm chí gặp khó khăn trong việc hỏa táng do thiếu nhiên liệu.

Hôm 24/3, Thái Lan cho biết đã ký các hợp đồng nhập dầu mới với Angola và Mỹ, nhưng cũng thừa nhận buộc phải để giá nhiên liệu tăng vì không thể tiếp tục vay thêm hàng tỷ baht từ quỹ dầu của chính phủ.

Hiện tại, những người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất chính là dân lao động thu nhập thấp. 

Tại Wawa, một làng chài phía nam Manila, bà Linita Buenaventura, 52 tuổi, cho biết chồng bà đã phải bỏ tàu đi tìm việc ở nơi khác vì giá xăng quá cao. Bà tạm thời sống nhờ nhà bạn vì không còn đủ khả năng trả tiền thuê căn chòi nhỏ.

“Chúng tôi từng tự hào là những ngư dân có thuyền riêng. Giờ đây, chúng tôi phải đi xin việc,” bà nói. “Cuộc sống thực sự quá khó khăn.”

Với Myanmar, cú sốc dầu mỏ này là một đòn giáng mới. Tháng này, chính quyền quân sự áp dụng quy định xe cá nhân chỉ được lưu thông luân phiên theo ngày để tiết kiệm nhiên liệu. Tại Yangon, bà Tin Hlaing Moe cho biết bà đã bị phạt 30.000 kyat (khoảng 7,5 USD) vì buộc phải vi phạm quy định khi đưa mẹ ốm đến bệnh viện.

Trong khi đó, bà Phannaphat Totup, Tổng Giám đốc công ty Bluefalo Petcare (Thái Lan), cho biết doanh nghiệp của bà đang phải đối mặt với mức tăng giá 30–40% đối với hạt nhựa - nguyên liệu dùng để sản xuất nhà cho thú cưng và bao bì thực phẩm. Dầu mỏ là thành phần quan trọng trong quá trình sản xuất loại hạt nhựa này.

“Chi phí tăng đã ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng của chúng tôi,” bà Phannaphat nói, đồng thời cho biết doanh nghiệp cuối cùng sẽ buộc phải chuyển phần chi phí này sang người tiêu dùng.

Ngay cả tại Singapore, một quốc gia giàu có, chính phủ cũng cảnh báo giá điện sẽ tăng. Khoảng 47% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của nước này trong năm ngoái đến từ Qatar. Tổng thống Tharman Shanmugaratnam kêu gọi người dân Singapore “chuẩn bị tinh thần cho một cơn bão dài của bất ổn”.

Nếu giá dầu tiếp tục leo thang, ông Suchart, một ngư dân Thái Lan, cho biết ông sẽ phải từ bỏ nghề đã gắn bó từ năm 13 tuổi. Chính phủ đã giới hạn lượng dầu ông được mua ở mức khoảng 500 baht (tương đương 15 USD), chưa bằng 1/5 nhu cầu sử dụng mỗi ngày.